up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله مريخ PDF
QR code - مريخ

مريخ

تکامل مريخ (3)

● تکامل مريخ
دانشمندان دانشي کلي در مورد تکامل اين سياره از ۶ ۴ بيليون سال پيش تا کنون دارند. اين دانش با مطالعه چاله ها و ديگر پديده ها و مشخصات سطح اين سياره به دست آمده است. پديده هايي که در دوران مختلف تکامل به وجود آمده اند همچنان در سطح اين سياره موجودند. محققين يک سناريوي تکامل براي اين سياره تهيه نموده اند که در برگيرنده ابعاد، شکل و مکان پديده هاي سطح آن مي باشد.
دانشمندان نسبت دوره هاي زماني مناطق موجود در سطح را با توجه به چاله هاي برخوردي مشاهده شده، دسته بندي کرده اند. هر چه در يک منطقه تعداد چاله بيشتر باشد، عمر آن منطقه نيز بيشتر است.
با اينحال دانشمندان هنوز نمي توانند تشخيص دهند که هر يک از دوره هاي تکامل دقيقا چه زماني رخ داده اند. براي اين کار آنها به دانستن سن سنگهاي موجود در سطح مريخ، که در دوره هاي مختلف تشکيل شده اند، نياز دارند. آنها بايد اين سنگها را در آزمايشگاه هاي پيشرفته آناليز نمايند ولي متاسفانه تا کنون هيچ سنگي از مريخ توسط سفينه ها به زمين آورده نشده است.
▪ دانشمندان طول عمر مريخ را به سه دوره زماني تقسيم کرده اند.
۱) نواکيان
۲) (Noachian) هسپرين
۳) (Hesperian) آمازونين (Amazonian). هر دوره با نام منطقه اي که در همان دوره تشکيل شده ، نام گرفته است.
دوره نواکيان بر اساس منطقه نواکيس (Noachis) که منطقه اي مرتفع در نيمکره جنوبي است نام گرفته. در طول دوره نواکيان، تعداد بيشماري اجرام سنگي در ابعاد مختلف با مريخ برخورد کرده اند. برخورد اين اجرام چاله هايي در ابعاد گوناگون در منطقه ايجاد کرده است. در اين دوره همچنين چندين آتشفشان عظيم فعال بوده اند.
به علاوه در اين دوره فرسايش سطح توسط آب منجر به شکل گيري شبکه هاي دره اي در مريخ شده است. وجود اين شبکه بيان گر اين است که دماي مريخ در دوره نواکيان بسيار گرمتر از دماي کنوني سياره بوده است.
● دوره هسپرين
بمباران هاي شديد دوره نواکيان تدريجا به پايان رسيد و دوره هسپرين آغاز شد. اين دوره بنا به منطقه هسپريا پلانيوم (Hesperia Planum) اينچنين نامگذاري شده است. دشتي مرتفع در عرضهاي پائين جغرافيايي نيمکره جنوبي.
در طي دوره هسپرين فعاليتهاي آتشفشاني ادامه داشته اند و مواد مذاب بيشتر چاله هاي به وجود آمده در دوره نواکيان را پوشاندند. اغلب بزرگترين کانالهاي موجود در سياره مربوط به دوره هسپرين مي باشند.
دوره آمازونين همراه با تشکيل چاله هاي کوچک است و تا به امروز ادامه يافته است. نام اين دوره براساس نام منطقه آمازونيس پلانيتيا(Amazonis Planitia)، که دشت کم ارتفاعي در عرضهاي پائين جغرافيايي نيمکره شمالي است گرفته شده.
فعاليتهاي آتشفشاني در اين دوره نيز ادامه داشته اند و برخي از بزرگترين آتشفشانها مربوط به اين دوره هستند. جوانترين عناصر موجود در مريخ، شامل رسوبات يخ در قطبها نيز به اين دوره تعلق دارند.
● امکان وجود حيات
احتمالا روزگاري در مريخ حيات وجود داشته است. حتي ممکن است موجودات زنده هنوز در اين سياره دوام آورده و وجود داشته باشند.
مريخ تقريبا به طور قطعي سه عامل اصلي را که دانشمندان براي وجود حيات ضروري مي دانند دارا مي باشد:
۱) عناصر شيميايي مانند کربن، هيدروژن، اکسيژن و نيتروژن
۲) منبع انرژي
۳) آب مايع.
عناصر شيميايي در طول تاريخ اين سياره هميشه در آن وجود داشته اند. نور خورشيد نيز منبع انرژي به حساب مي آيد. علاوه بر نور خورشيد گرماي درون سياره نيز نوعي منبع انرژي ثانوي است. در زمين، گرماي دروني سياره ما، زندگي گونه هاي زيستي اعماق دريا و شکاف پوسته ها را تضمين مي کند.
آب مايع به شکلي واضح مسبب به وجود آمدن پديده هاي سطح مريخ از جمله کانالهاي بزرگ، دره هاي کوچک و آبگذرهاي جوان آن است. به علاوه مقادير زيادي يخ آب در نزديک قطب جنوب و احتمالا قطب شمال آن وجود دارد. بنابراين آشکار است که زماني آب مايع در اين سياره جاري بوده است. احتمالا امروزه در زير لايه هاي رويي اين سياره آب مايع هنوز يافت مي شود.
در سال ۱۹۹۶، گروهي به سرپرستي ديويد مک کي (David S. McKay)، زمين شناس مرکز فضايي جانسون ناسا در هوستون، اعلام نمودند که مدرکي از وجود جانوران ميکروسکوپي در مريخ پيدا کرده اند. آنها اين مدرک را در درون يک قطعه سنگ آسماني که خود را به زمين رسانده بود، کشف کردند. اين قطعه سنگ به احتمال زياد در اثر برخورد سنگي بزرگتر با مريخ از سطح اين سياره کنده شده و پس از ميليونها سال سفر در فضا سرانجام وارد جو زمين شده است.
شيء ميله اي شکل در مرکز تصوير از نظر گروهي از دانشمندان فسيل يک موجود مريخي است. طول اين موجود ۲۰۰ بيليونيوم متر است و در سنگي پيدا شده که از مريخ به زمين آمده است.
اين مدرک شامل مولکولهاي بنياني پيچيده، ذراتي از نوعي ماده معدني به نام مگنتيت (magnetite) که درون برخي از انواع باکتريها تشکيل مي شود و سازه هاي بسيار ريزي که فسيلهاي ميکروسکوپي هستند مي باشد. استنتاج دانشمندان جدال آميز است اما در هر صورت تا کنون براي اثبات وجود حيات در مريخ هيچ توافق علمي جامعي پيدا نشده است.
● تاريخ مطالعات مريخ
▪ مشاهده از زمين
نخستين ستاره شناسان به کمک تلسکوپ هايي بر روي زمين به وجود کلاهک هاي قطبي و تغييرات آنها در فصول مختلف پي برده بودند. آنها همينطور نشانه ها تيره و روشني کشف نمودند که شکل و مکان آنها در تغيير بود.
در اواخر قرن ۱۹ ستاره شناس ايتاليايي به نام شياپارلي (Giovanni V. Schiaparelli) اعلام کرد که شبکه اي از خطوط تيره را در سطح مريخ مشاهده کرده است. بسياري از ستاره شناسان نيز رويت چنين پديده اي را تائيد کردند. درميان آنان ستاره شناس امريکايي به نام پرسيوال لاول (Percival Lowell) نيز حضور داشت. او وجود اين کانالها را به ساکنين مريخ نسبت داد.
نشانه هاي تيره و روشن متغيري که ستاره شناسان در گذشته وجود آنها را گزارش کرده بودند در واقع بادهاي مريخي بودند که در گستره سطح اين سياره مي وزند. برخي از ستاره شناسان نخستين اعتقاد داشتند که تغيير اين نشانه ها به دليل رشد و نابودي گونه هاي گياهي است.
▪ مشاهده بوسيله فضاپيما
سفينه هاي روبوتيک از دهه هفتاد قرن پيش شروع به مشاهده دقيق اين سياره نمودند. ايالات متحده در سال ۱۹۶۴ مارينر ۴ و در سال ۱۹۶۹ مارينر ۶ و مارينر ۷ را ارسال کرد. هر کدام از آنها حدود ۶ ماه بعد به مدار مريخ رسيدند. تصاوير تهيه شده توسط اين سفينه ها نشان داد که مريخ سياره ايست خشک و سترون، داراي چاله هايي فراوان نظير ماه و بدون هيچ گونه اثر و آثاري از حيات.
در سال ۱۹۷۱، مارينر ۹ به مدار مريخ ارسال شد. اين سفينه توانست از ۸۰ درصد سطح اين سياره نقشه برداري کند. براي اولين بار آتشفشانها و سيستم هاي دره اي اين سياره توسط اين سفينه کشف شدند. همچنين نواحي ديده شد که شبيه به بسترهاي خشک رودخانه بود.
ماموريت بعدي به مريخ، ماموريت وايکينگ بود که توسط ايالات متحده در سال ۱۹۷۵ صورت گرفت. وايکينگ شامل دو مدارگرد و دو مريخ نشين بود. هدف اصلي آن پيدا کردن حيات در اين سياره بود. محل فرود مريخ نشينها توسط مدارگردها تعيين شد و آنها در جولاي و سپتامبر ۱۹۷۶ در سطح سياره سرخ فرود آمدند. مريخ نشينها توانستند براي نخستين بار تصاويري را از نزديک در اين سياره تهيه کنند. آنها از خاک مريخ نمونه گيري کردند. هيچ نشاني از حيات توسط آنها پيدا نشد.
دو ماموريت موفقيت آميز ديگر، مريخ نشين رهياب (Pathfinder) و مدارگرد پيمايشگر سراسري مريخ (Mars Global Surveyor) بود. ايالات متحده هر دوي آنها را در سال ۱۹۹۶ ارسال نمود. بخش اساسي ماموريت رهياب انجام دادن سيستم جديد فرود بر اين سياره بود. اين مريخ نشين در جولاي ۱۹۹۷ به کمک بالشت هاي بزرگ بادي در مريخ با موفقيت فرود آمد. رهياب يک خودروي کوچک به نام سوجورنر (Sojourner) به معناي ساکن موقتي يا آدم سيار را نيز با خود به سطح مريخ برد. رهياب تصاوير منحصر به فردي را از مريخ به زمين ارسال کرد و سوجورنر آناليزهايي را در سنگها و خاک مريخ به انجام رساند. مردم در سرتاسر جهان از تلوزيون هاي خود تصاوير سوجورنر را در حال کار مشاهده مي کردند.
پيمايشگر مريخ تعدادي از وسايل و تجهيزات اندازه گيري علمي را با خود حمل مي کرد. يک دستگاه ليزر ارتفاع سنج با ارسال امواج ليزري ارتفاعات موجود در سطح سياره را معين نمود. اين دستگاه نقشه اي از ارتفاعات سطح مريخ تهيه کرد که در آن همه ارتفاعاتي که حداقل يک متر بلندي دارند مشخص گرديد. يک طيف سنج مادون قرمز ترکيب بندي بعضي از مواد معدني موجود در سطح مريخ را مشخص نمود. يک دوربين با حساسيت بسيار بالا نيز توانست تصاويري از يک منطقه جديد ژئولوژيک تهيه نمايد. اين منطقه شامل لايه هايي رسوبي بود که احتمالا توسط آب مايع و رسوبات آن تشکيل شده است به اضافه آبگذرهاي کوچکي که آنها نيز توسط آب مايع شکل گرفته بودند.
در اپريل ۲۰۰۱، ايالات متحده سفينه اديسه مريخ را ارسال کرد. اين سفينه تجهيزاتي را براي آناليز شيميايي ترکيب بندي سطح مريخ و لايه هاي زيرين آن به منظور کشف وجود يخ آب در سطح و يا زير سطح اين سياره و همچنين مطالعه پرتوهاي پيرامون مريخ به همراه داشت. اديسه مريخ در اکتبر ۲۰۰۱ در مداري نزديک سياره قرار گرفت. در سال ۲۰۰۲، اين سفينه مقادير زيادي يخ آب در زير سطح مريخ کشف نمود. بيشتر يخ کشف شده در منطقه جنوبي سياره و در قسمت جنوب ۶۰ درجه عرض جغرافيايي قرار دارد. دانشمندان انتظار دارند که در نيمکره شمالي، قسمت شمال ۶۰ درجه عرض جغرافيايي، نيز يخ وجود داشته باشد. به هرحال در زماني که اکتشاف صورت مي گرفت مقادير زيادي دي اکسيد کربن منجمد در منطقه وجود داشت و مانع از شناسايي لايه هاي زيرين مي شد. يخ آب پيدا شده در يک متري زير خاک وجود دارد. ۵۰ درصد از حجم اين خاک را يخ آب تشکيل مي دهد. کل حجم يخ کشف شده ۱۰.۴۰۰ کيلومتر مکعب است، يعني دو برابر حجم لازم براي پر کردن درياچه ميشيگان.
پيمايشگر مريخ نتوانست در عمق بيش از ۱ متر يخ پيدا کند. به همين دليل دانشمندان هنوز نمي توانند حجم کلي يخ موجود در مريخ را تخمين زنند.
در آگوست سال ۲۰۰۳ مريخ به زمين نزديکتر شد. فاصله آن در ۶۰.۰۰۰ سال اخير به اين نزديکي نبوده است. در آن سال دانشمندان سه سفينه جديد را به اين سياره ارسال کردند. ماموريت مارس اکسپرس مربوط به آژانس فضايي اروپا بود و شامل يک مدارگرد مجهز به تجهيزات علمي و يک مريخ نشين به منظور آناليز خاک سياره و کشف مدارک وجود حيات مي شد. ايالات متحده نيز دو مريخ نورد به نامهاي اسپريت (Spirit) و آپورچونتي (Opportunity) به مريخ ارسال کرد تا به کاوش در مناطق مختلف سطح مريخ بپردازند.
در دسامبر ۲۰۰۳، مارس اکسپرس به مداري پيرامون مريخ رسيد و مريخ نشين بيگل ۲ (Beagle) را به سطح سياره فرستاد. مارس اکسپرس بلافاصله شروع به ارسال تصاوير و ديگر اطلاعات به زمين نمود اما سرپرستان اين ماموريت موفق به برقراري ارتباط با بيگل نشدند و اين مريخ نشين در سياره گم شد. در اوايل ژانويه ۲۰۰۴، مريخ نورد امريکايي اسپريت با موفقيت فرود آمد. آپورچونتي کمي ديرتر ارسال شد و در همان ماه آن نيز با موفقيت فرود آمد. اين دو مريخ نورد تصاوير دقيقي از پديده هاي سطح مريخ ارسال کردند و شروع به آناليز سنگها و خاک آنجا به منظور پيدا کردن مدرکي حاکي بر وجود حجم زيادي آب مايع در سطح مريخ در گذشته هاي نه چندان دور نمودند.
در مارس ۲۰۰۴، دانشمندان امريکايي اعلام کردند که آنها به اين نتيجه رسيده اند که در منطقه مريدياني پلانيوم (Meridiani Planum) يعني جائيکه مريخ نورد آپورچونتي در آن فرود آمد، زماني مقادير زيادي آب مايع وجود داشته است. مدرک آنها براي اين ادعا سنگي بود که از قسمتهاي زيرين به بيرون سر زده بود. آناليزهاي آپورچونتي نشان داد که اين سنگ حاوي مقادير زيادي نمک سولفات است که داراي سولفور و اکسيژن مي باشد. در سياره زمين، اين مقدار نمک سولفات تنها در سنگهايي يافت مي شود که يا در درون آب شکل گرفته اند و يا مدتها در معرض جريان آب بوده اند.
ماموريت مريخ نوردها تنها براي ۹۰ روز زمانبندي شده بود اما از آنجا که هر دوي آنها به خوبي کار مي کردند مدت ماموريتشان تمديد شد. در ژوئن ۲۰۰۴، آپورچونتي به داخل چاله اي بزرگ رفت و به آناليز سنگهاي زيرين آن منطقه پرداخت. اسپريت نيز در همان ماه با طي مسيري به طول ۳ کيلومتر به مجموعه اي از تپه هاي مشهور به تپه هاي کلمبيا رسيد. آنها ماهها به کاوش خود در اين مناطق ادامه دادند.

فرصت رصد سياره سرخ در آسمان شب را از دست ندهيد. اين شب ها بهترين فرصت براي ملاقات با سياره سرخ فام منظومه شمسي است؛ سياره اي که در طول قرن ها مجالي بر ...

دانشمندان اين سياره را از طريق تلسکوپ هاي مستقر در زمين و فضا مشاهده کرده اند. سفينه هايي نيز تلسکوپ و تجهيزاتي ديگر را با خود به اين سياره برده اند. ...

عناصر شيميايي در طول تاريخ اين سياره هميشه در آن وجود داشته اند. نور خورشيد نيز منبع انرژي به حساب مي آيد. علاوه بر نور خورشيد گرماي درون سياره نيز نو ...

در بسياري موارد به نظر مي رسد که آب به طور ناگهاني در اين مناطق از زير زمين فوران کرده است. در نواحي ديگري از مريخ پديده هاي بسيار کوچکتري به نام شبکه ...

پخش مجموعه مستند جديدي از شبکه ديسکاوري باعث شده است تا بار ديگر نام استفاون هاوکينگ بر سر زبان ها بيفتد. در هر قسمت اين مستند دانشمند برجسته کيهان شن ...

بشتابيد که مريخ و ماه با همديگر هم اندازه شده و در آسمان به يک اندازه جلوه گري مي کنند. الان بيش از ۷ سال است که از نيمه هاي تابستان به بعد چنين ايميل ...

منظومه شمسي مجموعه اي از اجرام گوناگوني است كه در اثر جاذبه خورشيد در يك سيستم به دور اين ستاره مي گردند. ۴ سياره داخلي ( به ترتيب، تير، ناهيد، زمين و ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

دانلود نسخه PDF - مريخ