up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله معرب PDF
QR code - معرب

معرب

معرب و مبني

والاسم منه معرب و مبني لشبه من الحروف مدني
● اسم به دو نوع تقسيم مي شود:
۱) معرب (آنچه كه شبيه حروف نيست)
۲) مبني (آنچه كه شبيه حروف است)
به نظر مصنف وسيبويه وابن ابي ربيع علت بناء اسماء مبني تنها بخاطرشبيه بودن آنها به معروف است.
كاشبه الوضعي في اسمي جئتنا والمعنوي في متي وفي هتا
وكنيابه عن الفعل بلا تاثر و كافتقار أصلا
در ابيات بالا انواع شباهت اسم به حرف را در چهارمورد ذكر كرده كه مبني مي شوند:
۱) در وضع شبيه حرف هستند: اسم گاهي بريك حرف وضع شد.مانند « ت » درضربت , يا بردو حرف وضع شده مانند « نا » در كرمنا و آن را درشعربا جئتنا ذكركرده .«ت»فاعل ومبني شبيه حرف است دروضع بريك حرف و«نا»اسم است ومفعول ومبني شبيه حرف است در وضع بر دو حرف
۲) در معنا شبيه حرف هستند:
الف) ازنظرمعنا شباهت به حروفي دارند كه كلمه اي براي آنها وضع شده.مثل(متي) كه مبني است بخاطرشباهتش به حرف درمعنا.وآن استفاده مي شود مثل متي تقوم؟_براي شرط مثل متي تقم أقم. ودرحالت شبيه به حرف موجود است دراستفهام مانند«همزه»است ودرشرط مانند «إن» مي باشد.
ب) آنچه شبيه به حروفي است كه كلمه اي براي آن وضع شده.مثل «هنا»كه مبني است بخاطرشباهتش به حرفي كه شايسته بوده چيزي براي آن وضع شود ولي وضع نشده براي اينكه مثال يكي معني ازمعاني است كه شايسته بوده براي آن وضع شودكه بر آن دلالت كند همانطوركه براي نفي(ما) وبراي نهي (لا) وبراي تمني(لبت)وبراي ترجي(لعل) و مانندآنها وضع شده است.بنابراين اسمهاي اشاره بخاطر شباهتشان در معنا به حرفي مقدر معني شده اند.
۳) در نيابت از فعل وعدم تأثيرپذيري ازعامل به حرف شباهت دارند و آن مانند اسمهاي فعل است.(اسم فعل مانند حروف بر كلمات ديگرتأثيرمي گذارد ولي چيزي بر روي آن تأثير نمي گذارد) مانند «دراك زيرا» دراك مبني است بخاطر شباهتش به حرف كه در مابعدش عمل مي كند وچيزي بر آن عمل نمي كند همانطور كه حرف اينچنين است.
باقول(بلاتأثر)ازآنچه معناي فعلي دارد.وازفعل گرفته مي شود و بوسيله عوامل تأثيرمي گيرد احتراز كرده مانند(ضربنا زيدا)كه (إضرب)را در نيابت داردومصدراست وعمل فعل را انجام مي دهدوجانشين اوست ومتأثراز عامل است ومنصوب است بخاطرفعل محذوف بر خلاف (دراك) كه اگر او جانشين (ادراك) باشد پس متأثر به عامل نيست.
حاصل آنچه منصف ذكر كرده اينست كه مصدر وضع شده در جايگاه فعل و اسمهاي فعل هردو در نيابت از فعل اشتراك دارند ولي مصدر متأثر از عوامل است و معرب است بخاطرعدم شباهت آن به حرف و اسمهاي فعل از عوامل تأثير نمي گيرند پس مبني مي شوند بخاطر شباهتشان به حرف زيرا آنها(اسمهاي فعل)جانشين فعل مي شوند ولي از آن تأثير نمي گيرند.
و اينكه منصف آنرا مبني ذكر كرده بخاطر اينكه اسمهاي فعل محلي از اعراب ندارند مورد اختلاف است كه در باب اسمهاي فعل ذكر خواهيم كرد.
۴) بخاطراينكه به ما بعد خوداحتياج دارند(كافتقارأصلا) شبيه حرف هستند مانند اسمهاي موصول مثل (الذي) كه به صله نيازمنداست بنابراين به حرف شباهت دارد بخاطر نيازمند بودن پس مبني مي شوند.
و حاصل دو بيت بناء دراسمها بر ۶ باب است:
۱) ضماير
۲)اسمهاي اشاره
۳) اسمهاي استفهام
۴) اسمهاي شرط
۵) اسمهاي فعل
۶) اسمهاي موصول
ومعرب السماء ما قد سلما من شبه الحرف كأرض و سماء
گفته شده معرب بر خلاف مبني است و گفته شد كه آن چيزي است كه شبه حرف است پس معرب آنچيزي است كه شبيه حرف نيست وبه صحيح ومعتل تقسيم مي شود و صحيح آن اسمي است كه آخر آن حرف عله نباشد و معتل اسمي است كه آخرش حرف عله باشد مانند (سما)
ومعرب همچنين تقسيم مي شود به متمكن امكن (منصرف) مانند زيد و عمرو و متمكن غير امكن (غير منصرف) مانند:احمد.مساجد.مصابيح.
بنابراين در يك تقسيم بندي مي توان به اين صورت مي توان گفت:
● اسمها:
▪ متمكن(معرب)
▪ متمكن امكن(منصرف) تنوين مي گيرد و مجرور مي شود با كسره هرگاه بدون «ال»باشد ويا مضاف نباشد
▪ متمكن غير امكن(غير منصرف) تنوين نمي گيرد و با كسره مجرور نمي شود جز هر گاه همراه«ال»باشد يا مضاف باشد.
▪ غيرمتمكن(مبني)

مي دانيم كه فعل هاي ماضي و امر، مبني و فعل مضارع، معرب است، حال در مورد اقسامِ اعرابِ فعلِ مضارع بحث مي كنيم. فعل مضارع چون معرب است هم چون اسمِ معرب ...

دانلود نسخه PDF - معرب