up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله منابع شن و ماسه PDF
QR code - منابع شن و ماسه

منابع شن و ماسه

مهمترين منابع شن و ماسه

مقدمه
رسوبات آبرفتي جوان مهمترين منابع تامين شن و ماسه ساختماني‌اند. اين رسوبات از يک طرف به دليل رخنمون وسيعشان در سطح و از طرفي به دليل ناچيز بودن پيوند ذراتشان به يکديگر به سادگي قابل بهره‌برداري‌اند. حدود نيمي از سطح کشور ما را رسوبات جوان متعلق به کواترنر با سني کمتر از 2 ميليون سال پوشانده است. منشا اين رسوبات متفاوت است و تنها گروههاي بخصوصي از آنها مي توانند منبع تامين شن و ماسه ساختماني باشند.
مقدمه
رسوبات آبرفتي جوان مهمترين منابع تامين شن و ماسه ساختماني‌اند. اين رسوبات از يک طرف به دليل رخنمون وسيعشان در سطح و از طرفي به دليل ناچيز بودن پيوند ذراتشان به يکديگر به سادگي قابل بهره‌برداري‌اند. حدود نيمي از سطح کشور ما را رسوبات جوان متعلق به کواترنر با سني کمتر از 2 ميليون سال پوشانده است. منشا اين رسوبات متفاوت است و تنها گروههاي بخصوصي از آنها مي توانند منبع تامين شن و ماسه ساختماني باشند.
مهمترين منابع شن و ماسه
آبرفتهاي رودخانه‌اي
*
پس از اينکه ذرات سنگي بر اثر هوازدگي از سنگ مادر جدا شدند توسط عوامل مختلفي که مهمترين آن آب است به پايين دست حمل مي شوند. مقدار و اندازه ذرات حمل شده به انرژي محيط بستگي دارد. جابه‌جايي مواد در رودخانه به يکي از سه صورت محلول ، معلق (لاي و رس) يا غلتيدن و جهيدن در بستر جريان (ماسه و شن و ذرات درشت تر) است.
*
برخورد مداوم دانه‌ها به يکديگر و بستر رود باعث سايندکي و «گردشدگي» هرچه بيشتر آنها مي‌شود. مقدار گردشدگي عمدتا به جنس ذره و فاصله حمل آن بستگي دارد. افزايش مقدار آب و سرعت جريان دو عامل موثر در بالا بردن ظرفيت حمل رودخانه‌اند. از اينرو در هر جا انرژي رود کاهش پيدا کند آنچه را که ديگر قادر به حملش نيست در بستر خود بر جاي خواهد گذارد. در چنين شرايطي امتداد ذرات درشت‌تر و بعد به تدريج ذرات ريزتر ته نشين مي‌شوند. در نتيجه ممکن است ذراتي که در يک نقطعه ته‌نشين مي‌شوند يک اندازه بوده و يا از دامنه اندازه‌هاي متفاوتي برخوردار باشند.
*
در نواحي کوهستاني حجم مواد راسب شده توسط رودخانه کم و ذرات ، درشت و گوشه دارند. اين رسوبات ممکن است از هر نوع سنگ و پا هر درجه مقاومت مکانيکي و خواص ژئوتکنيکي باشند. از طرفي آبرفتهاي قسمتهاي پاياني رود، به علت انرژي کمي که آب در اين نواحي دارد، عمدتا از لاي و رس درست شده است. با توجه به نکات فوق بهترين مصالح خرده سنگي را مي توان در محدوده مياني يک رودخانه پرآب و پرانرژي جستجو کرد. قسمت اعظم شن و ماسه مصرفي کشورما از منابع آبرفتي بستر رودها تامين مي‌شود. ويژگي ديگر اين آبرفتها قابل ترميم بودن آنهاست، به اين نحو که بخشهاي استخراج شده در فصل سيلاب توسط رود جايگزين مي‌شود.
*
وقتي رودخانه‌اي از دره‌اي پرشيب بطور ناگهاني وارد دره‌اي کم شيب يا منطقه‌اي مسطح و يا دشت مي‌شود، بخشي از بار خود را برجاي مي‌گذارد. گسترش افقي اين رسوبات معمولا بهمن و نسبتا کوتاه و به شکل مخروط باز شده‌اي است که راس آن متوجه بالاي رود است. رسوبات اين مخروطهاي آبرفتي که به آن «مخروط افکنه» هم مي‌گويند، از راس به سمت قاعده نوعي جورشدگي را نشان مي‌دهند.
*
رسوباتي که در زمان سيل در دشتهاي سيلابي برجاي گذارده مي‌شوند، علاوه بر جورشدگي کم و ريزي دانه‌هايشان حاوي مواد آبي حاصل از فرسايش و شستشوي خاکهاي نواحي بالا دست‌اند. از اينرو ، اينگونه آبرفتها کمتر جهت تامين شن و ماسه ساختماني استفاده مي شوند و در صورت لزوم نياز به دانه آرايي و شستشوي فراوان دارند. پهن‌تر شدن بستر رودخانه‌ها در پايين رود که شيب رودخانه کم است، با تشکيل پيچ و خمهايي همراه است که به آنها اصطلاحا «مثانور» گفته مي‌شود.
در طرف محدب بخش خميده رود، به دليل سرعت کم ، جريان ، آبرفتهايي گذارده مي‌شود. اين رسوبات بيشتر از ماسه ريز و گاه ذرات درشت‌تر‌اند. از آن دسته از رسوبات مثانورها که از گسترش زياد و مشخصات مناسب برخوردار باشند، مي‌توان مصالح خرده سنگي ريزدانه ، مخصوصا براي تهيه ملات ، بدست آورد.
رسوبات مخروط واريزه
در دامنه کوهها ذرات و قطعاتي که بر اثر هوازدگي از ديواره کنده مي شوند، قبل از هر چيز بر اثر نيروي گرانشي به پايين مي‌افتند. دانه‌ها و خرده سنگهايي که به اين ترتيب در پايين پرتگاه جمع مي‌شوند پوشش مخروطي يا مدامي از ذرات را درست مي‌کنند. اين مواد به دليل مسافت نسبتا کوتاه جابه‌جايي ، گوشه‌دار بوده و جنس و مقاومتشان وابسته به سنگ مادر است. واريزه‌ها قابليت تراکم زيادي دارند و باربر خوبي نيستند، لذا بر اثر وزن پي به شدت نشست کرده و ممکن است گسيخته شوند.
رسوبات بادي
اين رسوبات معمولا در حد ماسه و ريزتر از آن برده و به اشکال مختلفي از جمله تپه‌هاي ماسه‌اي (تلماسه) برجاي گذارده مي‌شوند. ته‌نشست ذراتي که به صورت معلق در هوا جابه‌جا مي‌شوند رسوبات «لس» را مي‌سازند. رسوبات بادي در بخشهاي وسيعي از کشور ، از جمله در کويرها و سواحل دريايي مازندران و خليج فارس و حاشيه برخي از رودها يافت مي شود. اين رسوبات گرچه از جورشدگي خوب و مقاومت بالايي برخوردارند ولي به دليل ريزي دانه‌ها مصرف چنداني ندارند.
رسوبات يخچالي
رسوباتي که پس از ذوب شدن يخچالها برجاي گذارده مي‌شوند «يخرفت» ناميده مي‌شوند. يخرفتها به دو دسته درهم و مطبق تقسيم مي‌شوند. يخرفتهاي درهم به دليل تنوع مقاومت مکانيکي و اندازه دانه‌هايشان منابع مناسبي براي تامين شن و ماسه ساختماني نيستند و در صورتي که به ضرورت مورد استفاده قرار گيرند محتاج دانه آرايي و شستشوي مفصل‌اند. رودخانه‌هايي که بر اثر ذوب و عقب نشيني يخچالها تشکيل مي‌شود اين يخرفتهاي نامنظم را با خود حمل کرده و در بخشهاي پايينتر رود برجاي مي‌گذارند.
رسوبات ساحلي
به مجموعه موادي که بين دو حد جزر و مد دريا ته‌نشين مي‌شوند، رسوبات ساحلي گفته مي‌شود. در اين نقاط حرکت متواتر امواج ، ذرات را به سمت ساحل برده و باز مي‌گرداند که در نتيجه آن ذرات نامقاوم متلاشي شده و حرکت امواج ، ذرات را به سمت ساحل برده و باز مي‌گرداند که در نتيجه آن ذرات نامقاوم متلاشي شده و حرکت امواج ، ذرات ريزتر را از ميان ذرات درشت‌تر مي‌شويد.
در نتيجه اين عمل ، رسوبي با جورشدگي ، گرد شدگي و مقاومت مکانيکي خوب برجاي مي‌ماند. به همين جهت است که سواحل رسوبي اغلب از جنس ماسه شسته شده و اغلب جورند. جنس آبرفتهاي ساحلي بيشتر کانيهاي مقاومي مثل کوارتز ، فلدسپات ، يا کانيهاي سنگين است.
رسوبات فلات قاره
در آخرين عصر يخبندان ، به دليل تجمع حجم زيادي از آب اقيانوسها به صورت پهنه‌هاي يخي در نواحي قطبي ، آب درياها به مراتب پايينتر از سطح فعلي قرار داشت و در نتيجه بخشي از سواحل کم عمق که امروزه فلات قاره ناميده مي‌شود از آب خارج بوده است. رودهايي که در آن زمان از خشکيها به سمت درياها در جريان بوده‌اند، در بستر خود و در روي فلات قاره کنوني ، آبرفتهاي مناسب را برجاي گذارده‌اند. امروزه اين رسوبات منابع زيردريايي شن و ماسه را مي‌سازند.
رسوبات به هم پيوسته
اين رسوبات را ، که اغلب قسمتهايي از آنها سخت و سيمان شده‌اند، مي‌توان منابع شن و ماسه ، فسيل نام نهاد. در برخي از نقاط دنيا به دليل کمبود منابع شن و ماسه طبيعي اين نوع منابع نيز مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرند. پيوند سست بين دانه‌ها ، هوازدگي کم ، فقدان سيمان نا مناسب و ضخامت کم مواد روباره از مواردي است که مي تواند يک نهشته رسوبي قديمي را قابل بهره‌برداي نمايد.
باطله‌هاي معدني
باطله‌ها و پس مانده‌هاي فرايند پرعيار کردن مواد معدني ، در برخي موارد مي‌تواند به عنوان منبع شن و ماسه بکار آيد.
منابع سنگي
در جاهايي که منابع طبيعي شن و ماسه در دسترس نباشد يا اينکه منابع موجود از حداقل مشخصات لازمه بي‌بهره باشند، از سنگ شکسته استفاده مي‌شود. در کاربردهايي که زبري و گوشه‌داري ذرات مورد نظر است، سنگي که بطور مصنوعي شکسته و دانه‌ بندي شده است، بهترين عملکرد را نشان مي‌دهد

شنا از جمله ورزشهاي مورد توجه همگان بوده و ماهيت آن به نحوي است که موجب ايجاد حالت استراحت در عضلات و مغز مي گردد.آموزش شنا براي همه افراد در هر سني و ...

نام فارسي : آويشن نام علمي : Thymus Vulgaris L نام انگليسي : Garden thyme خصوصيات گياهي : آويشن يکي از قديمي ترين گيا هان دارويي و ادويه اي است . تيمو ...

مقدمه آويشن با نام علمي Thymos يکي از گياهان دو لپه است. اسم اين گياه از لغت يوناني Thymos گرفته شده که به معناي جرات و قدرت است و مي‌تواند نمادي براي ...

تپه‌هاي شني (Dunea) نحوه تشکيل تپه‌هاي شني طرز تشکيل تپه‌هاي شني (دونها) بدين صورت است که ماسه‌هايي که بوسيله باد در سطح زمين در حرکت هستند پس از رسيد ...

▪ مخاطرات دريايي، درياي خزر چيست؟ در پژوهش هاي خود مخاطرات درياي خزر را جمع بندي کرديم و متوجه شديم يکي از مهم ترين مخاطرات، «جريان شکافنده» دريا است. ...

زمين شناسي رسوبي براي اکتشاف و تکميل اطلاعات مربوط به مخازن نفت و گاز مهم مي باشد. اطلاعات زمين شناسي براي براي پيشبيني مکان هاي احتمالي استان هاي نفت ...

● ريشه لغوي زمين شناسي ساختماني از واژه Structral به معني ساختاري يا ساختماني و Geologg به معني زمين شناسي گرفته شده است. ● ديد کلي هر کسي که با زمين ...

● مقدمه: منشا سوختهاي گازي متفاوت است. برخي به طور طبيعي وجود دارند و برخي ديگر از تغيير شکل سوختهاي مايع و يا جامد تهيه مي شوند. سازنده ي اصلي مفيد آ ...

دانلود نسخه PDF - منابع شن و ماسه