up
Search      menu
فنآوری اطلاعات :: مقاله مقام محمود PDF
QR code - مقام محمود

مقام محمود

شب زنده داري راه رسيدن به مقام محمود

برخي از مقامات انساني، مقامات بلند و والايي هستند که حتي خداوند آن را براي اشرف آفريده هاي خود، شرافت بزرگ بر مي شمارد و از انسانها مي خواهد که هدف سير و سلوک زندگي خويش را آن قرار دهند. از جمله اين مقامات انحصاري انسان، مقام محمودي است که از سوي خداوند ستوده و به عنوان مطلوب، مقصد و مقصود تبيين و توصيه شده است.اين مقامات به سبب جايگاه خاص خود، افزون بر راه ها و ابزارها و مسيرهاي دسترسي عمومي، داراي راه ها و ابزارهاي خاصي هستند که فرصت شدن و رسيدن را در کوتاه ترين، زيباترين، آسان ترين و بهترين شکل و شيوه فراهم مي کند. مقام محمود نيز از جمله اين مقامات است که راه و ابزارهاي خاصي براي آن، تعريف، توصيف و توصيه شده است. نويسنده در اين مطلب بر آن است تا نگرش قرآن را به مقام محمود تبيين و راه ها و ابزارهايي که خداوند آن را توصيه و سفارش کرده ارائه دهد. با هم اين مطلب را از نظر مي گذرانيم.
مقام محمود
حميد از حمد به معناي ستايش، از اسماي حسناي الهي است. برخي حميد را به معناي اسم فاعلي يعني حامد گرفته اند و گفته اند که مراد از حميد بودن خداوند، اين است که وي ستاينده خود و هم چنين ستاينده مؤمنان است. برخي ديگر بر اين باورند که حميد به معناي اسم مفعولي يعني همان محمود است که در اين صورت حميد به معناي ستوده خواهد بود. بر اين اساس معناي حميد ستودن خدا خودش يا مؤمنان است. (روح الارواح في شرح اسماء الملک الفتاح، ص .۴۶۷)
حسن مصطفوي بر اين باور است که حميد به معناي کسي است که ستايش براي او ثابت شده است (التحقيق، ج ۱ ۲، ص ۲۸۱، ذيل واژه «حمد») بنابراين، اطلاق حميد به معناي فاعلي يعني حامد و يا مفعولي به معناي محمود بر خداوند جايز است. (مفردات الفاظ قرآن کريم، راغب اصفهاني، ص ۲۵۶، ذيل واژه «حمد»)
در قرآن، حميد به عنوان اسم و نيز صفت الهي در آياتي چون ۲۶۷ سوره بقره، ۱۳۱ سوره نساء، ۷۳ سوره هود، ۱ و ۸ سوره ابراهيم و آيات ديگر به کار رفته است. مجموع کاربرد اين اسم و صفت در قرآن ۱۷ بار در سراسر آن است.
براي صفات الهي دسته بندي هاي چندي است که يکي از آن ها، دسته بندي صفات به ثبوتي و سلبي است. به اين معنا که بعضي از صفات خدا صفاتي است که معناي ثبوتي را افاده مي کند و مشتمل بر معناي کمالي هستند. از اين قبيل مي توان به صفاتي چون علم و حيات اشاره کرد؛ و بعضي ديگر، صفاتي است که معناي سلبي را افاده مي کند و خدا را از نواقص، منزه و پاک مي کند. از دسته صفات سلبي مي توان به صفاتي چون سبوح و قدوس و حميد اشاره کرد.
خداوند خود را به صفت حميد ستوده است و در آيه ۷۹ سوره اسراء پيامبرش را وعده مي دهد که اگر شب زنده داري کني به مقام محمود دست مي يابي: «و من اليل فتهجد به نافله لک عسي ان يبعثک ربک مقاما محمودا؛ اي رسول ما پاسي از شب را به بيداري و شب زنده داري بگذار که اين تهجد و نماز شب از خصائص تو است، اميد است که پروردگارت تو را به مقام محمود مبعوث گرداند!»
از آنجايي که درآيه دوم سوره فاتحه يا همان حمد خداوند مي فرمايد:«الحمدلله رب العالمين؛ تمام مراتب و درجات حمد و سپاس اختصاص به خداوند دارد که او پرورنده عالميان است»، مي توان اين معنا را به دست آورد که اگر انسان به مقام محمود برسد، مظهر کامل وتمام الهي مي شود و حمدي که درعالم مي شود، به سوي محمود مي باشد.
به سخن ديگر، وقتي انساني چون پيامبر (ص) درمقام متاله و مظهريت آن نشسته است، همه حمد کنندگان، اين مظهريت و وجه الله را مي بينند و ستايش ها متوجه او مي شود. بنابراين، مقام محمود، مقام وجه الله بودن است و چون هر موجودي به هنگام ستايش و حمد، متوجه وجه الله است، درحقيقت محمود همان وجه الله مي شود. از اين رو، هرگونه حمدي از هر حامدي به هر محمودي تعلق گيرد، آن حمد درحقيقت راجع به تو (پيامبر) است؛ چرا که آن مقام محمود از آن تو است! و اين مقام، مقامي است که در آن تمام جمال و کمال الهي وجود دارد که همان متاله بودن است.
● پيامبر (ص) واسطه بين خلق و خالق
خداوند مقام محموديت مطلق را به پيامبر(ص) بخشيد تا همه حمدها و ستايش ها متوجه او باشد؛ چرا که وي صادر نخست، تعين اول، خلق نخست، وجه الله کامل و تمام، مظهر کامل و تمام مقام الوهيت بلکه هويت محض و مطلق است. پس هر کمال و جمالي از آن جا مترشح مي شود و هر خير و خوبي از آن خاستگاه بيرون مي آيد و آن مقام منيع محمود، ريشه و سرچشمه همه خوبي ها و وجودها و کمالات است. پس اين گونه است که همه حمدها و ستايش ها به پيامبر (ص) درمقام محمود باز مي گردد.
اگر هر حمدي از هر حامدي براي خود حضرت حق تعالي است، درمقام واسطه آن چه خلق و آفريده ها مي بينند، تعين اول، صادرنخست، مظهر اول خلقي يعني حضرت ختمي مرتبت(ص) قراردارد. از اين رو، چون آن حضرت درمقام محمود است، همه ستايش ها به او باز مي گردد؛ چرا که مقام محمود همان مقام واسطيت در ظهور است که در آيات متعدد قرآن به اشکال مختلف تبيين شده است. از جمله در آيات سوره نجم از مقام تدلي، قاب قوسين او ادني (نجم، آيه ۹) سخن به ميان آمده است تا بيان شود که وجه الله يعني محمد (ص) همان حجاب بين ذات و مخلوقات و واسطه در ثبوت و اثبات هستي است. بنابر اين، هر حمدي از دريچه محمدي به خداوند حميد مي رسد؛ چرا که وجه الله است که نخست و در ظاهر ديده و ستوده مي شود و از واسطيت آن حضرت (ص) است که آغاز تکثرات ظهوري تحقق و به سجل ذات وجودي محمدي است که گرد و جمع مي شود؛ چرا که در دايره وجودي انالله و اناليه راجعون، مسير آغاز از همان مسير رجعت است و اگر «الي ربک الرجعي» از مسير ربوبيت محمدي (ص) است آغاز و شروع ظهوري نيز از مسير ربوبيت محمدي (ص) است. از اين رو خداوند مي فرمايد: الي ربک المنتهي، يعني منتهاي هر سيري و پايان هر چيزي بازگشت به ربوبيت محمدي (ص) است.
اين بدان جهت خواهد بود که مقام محمود از آن پيامبر (ص) است که وجه الله اتم و اکمل است و در مقام مظهريت الله و بلکه هو ذات نشسته است.
البته ناگفته نماند که اين دوگانگي تنها در مقام بيان و اظهار است و گرنه وقتي هستي معناي حرفي دارد و هرگز اسم و فعلي نبوده است، فناي کلي ثابت است. براين اساس همواره اين احديت است که هست و جلوه و احديت درجهان الفاظ و مفاهيم است. اين همان معناي وحدت شخصي وجود است که عارفان گفته اند. براين اساس، درخارج جز نمودها هيچ چيزي نيست.
اگر در مقام الوهيت هرحمدي از هر حامدي براي خود حضرت حق سبحانه تعالي است. (حمد، آيه ۲) درمقام محمود يعني مقام مظهريت، هر حمدي از هر حامدي براي حضرت محمد (ص) است. اين همان مقام ولايت کبري است. از همين جاست که شفاعت از پيامبر(ص) به عنوان امري طبيعي براي حضرت(ص) ثابت مي شود و اگر کسي گفته است که نتيجه مقام محمود، مقام شفاعت است، در حقيقت اشاره به گوشه اي از حقيقت مقام محمود دارد.
مقام شفاعت پيامبر
خداوند درباره مقام شفاعت آن حضرت(ص) مي فرمايد: «و لسوف يعطيک ربک فترضي؛ و حتماً پروردگار تو اي پيغمبر! به تو در آينده نزديک عطايي خواهد کرد تا راضي شوي!» (ضحي، آيه ۵) اين بخشش و عطايي که موجب خشنودي مطلق پيامبر(ص) خواهد شد عطايي مطلق است که از رحمت مطلق آن حضرت سبحانه تجلي مي يابد تا رحمت جهانيان بودن پيامبر(ص) در دنيا و آخرت معنا يابد.
آن حضرت(ص) چون وجه الله است و رحمت رحماني را مظهريت مي کند، در آخرت نيز همانند دنيا دستگير همه موجودات هستي از جمله انسان ها مي شود و بسياري از گناهکاران را به صرف محبت خويش به بهشت مي برد. از اين رو برخي مفاد آيه «و ما ارسلناک الا رحمه للعالمين» و آيه: «عسي ان يبعثک ربک مقاما محمودا» را يکي دانسته اند؛ چرا که رحمت مطلق همان تفسير مقام محمود است؛ زيرا کسي که در مقام محمود است و همه ستايش ها از آن اوست نسبت به همه هستي رحمت دارد که از جمله توجه به بشر گناهکار و خطاکار است. بنابراين از اختصاصات آن حضرت(ص) مقام شفاعت کبري و مقام اذن مطلق در شفاعت به تبع مقام محمود است.
البته انسان ها نمي توانند به اصل و ذات اين مقام برسند؛ چرا که از اختصاصات آن حضرت(ص) در مقام مظهريت نخست و تعين اول است؛ اما مي توانند با محمدي شدن همانند متاله شدن از آثار آن بهره مند شد؛ زيرا پيامبر(ص) الگو و سرمشق زندگي است که مي بايست با پيروي از ايشان به محبت و ولايت و اطاعت، به آثار مقامات آن حضرت(ص) دست يافت. از اين رو، سخن گفتن از اين مقام محمود براي ديگران به معناي امکان دست يابي تبعي و عرضي به اين مقام براي همه انسان هاست.
● راه هاي رسيدن به مقام محمود
چنان که گفته شد، مقام محمود از اختصاصات پيامبر(ص) است ولي کساني که محمدي مي شوند مي توانند از آثار اين مقام بهره برند. براي اين که محمدي شد بايد راهي را پيمود که خداوند براي آن حضرت(ص) تبيين و توصيف کرده است. خداوند در آيه ۹۷ سوره اسراء مي فرمايد: و من الليل فتهجد به نافله لک عسي ان يبعثک ربک مقاما محمودا؛ و پاسي از شب را به زنده داري برخيز، در حالي که عبادتي افزون براي توست. اميد است که پروردگارت تو را به مقامي پسنديده برانگيزد.»
در اين آيه شب زنده داري به عنوان نافله و عبادتي افزون بر عبادت هاي ديگر که براي همگان وضع شده براي پيامبر(ص) وضع مي شود. به سخن ديگر، شب زنده داري خود به عنوان يک عبادت اختصاصي براي پيامبر(ص) تشريع مي شود. بنابراين، يکي از اختصاصات پيامبر(ص) شب زنده داري به عنوان يک وظيفه و عبادت زياد بر عبادات ديگر مطرح مي شود؛ چنان که از آيه اين معنا نيز به دست مي آيد که شب زنده داري خود به عنوان يک عبادت مطرح است، چه همراه با نماز و قرآن خواندن باشد يا نباشد.
البته از آيات سوره مزمل به ويژه آيه ۰۲ آن به دست مي آيد که قرآن خواندن و نمازگزاردن از مجموعه عبادت هايي است که در شب زنده داري مورد توجه و تاکيد قرار گرفته است. خداوند در آيه ۳۱۱ سوره آل عمران و ۹ سوره زمر نيز نمازگزاردن در شب را مطرح مي کند و آن را عامل تمايز مومنان از يکديگر و يا با ديگر کسان مي شمارد.
هم چنين از آيه ۰۲ اين معنا به دست مي آيد که شب زنده داري براي پيامبر(ص) مي بايست در صورت امکان بخش اعظم شب را شامل شود که دو سوم شب مي شود و در صورت ناتواني، به نصف و يا يک سوم کاهش مي يابد.
شب زنده داري زمينه بهره مندي انسان از الهامات الهي را فراهم مي آورد و مايه زدودن اشتغالات دنيائي از دل و ازدياد صفاي قلب انسان مي شود. (مزمل، آيه ۶) تغييراتي که در شب در جان شب زنده داران پديد مي آيد موجب مي شود تا انسان به مقاماتي خاص از جمله احسان برسد. (ذاريات، آيات ۶۱ و۷۱) براساس آموزه هاي قرآني مقام احسان مقام بسيار بزرگي است که مي توان آن را قريب به مقامات پيامبران دانست؛ چرا که مقامي است که حکمت و يقين و اموري از اين دست در جان آدمي پرورش مي يابد.
رضايت و آرامش خاطري که براي انسان از شب زنده داري به دست مي آيد، به گونه اي است که خداوند آن را در آيه ۰۳۱ سوره طه مورد تاکيد و تشويق قرار داده است.
البته چنان که گفته شد، اصل شب زنده داري مانند وضو گرفتن خود عبادتي مستقل و نفسي است، ولي اگر همراه با تفکر و تدبر در آيات آفاقي و انفسي باشد و يا همراه با نمازگزاردن و قرائت و تلاوت و ترتيل قرآن باشد، آثار شگرف بسياري از خود به جا خواهد گذاشت.
شب زنده داري، انسان را در مسير شدن تا به آن جا پيش خواهد برد که بستر تلقي آيات الهي در جان دل وي فراهم خواهد شد و الهامات الهي به وي مي رسد. (مزمل، آيات ۲ و ۵ و نيز مجمع البيان، ج۹ و ۰۱، ص ۰۷۵) هر چند که در قرآن القاي قول ثقيل يعني وحي و الهامات الهي به عنوان نتيجه شب زنده داري، به پيامبر(ص) اختصاص داده شده است، ولي با توجه به آيات ديگر مي توان دريافت که زمينه دريافت الهامات الهي را براي ديگر افراد بشر نيز فراهم مي آورد. از اين رو شب زنده داري را عامل دريافت الهامات دانسته اند. از آيه ۰۲ سوره مزمل به دست مي آيد که مومناني هم پاي پيامبر(ص) حرکت مي کردند و با شب زنده داري و انجام برنامه خاص شب، در طريق کمال و تعالي گام بر مي داشتند.
شب زنده داري اگر با تسبيح گوئي (طه، آيه ۰۳۱) سجده (همان و نيز سجده، آيات ۵۱ و ۶۱ و انسان، آيه ۶۲)، استغفار (آل عمران، آيه ۷۱ و ذاريات، آيات ۵۱ تا ۸۱ و مزمل، آيه ۰۲)، نماز و تفکر و تدبر و قرآن خواندن (مزمل، آيه ۰۲)، دعا (سجده، آيات۵۱ و ۶۱)، ذکر الهي (مزمل، آيات ۲و ۸) همراه شود، اين تاثير شگرف خود را بيش تر نشان خواهد داد چنان که آيه ۰۲ سوره مزمل و آيات ديگر بر آن تاکيد دارند.
چنان که گفته شد مقام محمود، مقام ستايش هر ستايشگري است. به اين معنا که حمد و ستايش هر ستايشگري به او متوجه مي شود. شب زنده داري ديگران غيرپيامبر(ص) اين فرصت را به شخص مي بخشد که چنين مورد توجه قلبي و عنايت روحي ديگران قرار گيرد و محمود همگان شود.
خداوند با اشاره به برخي از اهل کتاب که به شب زنده داري مي پرداختند (آل عمران، آيه ۳۱۱) از مومنان و ياران پيامبر (فتح، آيه ۹۲ و مزمل، آيه ۰۲) مي خواهد اين گونه باشند. از نظر قرآن تنها، متقين (آل عمران، آيات ۵۱ تا ۷۱ و ذاريات، آيات ۵۱ تا ۸۱) عبادالرحمان (فرقان، آيات ۳۶ و ۴۶) و محسنان (ذاريات، آيات ۵۱ تا ۸۱) همانند پيامبر(ص) به تهجد و شب زنده داري مي پردازند و برايشان اين عمل عبادي، گران و سخت نيست؛ چرا که ايشان قدر و ارزش شب زنده داري و اعمال نيمه شب ها به ويژه سحرها را مي دانند و براي رسيدن به آن مقامات الهي و انساني تلاش مي کنند تا با درک شب زنده داري به درک مقامات الهي نايل شوند.
باشد با پيروي از اين سيره و سنت الهي قرآني پيامبر(ص) بتوانيم درک اين مقام و منازل را بيابيم و در مسير کمال گام برداريم و از مقام محمودي تبعي از ذات نبوي بهره مند شويم.

سالار کمانگر متولد ۱۳۵۵ يک آمريکايي کردتبار است. او از کارمندان شرکت گوگل است و همکنون مديرعامل يوتيوب است. او در اين سمت جانشين چاد هورلي شد. او فارغ ...

اين شرکت در دهه هفتاد ميلادي با معرفي ريزرايانه هاي اپل I، اپل II، اپل III و پس از آن مکينتاش به بازار به آغاز و گسترش نوعي رايانه شخصي کمک فراواني نم ...

متن کامل قانون جرائم رايانه اي بخش يكم جرائم و مجازات‌ها فصل يكم ‌ جرائم عليه محرمانگي داده‌ها و سيستم‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي ‎‎‎مبحث يكم دسترسي ...

بررسي رخدادهاي مرتبط با اينترنت و فناوري اطلاعات در ايران نشان مي دهد که سال ۸۸ سال پر فراز و نشيبي براي فعالان اين عرصه بوده است. با اين حال بايد گفت ...

دانلود نسخه PDF - مقام محمود