up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله معنويت PDF
QR code - معنويت

معنويت

آينده انسان ها و سلامت

در همه ادوار تاريخ، معنويت بخشي از زندگي انسان بوده است و هنوز هم بسياري از افراد آن را بخش مهمي از زندگي خود قلمداد مي کنند. امروزه مردم جهان، بيش از پيش به معنويت و مسائل معنوي گرايش دارند و روانشناسان و روانپزشکان نيز به طور روزافزون درمي يابند که انتقاد از روش هاي سنتي و ساده، براي درمان اختلالات رواني کافي نيست. انسان به دنيا مي آيد، مراحل مختلف رشد را طي مي کند و سپس از اين جهان مي رود اما در ذهن اين سوال پيش مي آيد که آيا روند و سير تکاملي انسان همين است؟
و اصلاً منظور از رشد و تکامل انسان چيست؟ سوالاتي از اين قبيل، روزگاري اساس علم روانشناسي را تشکيل مي داد ولي متاسفانه به نظر مي رسد با پيشرفت روزافزون علم در دنياي فرامدرن امروز، علم روانشناسي به جاي کنکاش درباره ماهيت انسان به «علمي» بودن پديده هاي مربوط به انسان پرداخته است، در حالي که تجربه نشان داده علم به تنهايي قادر به پاسخگويي به همه سوال هاي انسان نيست و اصولاً پديده هايي در جهان وجود دارد که اثبات يا حتي پرداختن به آنها در چارچوب علم نمي گنجد.
رشد معنوي آدمي از زماني آغاز مي شود که کودک به دنبال دليل مي گردد و در مورد پديده هاي موجود در اطراف خود سوال مي کند؛ «چرا آسمان آبي است؟»، «چرا خورشيد نوراني است؟»، «چرا انسان به دنيا مي آيد؟»، «چرا ما مي ميريم؟»، «معناي مرگ و زندگي چيست؟». اما انسان در بسياري از موارد در رسيدن به پاسخ اين سوال ها ارضا نشده باقي مي ماند. واژه روان درمانگر از کلمات يوناني psyche به معناي روح يا جان زندگي بخش و therapeia به معناي خادم يا ملازم روح گرفته شده است. روان درماني را رابطه انساني و حرفه يي بين درمانگر و درمان جو با هدف پيشگيري از پيشرفت بيماري ها و ارتقاي سطح سلامت رواني افراد تعريف کرده اند. معنويت بخش مهمي از مشاوره و روان درماني به شمار مي آيد زيرا در حقيقت، مشاوره و روان درماني ريشه هاي معنوي دارند. مي توان گفت روان درماني معاصر ظرفيت فراواني براي بررسي و حل مساله معنويت بشر داشته و دارد.
معنويت چيست
واژه معنويت کلمه يي است که براي بسياري از مردم اهميت بسزايي دارد و بسياري معتقدند معنويت فراتر از کلمات است. در حقيقت، چنين به نظر مي رسد که کلمات به تنهايي قادر به تشريح معنويت نيستند و کلام از سخن گفتن درباره معنويت قاصر است. اما نکته مسلم اين است که در نظر بسياري از افراد جامعه معنويت اهميتي حياتي دارد و درمانگران نياز دارند اين واقعيت را درک کنند و اهميت آن را در کار خود بشناسند. گاهي درمانگران احساس مي کنند تجربه هاي معنوي را مي توانند با استفاده از کلمات غيرمعنوي درک کنند، اما اين امر به منزله محروم کردن افراد از آزادي بيان و استفاده از کلام است، چرا که مذهب و معنويت مجموعه يي از کلمات و چارچوب هايي را ارائه مي دهند که از طريق آنها انسان مي تواند معنا و مفهوم زندگي خود را درک کند که برخي از درمانگران به بررسي اين پديده نمي پردازند. اين قبيل درمانگران با بررسي نکردن اين مساله در کار و توانايي خود محدوديت ايجاد مي کنند و بايد به اين محدوديت توجه داشته باشند.
امروزه تحقيقات نشان داده است افراد داراي زندگي معنوي فعال، بدون ترديد از نظر روانشناختي افراد سالمي هستند. اما بديهي است اين امر هميشه و در مورد همه انسان ها صادق نيست. براي انساني که با ذهنيت مذهبي کمک درماني مي طلبد، مسائل بهداشت رواني به ويژه در ارزيابي و تشخيص به طرز روشني مدنظر قرار مي گيرد. اما سوال اين است که در پيش گرفتن زندگي مذهبي فعال تا چه اندازه مي تواند اقدام و تدبيري سالم محسوب شود؟ تلاش هاي زيادي براي تفکيک مذهبي بودن و معنويت سالم و ناسالم صورت گرفته است که يکي از موثرترين آنها تلاش «آلپورت» در اين زمينه است. آلپورت معتقد بود ما مي توانيم موضع مذهبي افراد را براساس دو نوع نگرش طبقه بندي کنيم؛ افرادي که مذهب آنها ناپخته و بيروني است و افرادي که مذهبي پخته و دروني دارند. افرادي که داراي مذهب بيروني هستند، از مذهب به نفع خود بهره مي برند. گرايش کم عمق فرد به يک مذهب يا فرقه خاص، توسط خود او و براي ارضاي نيازهاي بدوي وي است اما در مقابل افرادي که داراي مذهب دروني هستند، انگيزه اصلي خود را در مذهب جست وجو مي کنند و با پيوستن به مذهب يا فرقه يي خاص، در تلاش براي دروني سازي مذهب و پيروي کامل از آن هستند. در اين راستا، «فرانسيس وون» درباره خطري هشدار مي دهد که آن را «اعتياد معنوي» مي نامد. وي معتقد است هر معنويتي که بر خيالبافي و کنار گذاشتن و نفي مسووليت شخصي مبتني باشد، به طور بالقوه اعتيادآور است. وون به طور تلويحي، به معنويت سالم نيز اشاراتي دارد و معتقد است از نظر روانشناختي، معنويت سالم حامي آزادي فرد، استقلال، عزت نفس و همين طور مسووليت اجتماعي اوست. معنويت سالم، انسانيت ما را انکار نمي کند و به منع يا انکار احساسات نمي پردازد.
● ايمان درمانگران
هالمس (۱۹۶۵) اصرار دارد مشاوره يک فعاليت ايماني مبتني بر عشق است نه يک روش علمي و خشک. در امريکا، پژوهش هاي متعدد، باورهاي مذهبي درمانگران را مورد بررسي قرار داده اند. درمانگران تحت پژوهش در مقايسه با مراجعان خود، تعلق خاطر کمتري به مذهب و شرکت در فعاليت هاي مذهبي نشان مي دادند.
امروزه گرايش غيرمذهبي در روان درماني و مشاوره، به گونه يي شتابان در حال رشد است. در بريتانيا به کار گرفتن مشاوران در هر بحران يا فاجعه يي، واکنش تقريباً خودکاوي محسوب مي شود. در حقيقت به نظر مي رسد با استفاده از واژه هايي که در زمينه هاي درمان به عاريت گرفته شده، روي بسياري از سردرگمي هاي مردم درباره ايمان و باورهاي مذهبي سرپوش گذاشته مي شود که «هاردينگ» و برخي مولفان ديگر، مخاطرات اين درهم ريختگي را يادآور شده اند. بسياري از درمانگران به شدت غيرمذهبي، يا به ناديده گرفتن معنويت تمايل دارند يا آن را به عنوان نوعي مکانيسم دفاعي از قبيل بازگشت، يا چيزي که مراجعه کننده آن را به طور طبيعي کنار خواهد گذاشت در نظر مي گيرند. اين ديدگاه غالباً مربوط به درمانگراني است که از فرويد تبعيت مي کنند. درمانگراني که وجود معنويت را انکار مي کنند، هر گاه تحت فشار قرار بگيرند، معمولاً پاسخ مي دهند که مراجعان هرگز احوال معنوي خود را با آنان در ميان نمي گذارند و اين در حالي است که همه متخصصان در اين مورد متفق القول هستند که اغلب مراجعان از بيان موضوعاتي که درمانگران نسبت به آنها مقاوم يا بي تفاوت هستند، اجتناب مي کنند و اين کار را ناخودآگاه و بدون اينکه به آنها گفته شود، انجام مي دهند. پس منطقي است که در مرحله ارزيابي، از مراجعه کننده بپرسيم که آيا از نوعي نظام معنوي تبعيت مي کند و آيا در خانواده مذهبي بزرگ شده است يا خير. با طرح اين سوالات درباره معنويت و مذهب، مراجعه کننده بيشتر مي تواند درباره آن صحبت کند. در زمينه آموزش معنوي درمانگران استدلال هاي گوناگوني مطرح شده است که يکي از آنها موضوع «برابري» است، به اين معنا که هر درمانگري بايد تجربه درمان جو بودن را داشته باشد تا در نتيجه تکليفي را به مراجعه کننده محول نکند که قبلاً خود با آنها مواجه نشده است. قابل توجه است که تعدادي از درمانگران مشهور که اغلب آنها مذکر بوده اند، علاقه عميقي نسبت به معنويت و نقشي که در کار آنها ايفا کرده، نشان داده اند و اين علاقه هنگامي آغاز شده است که به دوره سالمندي رسيده بوده اند. در پايان مي توان گفت حتي در اين دوره فرامدرن، معنويت و تجربه هاي معنوي، همچنان بخشي از زندگي ما را تشکيل مي دهند و معنويت همچنان براي بسياري از مردم اهميت دارد و به شيوه هاي مختلف در جامعه ابراز مي شود. مشاوره و روان درماني با معنويت و مذهب يکسان نيستند. روانشناختي کردن مذهب کار نادرستي است و نيز اصرار بر اينکه مذهب پاسخ همه مشکلات مطرح در روان درماني را در خود دارد. در حقيقت مي توان گفت برخي از مشکلات رشد انساني در مواردي با درمانگري حل و فصل مي شود و در موارد ديگر از طريق راهنمايي معنوي.
هر دو طريقت (معنوي و درماني) مي توانند لحظه هايي مملو از برخوردهاي انساني واقعي و صميميت راستين را دربرداشته باشند. رويکرد درماني جامع که پذيراي معنويت مراجعه کننده نيز باشد.به هر طريقي که اعمال شود، مطمئناً فضايي براي شادماني و لذت است. به هر حال، اين سوال همچنان باقي است؛ آيا مشاوران و روان درمانگران حاضرند به ابعاد معنوي زندگي مردم توجه کنند؟ اگر پاسخ مثبت باشد، درمان نقش مهمي در آينده انسان ها و جهاني که در آن زندگي مي کنيم، ايفا خواهد کرد اما اگر پاسخ به اين سوال منفي باشد، درمان نخواهد توانست نقش بالقوه خود را ايفا کند و شفاي ضروري به صورت محدود و ناقص ارائه خواهد شد.

● آکادمي مطالعات ايراني لندن زيارت عاشورا، زيارت سالار شهيدان تاريخ مبارزات حق و باطل، رازنامه زمزمه هاي عاشقانه سالکان با انسان کامل و زبور شيعيان حس ...

هميشه بوده و هستند کساني که با اهداف گوناگون به جاي پرداختن به نسخه اصيل و راستين، نسخه هاي بدلي و دروغين را مي سازند و بخورد اين و آن مي دهند تا از ا ...

در مطلب حاضر نويسنده ضمن بيان پاره اي از ويژگي هاي نهضت امام حسين(ع) به برخي بايدها و نبايدها در عزاداري اشاره کرده که اينک با هم آن را از نظر مي گذرا ...

از آنجايي که دين اسلام به عنوان کاملترين دين الهي مطرح است و نيازمندي هاي بشري را در هر زماني جوابگوست؛ نسبت به ازدواج و کانون مقدس خانواده، تشويق ها ...

چه با شكوه است اين حقيقت قلب! اين كانون اسرارآميزي كه اگر چه از ديد خاكي ما كوچك به نظر مي رسد اما به گفته پيامبر اكرم(ص) «عرش الرحمن» است؛ عرشي كه تم ...

ملكيان كه درعرصه هاي دين پژوهي و فلسفه دين صاحب نظر و نظريه است در بحث خود كوشيده است به پاره اي از مشكلات و موانعي بپردازد كه در مسير تعيين سنجه هاي ...

پيشواي چهارم شيعيان عليه السلام بعد از حضور در حماسه افتخار آفرين و عزت بخش عاشوراي حسيني، از لحظه‏اي که در غروب عاشورا با شهادت پدر بزرگوار و ساير عز ...

دانلود نسخه PDF - معنويت