up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله مصالح خرده سنگي PDF
QR code - مصالح خرده سنگي

مصالح خرده سنگي

انواع مصالح خرده سنگي در سد سازي

نگاه اجمالي
کاربردهاي مختلف مصالح خرده سنگي را مي‌توان به سه گروه عمده تقسيم کرد که شامل مصالح غيرقابل نفوذ ، که بيشتر براي آب بندي مخازن و کانالها مصرف مي‌شوند، مصالح نفوذپذير که به صورت شن و ماسه در بتن ، فيلترها ، زهکش‌ها ، در راهسازي و ندرتا به عنوان عاملي براي جلوگيري از فرسايش مصرف مي‌شوند و مصالح مقاوم در برابر فرسايش يا سنگريزها ، که بيشتر به صورت قطعات سنگ و معمولا براي جلوگيري و کاستن قدرت تخريب آبهاي جاري يا عمل امواج مصرف مي‌شوند.
مصالح نفوذ ناپذير
مصرف عمده مصالح خرده سنگي نفوذ ناپذير بيشتر در بستر کانالها و مخزن سدها و آبگيرهايي است که به روي پي‌هاي نفوذ پذير قرار گرفته‌اند. علاوه بر آن ، اينگونه مصالح جهت آب بندي در هسته سدهاي خاکي و جاهاي ديگر مصرف مي‌شوند. ويژگي اصلي اين نوع مصالح اين است که بايد در مقايسه با خاکهاي سازنده محل پي‌ها نفوذ ناپذير تر باشند. بايد توجه داشت که خاکهاي رسي که داراي خاصيت خميرساني زيادي هستند، اگر چه غير قابل نفوذ هستند، ولي براي مقاصد فوق کمتر مفيد واقع مي‌شوند.
کاربرد خاکهاي رسي
کانالها
در کانالها و مسيرهاي گذر آب ، لايه نفوذ ناپذير از يک طرف براي جلوگيري از اتلاف آب از کانال و از طرف ديگر براي جلوگيري از خيس و اشباع شدن و در نتيجه غير قابل مصرف شدن زمينهاي اطراف کانال بکار گرفته مي‌شود. گر چه به ظاهر در اينگونه موارد به مصالحي کاملا غير قابل نفوذ احتياج داريم، ولي آنچه که در عمل مصرف مي‌شود، لايه‌اي از مصالح داراي نفوذ پذيري متوسط است. اين لايه‌ها را مي‌توان با کاهش سرعت جريان آب در روي آنها ، با قرار دادن يک پوشش محافظ خرده سنگي ، در مقابل عمل فرسايش آب محافظت نمود.
ديواره مخزن
در مخزن سدها به ندرت مي‌توان با تعبيه لايه پوششي ، نشت آب را به مقدار قابل ملاحظه‌اي کاهش داد. ولي با اين حال مي‌توان با اين عمل گراديان نشت را به حدي کاهش داد که از عمل خروج ذرات ريز از ميان ذرات درشت (پديده رگاب) جلوگيري به عمل آيد. مصالحي که با هدف فوق در سد سازي بکار گرفته مي‌شوند، لازم نيست کاملا غير قابل نفوذ باشند، بلکه کافي است که نفوذ پذيري آنها کمتر از نفوذ پذيري مصالح سازنده پي باشد. در مخزن سدها به علت سکون آب ، مقاومت مصالح در برابر حرکت آب مسئله ساز بوده در نتيجه نيازي به مخلوط نمودن ذرات درشت با مصالح لايه نفوذ ناپذير نداريم.
هسته سدهاي خاکي
مصالح نفوذ ناپذيري که براي هسته سدهاي خاکي مصرف مي‌شوند، عمدتا از جنس رس يا مخلوطي از رس و لاي است. در نقاطي که معدن مناسبي براي استخراج اينگونه مصالح در نزديکي سد وجود ندارد، مي‌توان از مصالح رسي و لاي موجود در دشت سيلابي رودخانه استفاده کرد. به عنوان مثال ، مصالح نفوذ ناپذير مورد نياز براي سد خاکي درودزن ، در نزديکي شيراز ، از بستر رودخانه کر و در محدوده مخزن برداشت شده است.
مصالح نفوذ پذير
مصالح خرده سنگي نفوذ پذير در واقع مصالحي است که ما آن را تحت عنوان کلي شن و ماسه ساختماني مي‌شناسيم. همانگونه که مي‌دانيم موارد اصلي مصرف شن و ماسه شامل بتن ، فيلترها و زهکشها (مخصوصا در ارتباط با ساختمانهاي بتني) ، به صورت لايه يا لايه‌هايي در زير سنگريزهاي سطحي سدهاي خاکي ، به عنوان لايه يا بخش زهکش در پاشنه پائين دست سدهاي خاکي ، به عنوان عامل حد واسط براي جلوگيري از رگاب (خروج ذرات ريز از ميان ذرات درشت) ، در جاهايي که گراديان نشت آب زياد است و بالاخره بکار گيري آنها در راهسازي و تهيه آسفالت است.
مصالح خرده سنگي بتن
بتن يکي از پر مصرف ترين مصالح ساختماني در سدها است. عمليات اکتشافي اينگونه مصالح خرده سنگي بايد از دقت زيادي برخوردار باشد. از اين رو از پي جوئيهاي مربوط به مصالح بتن مي‌توان براي مقاصد ديگر استفاده کرد. ولي عمليات اکتشافي که براي دستيابي به مصالح خرده سنگي ديگر انجام مي‌شود. معمولا از دقت کافي برخوردار نيست و اين مصالح اغلب نمي‌توانند به عنوان مصالحي مناسب براي بتن مفيد واقع شوند.
صافيها و زهکشها
هدف اصلي از بکار گيري اينگونه مصالح ، جلوگيري از فشار برخاست هيدروليکي است. از اين رو اينگونه مصالح بايد آب را به سهولت زهکشي نموده و بطور همزمان ، بارهاي نسبتا زيادي را ، بدون اينکه مصالح ، صافي (فيلتر) يا پي ، حرکت کنند، تحمل نمايند. در اغلب موارد در اين کاربرد خاص ، يک لايه منفرد مصالح کافي نيست و بايد از دو لايه استفاده کرد. گر چه مقدار مصالح مورد نياز براي فيلترها و زهکشها معمولا کم است ولي در مقابل ، اينگونه مصالح بايد از کيفيت بالايي برخوردار باشند.
لايه‌هاي زير سنگريز
مهمترين مشخصه لايه شن و ماسه‌اي زير سنگريزها ، درشتي اندازه آنها است. از اين رو اينگونه مواد اغلب سنگ شکسته حاصل از معدنکاري و حفاري‌هاي معادن روباز تامين مي‌شوند. البته اگر بتوان نقشه‌اي طبيعي از شن درشت را در فاصله‌اي مناسب از محل مصرف پيدا کرد، آن را نيز مي‌توان بکار گرفت. بايد توجه داشت که مقدار مصالحي که در اين کاربرد نياز داريم اغلب زياد است و در صورتي که دانه بندي مصالح طبيعي ، مناسب نباشد دانه آرايي مجدد آنها مخارج زيادي را به دنبال خواهد داشت.
زهکش پاشنه پاياب سدهاي خاکي
مصالحي که براي زهکشي در زير پاشنه پائين دست سدهاي خاکي بکار مي‌روند بايد تا حدي نفوذ پذير تر از خاک پي باشند. اندازه دانه‌ها در اينجا اهميت چنداني ندارد و مصالح ممکن است داراي مقادير زيادي ذرات درشت تا ماسه ريز باشند. البته مصالحي که مقدار قابل ملاحظه‌اي لاي و رس داشته باشند، مناسب نيستند. در اين کاربرد ، حجم مصالح بکار گرفته شده در کيفيت آنها ارجحيت دارد. از اين رو اگر مصالح به مقدار کافي در نزديکي محل مصرف پيدا شود، جستجو براي پيدا کردن مصالح مرغوبتر ، به نقاط دورتر از کارگاه يا محل سد گسترش نمي‌يابد.
مصالح مقاوم در برابر فرسايش
در بسياري از موارد ، از مصالح خرده سنگي براي محافظت سطح سازه يا سطح زمين در برابر عمل فرسايشي آبهاي سطحي استفاده مي‌شود. اين مصالح معمولا به صورت لايه‌اي در سطح خارجي دامنه سراب و پاياب سدهاي خاکي ، ديواره مخازن و سطح حوضچه آرامش سدها بکار گرفته مي‌شوند.
سنگريز دامنه سراب سدهاي خاکي
به منظور محافظت سطح خاکريزها ، يا بخشهاي خاکبرداري شده ، از عمل فرسايش آب از لايه سنگريز استفاده مي‌شود. فرسايش توسط آب ممکن است به صورتهاي گوناگون ، از جمله عمل تخريبي آبهاي جاري ، مخصوصا جريانهاي غير خطي و آشفته ، عمل تخريبي امواج در سواحل ، يا بر اثر عمل فرسايشي بارانها و رگبارهاي شديد باشد.
حوضچه‌هاي آرامش
در بخشهايي از مسير کانالها يا در محل تصفيه آب از سر ريز يا دريچه سدها ، که سرعت آب و در نتيجه قدرت تخريب آن زياد است، معمولا حوضچه‌هاي نسبتا عميقي در مسير جريان آب ساخته مي‌شود که نقش سرعت گير را بازي مي‌کنند. بستر اين حوضچه‌هاي سرعت گير و آرام کننده معمولا با لايه‌اي از سنگريز پوشانده مي‌شود.
سطح کانالها
از سنگريز ، براي محافظت زمين در مقابل عمل فرسايشي آب در کانالها و مسيرهاي گذر آب نيز استفاده مي‌شود. اين نوع سنگريز بيشتر در شيبهاي تند مسير و محل پيچهاي شديد کانال ، در مجاورت پايه پلها و ديگر سازه‌هاي بتني ، که زمين اطراف آن در معرض عمل فرسايشي آبهاي جاري است، تعبيه مي‌شود.
لايه محافظ باران
براي محافظت سطح زمين از عمل فرسايشي باران ، از همه نوع ذرات و قطعات سنگي ، که در مجاورت آب خرد نمي‌شوند، مي‌توان استفاده کرد. تنها محدوديتي که در اين مورد وجود دارد استفاده از شيلها و لاي سنگها (سنگهاي سيلتي) است. اندازه ذرات در اين کاربرد خاص از اولويت برخوردار نيست. با وجود اين ، مصالحي که به اين منظور بکار مي‌روند نبايد از شن ريزتر باشند.
موج شکن
موج شکنها ، همانگونه که از نامشان پيداست، ديوارهايي هستند که براي محافظت اسکله‌ها ، تاسيسات بندري يا بخشهايي از سواحل ، در مقابل عمل تخريبي امواج دريا ، احداث مي‌شوند. بيشتر موج شکنها با ريختن و انباشتن قطعات سنگ در محل مورد نظر بوجود مي‌آيند. اين ساختمانها معمولا نيمرخي مثلثي يا ذوزنقه‌اي دارند. در بيشتر موارد يک موج شکن از يک هسته داخلي ، متشکل از مصالح با مرغوبيت کمتر و ريز دانه تر و يک بخش خارجي ، متشکل از مصالح درشت و مرغوب ساخته شده است.

● ساختار اتم اتم کوچکترين بخش سازنده يک عنصر شيميايي است که هنوز هم خواص شيميايي آن عنصر را دارد. خود اتم ها از سه جزء ساخته شده اند: الکترون، پروتون ...

● ساختار اتم اتم كوچكترين بخش سازنده يك عنصر شيميايي است كه هنوز هم خواص شيميايي آن عنصر را دارد. خود اتم ها از سه جزء ساخته شده اند: الكترون، پروتون ...

«با تاييدات خداوند متعال و الطاف الهي و در سال پيامبر اعظمص بهره برداري از اولين مجتمع توليد آب سنگين سازمان انرژي اتمي ايران در تاريخ چهارم شهريورماه ...

آب سنگين نوع خاصي از مولکولهاي آب است که در آن ايزوتوپهاي هيدروژن وجود دارد. اين نوع از آب کليد اصلي تهيه پلوتونيوم از اورانيوم طبيعياست و به همين علت ...

پروسه تغير شکل، ريختها و ترکيبهاي مختلفي از سنگها را در مقياسهاي متفاوت ايجاد ميکند. در يک سمت کوههاي عظيم کره زمين قرار دارند و در سوي ديگر تنشهاي مو ...

آسفالت آسفالت بطور کلي مخلوطي است از مصالح سنگي با دانه بندي پيوسته و يک ماده چسباننده که معمولا قير است. آسفالت با توجه به کاربرد آن به صورتهاي گوناک ...

مقدمه نفت سنگين و بيتومن نيمه جامد ، کارتهاي برنده منابع جهاني هيدروکربوري به شمار مي‌آيند. نفت سنگين نفتي است که در شرايط عادي مخزن روان مي‌شود، اما ...

مقدمه بيشتر رسوبات سيليسي آواري در طول خطوط ساحلي دريا در سواحل ، جزاير سدي ، پهنه‌هاي جزر و مدي ، خليج‌هاي دهانه‌اي و حاشيه ساحلي کم عمق دورتر از ساح ...

دانلود نسخه PDF - مصالح خرده سنگي