up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله مفهوم غيبت PDF
QR code - مفهوم غيبت

مفهوم غيبت

ممنوعيت غيبت به قصد اصلاح جامعه

مفهوم غيبت
غيبت آن است كه در غياب شخص مؤمن ، عيب او را فاش سازيد . اگر او ، عيب نداشته باشد و به او ، عيبى را نسبت عيب دهى ، تهمت زده اى كه گناه تهمت ، از گناه غيبت ، بالاتر است ; زيرا ، سرمايه بزرگ هر انسان مؤمنى در زندگى ، حيثيت و آبروى او است و هرچه ، آن را به خطر بيندازد مانند اين است كه جان او را به خطر انداخته باشد . گاه مى شود كه ترور شخصيّت ، از ترور شخص ، مهم تر است . و لذا فلسفه مهم تحريم غيبت و اين كه از گناهان كبيره شمرده شده است ، به حفظ همين سرمايه بزرگ است .
در قرآن كريم آمده است : «ويل لكلّ همزة لمزة ؛ واى بر هر عيب جوى مسخره كننده و غيبت كننده !»1 آنانى كه با نيش زبان و حركت دست و چشم ، پشت سر و پيش روى ديگران ، استهزا و عيب جويى و غيبت مى كنند و شخصيّت ديگران را درهم مى شكنند . اين گروه ، با واژه «ويل » كه تهديد شديدى است سرزنش شده اند .
آرى ، آبروى مؤمن ، خيلى مهم است ! خداوند ، براى اين كه قبحِ و زشتى غيبت را روشن كند ، مثالى بسيار جالب زده است . قرآن ، غيبت كردن را ، خوردن گوشت برادر مرده دانسته است .
در اين تعبير ، لطايفى است كه به برخى از آن ، اشاره مى شود :
1 . اگر مقدارى از گوشت بدن شخص مرده ، كنده شود ، جايش پر نمى شود و اگر آبروى انسان مؤمن هم با غيبت از بين برود ، آبروى رفته ، بر نمى گردد .
2 . ديگر اين كه غيبت شونده ، مانند مردگان است و قادر بر دفاع از خود نيست .2
حديث مشهوري از نبي اكرم صلي الله عليه و آله و سلم است كه از اصحابش ‍ پرسيد : آيا مي دانيد غيبت چيست ؟ اصحاب گفتند : خدا و رسولش آگاه است ، نبي اكرم صلي الله عليه و آله و سلم فرمود : (غيبت) يادي از برادر مسلمان كردن به چيزي كه بدش مي آيد. 3
نکته اي که بايد بسيار موشکافانه مورد کنکاش قرار گيرد آن است که آيا غيبت ، ولو به قصد اصلاح جامعه جايز است يا خير؟!
ما نمي توانيم به طور مطلق ، بيان کنيم که چون مي خواهيم درجامعه را اصلاحي بر پا کنيم ، فرد يا جريانى را به طور مطلق مورد تهاجم قرار بدهيم و غيبت كنيم؛ در حالي که ديده مي شود کساني که چنين کارهايي را انجام مي دهند ، خيلى اوقات به غيبت هم اكتفاء نکرده وگاه چيزهائى را مطرح مي کنند كه معلوم نيست حدِّ غيبت 3 بر او صادق باشد ؛ شايد مصداق تهمت است ، مصداق افتراء است، مصداق قول به غير علم است ، مصداق سبّ و شتم است ؛ غيبت در همان حدي جايز است که فقه اجازه ي آن را داده است که ما در اينجا به خلاصه اي از بحث فقه پيرامون غيبت مي پردازيم؛
الف) غيبت جنبه كشف سرّ و افشاگري داشته باشد . بنابر اين ، بازگو كردن عيبها و گناهان آشكار غيبت نيست و گناه غيبت بر آن بار نمي شود ، هر چند ممكن است از لحاظ توهين و تحقير يا اشاعه فحشاء ممنوع و حرام بوده و كيفر و عقوبتش با درجه اين گناه تناسب نداشته باشد.
آبروى مؤمن ، خيلى مهم است ! خداوند ، براى اين كه قبحِ و زشتى غيبت را روشن كند ، مثالى بسيار جالب زده است . قرآن ، غيبت كردن را ، خوردن گوشت برادر مرده دانسته است
ب) عيب مذكور دروغ نباشد ، يعني در شخص مورد غيبت وجود داشته باشد. پس ، اگر واقعيت نداشته باشد تهمت است و گوينده آن به عنوان مفتري تحت كيفر قرار مي گيرد و گناهش از غيبت مصطلح بيشتر و شديدتر است .
ج) انگيزه عيب جويي در ميان نباشد . بنابر اين ، اگر ذكر عيوب ديگران براي حفظ مصلحت آنان باشد شرعاً اشكالي ندارد ، هر چند طرف مقابل راضي نباشد. مثلا بازگو كردن خصوصيات بيمار نزد پزشك از اين قبيل است كه مصلحت بيمار در افشاي آن است ، هر چند ممكن است بيمار در بدو امر از اظهار آن ناراحت شود. همچنين ذكر محاسن اشخاص به عنوان تعريف و تمجيد آنها غيبت نيست ، هر چند آنها از افشاي محاسن خود ناراحت شوند. البته در صورتي كه افشاي محاسن موجب اذيت و آزار شخص شود كار خوبي نيست لكن نه به عنوان غيبت بلكه به عنوان ايذاء برادر مؤ من ، كه براي خود حكم جداگانه اي دارد .
غيبت
د) شخص مورد غيبت مشخص باشد چه با ذكر نام و ساير مشخصات يا با اشاره و كنايه ، بطوريكه شنونده طرف را بشناسد . پس ، اگر كلي و نا معلوم باشد و يا آنكه شنونده او را نشناسد غيبت محسوب نمي شود .
ه) شخص مورد غيبت مسلمان و برادر ديني انسان باشد . بنا بر اين ، غيبت كافران و مشركان و ملحدان اشكالي ندارد.
و) شخص مورد غيبت متجاهر به فسق نباشد. پس ، اگر كسي آشكارا مرتكب گناه مي شود غيبت او جايز است ، زيرا چنين شخصي از گناه كردن و گناهكار بودن باكي ندارد و از اينكه مردم رفتار ناشايسته او را بفهمند هراسي به دل راه نمي دهد.
اين بود مجموع قيود و شروطي كه در عبارات فقها و علماي اخلاق و حتي برخي از اهل لغت ديده مي شود كه به تبعيت از شرايط شرعي ذكر كرده اند. 4
نکته اي که بسيار حساس و دقيق است و لازم است به خود و ديگران متذکّر شويم ، آن است که : ما حق نداريم به صرف توهم و خيال که اين غيبت براي مصلحت جامعه لازم است ، قلم ها،دست ها و وبلاگ ها را آزاد کنيم و هرآنچه که خود را راضي مي کند بيان کنيم .
غيبت به وسيله وسائل مدرن
وسائل مدرن امروز ، همه مشمول همين حكم است ، به عبارتي خواندن وبلاگ هم مثل خواندن کتاب ، نامه است به عبارتي خواندن تمامي اين ها در حکم گوش کردن به حرف مي باشد و استماع غيبت شامل همه‌ اينها مي‌شود ؛به اين معنا که ملاك استماع تنها در شنيدن سخني از طريق گوش نمي باشد . خواندن و اشاره کردن ونوشتن و ...که بويي از غيبت داشته باشد ، در لواي حکم غيبت قرار مي گيرند .
ما حق نداريم به صرف توهم و خيال که اين غيبت براي مصلحت جامعه لازم است ، قلم ها،دست ها و وبلاگ ها را آزاد کنيم و هرآنچه که خود را راضي مي کند بيان کنيم
دوربين ها را آزاد نگذاريد !
چنانچه انسان خطائى از کسي مشاهده کرد وبعد توسط دوربين آن را ثبت کند ودرجايي به نمايش گذارد ، اين کار هم مصداق غيبت است و هيچ فرقي با غيبت از طريق شنوايي و گفتاري ندارد .
محيط را بايد محيط اخلاقى كرد ، اصلاح جامعه تنها محدود به اين نيست که از افراد غيبت شود .
غيبت
حسن ظن داشته باشيد !
قرآن كريم مي‌فرمايد: « لولا اذ سمعتموه ظن المؤمنون و المؤمنات بأنفسهم خيراً ؛ وقتى افك را شنيديد ، چرا به يکديگر حسن‌ظن نداشتيد؟ »5
اين آيه بيان مي کند که در همان ابتدا ،افک را رد کنيد .
اگر آمدند و در مورد فردي چه در لسان غيبت و چه در لسان تهمت مطلبي را بيان کردند ، قبول نکنيد !
در اين آيه از يک کلمه ي تحذيريه ي (لولا) که دامنه ي آن وسيع است ، استفاده شده است .
« لولا» تنها به معناي « چرا » نيست ؛ بلکه معناي آن چرايي است همراه با تأکيد فراوان ؛ يعنى آه، واى، چرا ؛
چرا به هم ظن نيك نداريد ، چرا به هم حسن‌ظن نداريد !
انتقاد منطقي درست است !
براي اصلاح جامعه و روشن کردن جامعه و اذهان مردم ، حرف هاي آشکاربسياري وجود دارد که اگر انسان آنها را بيان کند ،نه تنها غيبت نيست ،بلکه شيوه اي پسنديده و منطقي مي باشد .
در جامعه ي امروز جريان هاي حق و باطلي وجود دارد که درصدد منحرف کردن جامعه مي باشند؛ در اين شكى نيست . در رأس اين جريانات افرادي نيز حضور دارند ،اما لزومي ندارد که آدمي به اينها تهمت بزند و يا غيبت آنان را نيز بکند .
اين افراد آنقدر حرف هاي آشکار باطل دارند که اگر آنها تبيين و توضيح داده شوند ، مطلب روشن خواهد شد و هيچ نيازى به غيبت كردن نيست .

● ريشه لغوي Sedimentologg يا رسوب شناسي نام خود را از واژه لاتين Sedimentum گرفته است که به معناي رسوب کرده است. ● ديد کلي سنگهاي رسوبي ، از انباشت ذر ...

جامعه اطلاعاتي با افراد دانشور و سازمان هاي دانش كار سر و كار دارد. ويژگي اين افراد و سازمان ها مهارت در خلق، پالايش، توزيع، به كارگيري و ارتقاي سودمن ...

درمقاله حاضر نويسنده با بررسي چيستي رشوه و علل گرايش مردم به آن، ديدگاه اسلام را در مورد اين آفت فسادانگيز در جامعه تشريح کرده و عواقب و عوارض شيوع اي ...

يکي از مهمترين کميتهاي مشخصه مواد راديو اکتيو ، نيم عمر آنها مي باشد. يعني مدت زماني که در طي آن نصف ماده اوليه تجزيه مي شوند. تحقيقات انجام شده نشان ...

يکي از مهمترين کميتهاي مشخصه مواد راديو اکتيو ، نيم عمر آنها مي‌باشد. يعني مدت ‏زماني که در طي آن نصف ماده اوليه تجزيه مي‌شوند. تحقيقات انجام شده نشان ...

هکرها، محققان و مشاوران امنيتي و نمايندگان شرکت هاي امنيتي بزرگ در کنفرانس کلاه سياه (بلک هت) گرد هم مي آيند تا مباحث تازه امنيت رايانه را بررسي کنند. ...

تساهل و تسامح از اصطلاحات رايج در فرهنگ غرب است كه غالبا از آن به عنوان شيوه اي مناسب و كارساز در رفتارهاي ديني، اخلاقي و سياسي ياد مي شود . در اين مق ...

اصلاح طلبي، گرايش معتدلانه ميان حرکت انقلابي و محافظه کارانه است که در مقام نفي هر يک از دو گرايش اصالت وظيفه و اصالت نتيجه و درصدد جمع ميان آن دو ...

دانلود نسخه PDF - مفهوم غيبت