up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله مصر باستان PDF
QR code - مصر باستان

مصر باستان

مصر باستان (ريشه هاي تمدن مصر)

موقعيت جغرافيايي مصر، به خصوص رود عظيم نيل، بيش از هر عاملي در شکل گيري تمدن مصر موثر بوده است. از آن جا که رود نيل در واقع تنها منبع آب بوده، زندگي در مصر به آن بستگي داشته است. مصر منطقۀ سبز و حاصلخيزي مثل يک بوتۀ بزرگ گل در ميان صحراست. رودي باريک به طول ۱۱۰۰ کيلومتر و خاک بارور درۀ نيل ريشه هاي اين بوتۀ گل را تشکيل مي دادند. گل هاي اين بوته به شکل باتلاقي مثلثي و پست به نام دلتا در محل ورود نيل به درياي مديترانه قرار داشت. جيمز هنري بريستد(James Henry Breasted) ، مصر شناس، معقتد است که تبديل سرزمين حاصل خيزي که به وسيلۀ رود نيل مشروب مي شد به بيابان شني برهوت بسيار ناگهاني و سريع بوده است: مثل يک چشم به هم زدن.
● عطيه نيل
هر سال با فرا رسيدن بهار، بارش باران هاي سنگين و ذوب برف ها در سرچشمۀ نيل در کوه هاي آفريقاي مرکزي باعث جريان يافتن سيلاب هايي مي شود. بين ماه هاي ژوئيه (تير ماه) تا اکتبر (آبان ماه) رود نيل از کناره هايش سر ريز مي کند و آب هستي بخشش را در صحراي تشنه توزيع مي کند. با پايين رفتن سيلاب، لايه اي از گل سياه حاصلخيز به جا مي ماند. مصريان باستان براي نيل احترام خاصي قايل بودند، آن ها نيز مثل هرودوت (Herodotus) مورخ يوناني مي دانستند که مصر خودش «عطيۀ نيل است.» در يک سرود باستاني اين احساسات نمايانده شده است:
درود بر نيل، آن که پيش از زمين پديد آمده است، آن که مي آيد تا به مردمان مصر زندگي ببخشد. رازي از جنبش، تيرگي در ميان روشنايي روز. مريدانت که کشتزارهاي آن ها را آبياري مي کني، ستايشت مي کنند. (نيل) رارع (خداوند خورشيد) آفريد تا به تمام تشنگان زندگي بدهد. آن که مي گذارد تا بيابان با جريانش که از بهشت نازل مي شود، سيراب شود. محبوب الهۀ خاک است، مهار کنندۀ الهه بذر است، آن که سبب مي شود کارگاه هاي پِتاح (رب النوع هنرمندان و صنعتگران) ترقي کند. الهۀ ماهيان، آن که سبب مي شود تا مرغان آبزي در سرچشمۀ رود پرواز کنند... آن که جو و گندم مي آفريند تا معابد جشن بگيرند... وقتي سرريز مي شوي، چيزهاي فراواني به تو پيشکش مي شود، گله ها براي تو قرباني مي شوند، به تو بسيار تقديم مي شود، پرنده ها براي تو پروار مي شوند. شيرهاي بيابان براي تو به دام مي افتند تا گشاده دستي و بخشش تو جبران شود.
مصري هاي باستان براي حفظ روش کشاورزيشان به سيلاب طغيان هاي سالانۀ نيل وابسته بودند. مصريان در خاک مرطوب اطراف نيل گندم، جو و غلات ديگر کشت مي کردند. زراعت هم غذاي مردم و هم غذاي احشام را فراهم مي کرد. مصري ها در دهکده هاي دايمي ساکن شدند و با آجرهاي ساخته شده از گل نيل و مقداري کاه خانه هايي محکم و يک طبقه بنا کردند.
نيل علاوه بر اين که منبع تهيه غذا بود، تمدن رو به رشد مصر را محافظت مي کرد. در شرق و غرب بستر رود تا جايي که چشم کار مي کند بيابان برهوت گسترده است. در شمال نيل دلتا قرار دارد که حاشيۀ باتلاقي آن لنگرگاه مناسبي براي کشتي ها نبود. در جنوب نيل آبشارهايي صخره اي وجود دارد که سفر به جنوب مصر را به وسيله کشتي دشوار مي کرد. هر چند راهزنان باديه نشين بدوي گاهي به دهکده هاي مصري حمله مي کردند، حدود طبيعي سرزمين مصر که تا حدي به وسيله رود نيل پديد آمده بود، قرن ها فاتحان بالقوه را پشت مرزها نگه داشت. در نتيجه، حملۀ دشمنان به مصر معدود بود و مصري ها مي توانستند خودشان را وقف تمدن و به رشدشان نمايند.
● درخشش نقره فام
بسياري از مورخان معتقدند که ويژگي هاي مردم تا حدي به وسيله محيط آن ها شکل مي گيرد. مصري ها هم از اين قاعده مستثني نبوده اند. لئونارد کوترل (Leonard Cottrel) نويسندۀ کتاب «زندگي تحت سلطۀ فراعنه» مصر باستان را از چشم يک خداي فرضي آسماني توصيف مي کند.
«من خداياني آسماني را تصور مي کنم که به پايين به درۀ نيل، زميل مارپيچ سبز رنگي که به طول هزار کيلومتر در بيابان پيش رفته است، نگاه مي کنند... منطقه اي که عرض آن بيش از چند کيلومتر نيست و حتي گاهي کمتر از دو کيلومتر است. در غرب اين ناحيه، بياباني برهوت از شن و صخره گسترده است صحرا. در سوي ديگر بيابان عرب تا چند مايل به سمت شرق تا حد درياي سرخ گسترش مي يابد. شبي مهتابي و بدر کامل است و خداي آسماني من رود عظيم را مي بيند که بسان نقرۀ روشن مي درخشد. او مي تواند اين جا و آن جا در طول ساحل نيل نقاط نوراني را ببيند... اما نمي تواند صدها دهکدۀ تاريک را که ميليون ها «فلّاح» (رعاياي مصري آن روزگار) در آن ها از خستگي به خواب رفته اند ببيند، رعايايي که در روستاهايي که از خشت گلي ساخته شده اند، ازدحام کرده اند تا خورشيد آن ها را به بيرون، به کشتزارهاي پست و مسطح فرا بخواند تا به کار ابديشان ادامه دهند. اين مار سبز طي چند صد قرن گذشته چند ميليون روح را زاده است؟ خداي آسماني ناميراي من زماني را به ياد مي آورد که اين شکاف زميني سبزِ بيابان را فقط حيوانات، پرندگان و خزندگان مي شناختند، هنگامي که شيرها و کفتارها، يوزپلنگ ها و گرگ ها در حاشيۀ بيابان مي گشتند، و اسب هاي آبي در آب حرکت مي کردند، هنگامي که دسته هاي عظيم غازها از فراز پاپيروس هاي (درخت هاي کاغذ مصري) با تلاقي به سوي ابرها پرواز مي کردند، قبل از اين که انسان در اين دره شناخته شود.
«خداي من درگذر قرن ها ديده است که جنگل ها جاي خود را به کشت و زرع داده اند. او ديده است که براي نخستين بار در کرۀ زمين، شهرهاي قانونمندي به وجود آمده اند که توسط دشت ها احاطه شدهاند و به وسيله مجراها و جاده ها به هم متصل شده اند، در حالي که باقي آدميان يا اغلب آنان هنوز از شکارگاهي به شکارگاه ديگر کوچ مي کردند.»
نيل علاوه بر اين که به دفع دشمنان کمک مي کرد، راه ارتباطي منحصر به فرد ميان روستاها بود. درۀ باريک و طولاني نيل که مصر عليا ناميده مي شود، در بسياري از قسمت ها تنها بيست کيلومتر پهنا دارد. دهکده ها در طول منطقه اي طولاني از شمال تا جنوب قرار گرفته بودند. در دلتا، يا مصر سفلي، دهکده ها در اطراف هفت شاخۀ رود نيل پراکنده شده بودند.
اگر چه وجود سنگ هاي عظيم الجثه در آبشارها مانع مي شد تا دشمنان براي حمله به جنوب مصر از رودخانه استفاده کنند، اما نيل در داخل مصر قابل کشتيراني بود و ارتباط و حمل و نقل را بين دهکده ها آسان مي کرد. رود همانند بزرگراه عريضي فرعون ها را قادر مي ساخت مصر را از نظر سياسي متحد کنند و يک تمدن مشترک پديد آورند.
● استفاده از عقل و هوش
اگرچه خود رود نيل قابل پيش بيني بود، اما سيلاب هاي آن سال به سال فرق مي کرد. اگر سطح سيلاب ها بالا بود، هزاران نفر تلف مي شدند، خانه ها ويران مي گشت و دانه ها و بذرهايي که براي کشت سال آينده انبار شده بود از بين مي رفت. اگر سطح سيلاب پايين بود، مناطق کم تري از آن بهره مند مي شد و غلات کم تري کشت و درو مي شد. در اين سال ها نيز هزاران نفر از گرسنگي مي مُردند. براساس مشاهدات آدولف اِرمن (Adolf Erman) ، مصر شناس؛ «روزهاي سيلاب... روزهاي اضطراب و دلواپسي بودند.»
در سال هاي ۵۵۰۰ تا ۳۱۰۰ قبل از ميلاد، طي دورۀ پيش از سلسله ها، زماني که دلتا و درۀ نيل در سلسلۀ اول يا خانوادۀ فراعنه متحد نشده بودند، مصري ها روش پيچيده اي براي آبياري ابداع کردند. آن ها حوضچه هايي در زمين حفر مي کردند که مثل آب انبار سيلاب در آن ذخيره مي شد. بعد مجراهايي مي کندند و آب را از اين حوضچه ها به مزارعي که از رود دور بودند، مي رساندند مزارعي که حتي سطح بالاي سيلاب ها نيز به آن ها نمي رسيد. مصري ها چينه ها يا خاکريزي هايي مي ساختند تا ديواره هاي حوضچه ها را تقويت کنند.
روش آبياري مصري ها به نگه داري مداوم و مرمت حوضچه ها و مجراها نيازمند بود. با گذشت زمان مصري ها پيشرفت هاي بيش تري کردند، از جمله استفاده از «شَدوف» (Shadoof)، وسيله اي شامل يک سطل که به يک ديرک متصل مي شد و آب را از نيل به درون مجاري و از مجاري به کشتزارها هدايت مي کرد. روش آبياري مصري ها به قدري موفق بود که زارعان مي توانستند در کي فصل نه تنها يک بار، بلکه دو يا سه بار محصول درو کنند.
يک منبع مصر باستان سرزمين مصر را در اين زمان به اين صورت توصيف مي کند:
در مجاري، ماهي و در درياچه ها پرنده فراوان است. مزارع مصر به واسطۀ وجود رستني ها سبز است و در سواحل آن نخل وجود دارد. انبارهاي غله لبريز از گندم و جوست. سير، گندم، کاهو و ميوه ها براي بقا (ادامۀ زندگي و سلامت) موجود است و شراب از عسل برتر است. کسي که در اين جا ساکن است، خوشحال است زيرا زمين هاي پست مثل جاهاي ديگر پربرکت است.

سويا از انواع حبوبات است که محل کشت اوليه آن در آسيا بوده اما توليد انبوه آن در ايالات متحده آغاز شد. سويا را مي توان يک دانه همه کاره ناميد که از آن ...

گرمايش از کف آشنايي با سيستمهاي گرمايش از کف با افزايش روز افزون جمعيت و همچنين کاهش منابع انرژي، مصرف بهينه انرژي امري بديهي مي باشد. در اين راستا نق ...

گرمايش از کف آشنايي با سيستمهاي گرمايش از کف با افزايش روز افزون جمعيت و همچنين کاهش منابع انرژي، مصرف بهينه انرژي امري بديهي مي باشد. در اين راستا نق ...

متادون دارويي است که از آن به عنوان جايگزين هروئين، کراک و ساير موادمخدر افيوني براي درمان افراد وابسته به اين مواد استفاده مي شود. متادون زندگي افراد ...

▪ نام علمي:Celery, parsley ▪ انگليسي:Apium graveolens ▪ از خانواده:Umbelliferae کرفس گياهي علفي و دو ساله و از تيره چتريان به ارتفاع ۲۰ تا ۶۰ سانتي مت ...

در اواخر قرن نوزدهم با افزايش مشکلات تهيه نيروي کارگر، نيار به استفاده از روشهاي شيميايي جهت کنترل علفهاي هرز آشکار گرديد. در دهه ۱۸۹۰ ميلادي در فرانس ...

در اواخر قرن نوزدهم با افزايش مشکلات تهيه نيروي کارگر، نيار به استفاده از روشهاي شيميايي جهت کنترل علفهاي هرز آشکار گرديد. مصرف علف کش ها در اواخر قرن ...

باستان‌شناسي فضايي؟ آيا با داستاني علمي تخيلي سر و كار داريم؟ ديگر نه. مساله تحقيقات باستان‌شناسي و محافظت از ميراث باستاني در فضا مساله‌اي است كه زما ...

دانلود نسخه PDF - مصر باستان