up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله معناي بيت المال PDF
QR code - معناي بيت المال

معناي بيت المال

بيت المال

پول
انسان بايد در بيت المال خشك باشد. اگر مي‌خواهيم بذل و بخشش بکنيم، بايد از پول خود انجام دهيم. نوشتن يک شماره تلفن کوچک بر روي يک تکه کاغذ بزرگ، سخاوت و بخشش نيست! اين عين اسراف و بي تدبيري و خيانت در بيت المال است .
معناي بيت المال
کلمه بيت المال مرکب از دو واژه «بيت» و «مال» ، به معناي خانه دارايي و خزينه مال است . و در اصطلاح به دو معنا مي آيد: گاهي به معناي اموال عمومي و حکومتي و هر آنچه که مردم به نحوي در آن حق دارند، استعمال مي شود و گاهي به معناي مکاني که اموال عمومي در آن نگهداري مي شود . معناي اول قائم به اموال است و معناي دوم قائم به مکان است .
با نگاهي در منابع روايي و تاريخي به دست مي آيد که لفظ بيت المال و استعمال آن در زمان پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم وجود نداشته است. بلکه اين اصطلاح در چند دهه بعد از وفات آن حضرت، خصوصا در زمان حکومت علي عليه السلام رواج يافته است.(المنجد و لغت نامه دهخدا، واژه بيت المال، ج 3، ص 553، )
مؤمنان چه کساني هستند؟
قرآن يکي از صفاتي که براي مؤمنين به شمار مي آورد ، امانت داري در برابر بيت المال و امانات مي باشد ؛ « وَ الَّذينَ هُمْ لِأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ ؛ امانات و پيمان‌ها را مراعات مي‌كنن .»(مومنون 8)
ماهيت بيت المال
فردي نزد اميرالمؤمنين آمد و از حضرت خواست كه پولي از بيت المال به او بدهد . حضرت به او فرمود : «إِنَّ هَذَا الْمَالَ لَيْسَ لِي وَ لَا لَكَ وَ إِنَّمَا هُوَ فَيْ‏ءٌ لِلْمُسْلِمِينَ وَ جَلْبُ أَسْيَافِهِمْ فَإِنْ شَرِكْتَهُمْ فِي حَرْبِهِمْ كَانَ لَكَ مِثْلُ حَظِّهِمْ وَ إِلَّا فَجَنَاةُ أَيْدِيهِمْ لَا تَكُونُ لِغَيْرِ أَفْوَاهِهِمْ ؛ »(نهج‏البلاغه، خطبه 232) بيت المال نه براي من و نه براي تو است، بلکه براي همه‌ي مسلمين مي باشد و ...»
بيت المال امانت است
بيت المال امانتي است بسيار حساس و خطرناک، اما متأسّفانه ما کمتر به اين مهمّ توجه مي کنيم .
وقتي پشت ماشين شرکت و ... که از بيت المال است مي نشينيم، نسبت به زماني كه پشت ماشين خودمان مي نشينيم، كم‌تر مراعات مي کنيم .
همه‌ي اموال دولتي از اتوبوس شركت واحد گرفته تا آب، برق، خودكار، ميز، نيمكت و كتاب جزء بيت المال محسوب ميشوند و نبايد در استفاده از آن‌ها كوتاهي كرد .اگر ما خوب درس نخوانيم ، به بيت المال خيانت كرده‌ايم. به عبارتي خيانت به بيت المال به پاره كردن يك كاغذ دولتي و استفاده از خودکار و ... منحصر نمي شود.
محصلي كه خوب درس نخواند، کارمندي که خوب کار نکند، معلمي که در کار خود کم بگذارد و کوتاهي کند و ... به بيت المال خيانت كرده‌اند.
حضرت علي(ع) مي فرمايد: « يَخْضَمُونَ مَالَ اللَّهِ خِضْمَةَ الْإِبِلِ نِبْتَةَ الرَّبِيع ؛ بعضي از افراد مثل شتري كه به علف تازه‌ي بهاري رسيده است ، مال خدا و بيت المال را مي‌خورند.» (نهج‏البلاغه ، خطبه 3)
كس كه بخواهد با پول ، مردم را از خود راضي كند ممكن است كه تعدادي را در دنيا از خودش راضي كند ، امّا در آخرت بايد جواب دهد و نزد خدا پايين مي‌آيد.»
عده اي به حضرت امير گفتند : به بعضي افراد پول بدهيد تا ساكت شوند و دور شما را بگيرند ، هواي شما را داشته باشند و حكومت شما قوي شود ؛ حضرت فرمود : « أَ تَأْمُرُونِّي أَنْ أَطْلُبَ النَّصْرَ بِالْجَوْرِ لَوْ كَانَ الْمَالُ لِي لَسَوَّيْتُ بَيْنَهُمْ فَكَيْفَ وَ إِنَّمَا الْمَالُ مَالُ اللَّهِ أَلَا وَ إِنَّ إِعْطَاءَ الْمَالِ فِي غَيْرِ حَقِّهِ تَبْذِيرٌ وَ إِسْرَافٌ وَ هُوَ يَرْفَعُ صَاحِبَهُ فِي الدُّنْيَا وَ يَضَعُهُ فِي الْآخِرَةِ وَ يُكْرِمُهُ فِي النَّاسِ وَ يُهِينُهُ عِنْدَ اللَّهِ ؛ شما مي‌گوييد باج بدهم و با پاي شرك به سراغ توحيد بروم وپايه‌هاي حكومت اسلامي را با رشوه قوي كنم .
امام علي عليه السلام
حتي اگر اموال براي خودم هم بود، آن را به طور مساوي تقسيم مي‌كردم، و حال آن كه اموال براي خداوند است ، من هرگز پايه‌ي توحيد را با رشوه محكم نمي‌كنم .
همانا بدانيد که دادن پولي در جايي که حق نيست ، هم تبذير و هم اسراف است و اسراف ازگناهان كبيره است ؛ - «إِنَّ الْمُبَذِّرينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطينِ »(اسراء 27) -
كس كه بخواهد با پول ، مردم را از خود راضي كند ممكن است كه تعدادي را در دنيا از خودش راضي كند ، امّا در آخرت بايد جواب دهد و نزد خدا پايين مي‌آيد .» (نهج‏البلاغه، خطبه 126)
براي کسي که در بيت المال تصرف کرده، شهادت معنايي ندارد !
در يكي از جنگ‌ها، به يکي از اصحاب پيامبر تيري اصابت کرد که منجر به نابودي او شد. مردم جنازه را خدمت پيامبر آوردند و گفتند كه شهيد شده است. پيامبر فرمود: نگوييد شهيد شده است. چرا كه عبايي كه روي دوش او است، از بيت المال است و به خاطر همين من بر اين شخص نماز نمي ‌خوانم .
در برابر مال بيت المال خسيس و خشک باشيد!
پيامبر در مورد حضرت علي(ع) مي فرمايد: «إِنَّهُ لَخَشِنٌ فِي ذَاتِ اللَّهِ ؛هر جا که پاي خدا و مسائل مربوط به خداوند باشد، علي خشن است.» (المناقب، ج‏2، ص‏110)
انسان بايد در بيت المال خشك باشد. اگر مي‌خواهيم بذل و بخشش بکنيم، بايد از پول خود انجام دهيم. نوشتن يک شماره تلفن کوچک بر روي يک تکه کاغذ بزرگ، سخاوت و بخشش نيست! اين عين اسراف و بي تدبيري و خيانت در بيت المال است .
روزي حضرت علي(ع) ديدند که دختر خردسالشان گردن بندي به گردنش بسته است كه از اموال بيت المال مي‌باشد. حضرت پرسيدند كه گردن بند را از كجا آورده است و جواب شنيدند كه از ابن رافع، خزينه دار بيت المال دريافت كرده است.
حضرت سراغ ابن رافع رفت و دليل كارش را جويا شد. ابن رافع جواب داد:
1- دختر علي بود
2- شب عيد قربان بود
3 - تنها سه شب گردن بند پيش او مي‌ماند
4 - عاريه‌اي و امانت بود و خودم ضامن مي‌شوم .
اما حضرت علي(ع) هيچ يك از دلايل ابن رافع را نپذيرفت.
حضرت در جايي ديگر مي فرمايند: «وَ اللَّهِ لَوْ وَجَدْتُهُ قَدْ تُزُوِّجَ بِهِ النِّسَاءُ وَ مُلِكَ بِهِ الْإِمَاءُ لَرَدَدْتُهُ ؛ به خدا قسم اگر با بيت المال ازدواج كرده باشيد و آن پول‌ها را مهريه‌ي زنانتان كرده باشيد ، من آن پول‌ها را برمي گردانم و اگر خريد و فروش هم شده باشد ، معامله‌ها را به هم مي‌زنم . »(نهج‏البلاغه، خطبه 15)
ضايع شدن حق عموم مردم نوعي دزدي است !
عده اي از حضرت علي(ع) درخواست مقداري از پول بيت المال را کردند. حضرت فرمود: آيا حاضر هستيد كه شب به دزدي برويد و علاوه بر سهم خود، سهم مرا نيز به دست آوريد؟ آن‌ها تعجب كردند و اعتراض كردند. حضرت فرمود: استفاده از بيت المال دزدي از همه‌ي مردم است .
حضرت امير فرمودند : « دَخَلْتُ بِلَادَكُمْ بِأَشْمَالِي هَذِهِ وَ رِحْلَتِي وَ رَاحِلَتِي‌ها هِيَ فَإِنْ أَنَا خَرَجْتُ مِنْ بِلَادِكُمْ بِغَيْرِ مَا دَخَلْتُ فَإِنَّنِي مِنَ الْخَائِنِينَ ؛ با اين لباسي كه بر دوش دارم و اين مركبي كه بر آن سوار هستم ، داخل شهر شما شدم وفرماندي شما شدم. پس اگر من از شهرتان خارج شدم و به غير از چيزهايي كه با آن وارد شدم ، چيز ديگري داشتم، همانا من از خيانت كاران هستم»
از امانت مراقبت کنيد!
امام علي
اميرالمؤمنين(ع) به «اشعث بن قيس» كه استاندار آذربايجان بود ، فرمودند: «وَ إِنَّ عَمَلَكَ لَيْسَ لَكَ بِطُعْمَةٍ وَ لَكِنَّهُ فِي عُنُقِكَ أَمَانَةٌ وَ أَنْتَ مُسْتَرْعًى لِمَنْ فَوْقَكَ لَيْسَ لَكَ أَنْ تَفْتَاتَ فِي رَعِيَّةٍ وَ لَا تُخَاطِرَ إِلَّا بِوَثِيقَةٍ وَ فِي يَدَيْكَ مَالٌ مِنْ مَالِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَنْتَ مِنْ خُزَّانِهِ حَتَّى تُسَلِّمَهُ إِلَيَّ وَ لَعَلِّي أَلَّا أَكُونَ شَرَّ وُلَاتِكَ لَكَ ؛ اين پست و حكومت تو طعمه نيست ، بلكه امانتي بر گردنت مي‌باشد و بايد آرام آن را براني .
تو نگهباني بيش نيستي و حق نداري به رأي خود عمل كني.» (نهج‏البلاغه، نامه 5)
دين را باقي بگذاريد!
امام صادق(ع) فرمودند: « إِنَّ مِنْ بَقَاءِ الْمُسْلِمِينَ وَ بَقَاءِ الْإِسْلَامِ أَنْ تَصِيرَ الْأَمْوَالُ عِنْدَ مَنْ يَعْرِفُ فِيهَا الْحَقَّ وَ يَصْنَعُ فِيهَا الْمَعْرُوفَ فَإِنَّ مِنْ فَنَاءِ الْإِسْلَامِ وَ فَنَاءِ الْمُسْلِمِينَ أَنْ تَصِيرَ الْأَمْوَالُ فِي أَيْدِي مَنْ لَا يَعْرِفُ فِيهَا الْحَقَّ وَ لَا يَصْنَعُ فِيهَا الْمَعْرُوفَ ؛ اگر مي‌خواهيد دين باقي بماند، بيت المال را به دست عادل بسپاريد كه حق بوده و طرف دار حق مي‌باشد . »(كافى، ج‏4 ، ص‏25)
خيانت نکنيم!
حضرت امير فرمودند: «دَخَلْتُ بِلَادَكُمْ بِأَشْمَالِي هَذِهِ وَ رِحْلَتِي وَ رَاحِلَتِي‌ها هِيَ فَإِنْ أَنَا خَرَجْتُ مِنْ بِلَادِكُمْ بِغَيْرِ مَا دَخَلْتُ فَإِنَّنِي مِنَ الْخَائِنِينَ ؛ با اين لباسي كه بر دوش دارم و اين مركبي كه بر آن سوار هستم ، داخل شهر شما شدم و فرمانده شما شدم. پس اگر من از شهرتان خارج شدم و به غير از چيزهايي كه با آن وارد شدم ، چيز ديگري داشتم، همانا من از خيانت كاران هستم . »(المناقب، ج‏2، ص‏98)
اگر وضع زندگي ما در هنگام رياست با روزي كه وارد شديم فرق كند، مثلا با پرايد آمدم، با بالاترين مدل ماشين بروم؛ با فرش ماشيني و معمولي آمدم، با بهترين نوع فرش در جهان، تمام ابريشم بروم، اينها همه من را معرفي مي کنند که من خائن هستم و در حق مردم خيانت کرده ام .
به همين دليل است كه در قانون اساسي آمده است كه وكلا و وزرا در ابتداي كار بايد صورت اموال خود را به دولت بدهند و در هنگام اتمام مسئوليت يا استعفا نيز صورت اموال خود را بدهند تا بررسي شود كه خيانتي صورت نگرفته باشد .
تبصره ها را نديد نگيريد!
اموالي كه دولتي است و به صورت امانت در دست مسئول باشد ، اشكالي ندارد .
در اموال شخصي نيز اگر كمي ترقي به وجود بيايد ، اشكالي ندارد و هر ترقي و پيشرفتي را به ديد خيانت نبايد ديد .
چرا كه اگر آدمي کارگري و دست فروشي هم بکند ، مقداري سود به دست مي ‌آورد . مهم اين است که تغييرات طبيعي و در حد تعادل باشند .
رمز بقاء اسلام چيست؟
به فرموده اميرالمؤمنين(ع): رمز بقاء اسلام به اين است که بيت المال در دست عادل باشد و رمز نابودي آن به اين است که بيت المال در دست فاسق قرار گيرد. (وسايل الشيعه ، ج11)

تعدادي از مواد فسيلي غني از مواد آلي در دوره هاي مختلف زمين شناسي به عنوان يک منبع سوخت مورد استفاده قرار مي گيرد و روشهاي شيمي فيزيکي براي تعيين و تو ...

ديد کلي رده تري لوبيت ها به شاخه بندپايان تعلق دارند. بندپايان از متنوع ترين گروههاي جانوري هستند و نزديک به يک ميليون گونه از آنها شناسايي شده است. 7 ...

در دهه اول قرن بيستم انقلابي در فلسفه طبيعي پيش آمد كه بسياري آن را از حيث عمق معنا و درهم ريزي احكام جزمي پذيرفته شده ، نسبت به انقلاب كوپرنيكي _گالي ...

در دهه اول قرن بيستم انقلابي در فلسفه طبيعي پيش آمد كه بسياري آن را از حيث عمق معنا و درهم ريزي احكام جزمي پذيرفته شده ، نسبت به انقلاب كوپرنيكي _گالي ...

معناي توسل: المنجد، براي وسيله و توسل معنايي بسيار روشن و کاملاً منطبق با معناي شرعي آن ذکر مي کند: «وَسَّلَ تَوَسَّلَ الي اللَّه بعمل او وسيلة؛ يعني ...

اگرچه برخي از ويژگي هاي موجودات ديگر در انسان است ولي انسان به غير از تمام موجودات مي باشد و با وجود مشترکاتي که ميان انسان و حيوان وجود داد، از امتيا ...

روش هاي تربيت و راه هاي گوناگون آن نزد تابعين بسيار بوده است. نمونه هايي که در اينجا به آن اشاره مي شود بخشي از آن هاست. اين راه ها مبتني بر برداشت از ...

از واژگان پرکاربرد قرآني، رب است. واژه «ربب» به معناي پرورش و پروراندن است؛ ازاين رو در فارسي رب به پروردگار برگردانده مي شود. ربوبيت به معناي پرورش چ ...

دانلود نسخه PDF - معناي بيت المال