up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله مريخ PDF
QR code - مريخ

مريخ

تکامل مريخ (2)

▪ آتشفشانها
مريخ بزرگترين کوه هاي آتشفشاني موجود در منظومه شمسي را در خود جاي داده است. بلندترين آنها اليمپوس(Olympus)، ارتفاعي معادل ۲۷ کيلومتر و قطري به اندازه ۶۰۰ کيلومتر دارد که با دشتهاي مسطح احاطه شده است. سه آتشفشان بزرگ ديگر مريخ آرسيا (Arsia)، آسکرئوس (Ascraeus) و پاونيز (Pavonis) نام دارند و در منطقه مرتفعي به نام تارسيس (Tharsis) قرار گرفته اند.
همه اين آتشفشانها، مانند آتشفشانهاي هاوايي، داراي شيبي هستند که به تدريج زيادتر مي شود. مريخ همچنين انواع زياد ديگري از آتشفشانها را دارا مي باشد. از تپه هاي مخروطي کوچک تا دشتهاي پوشيده شده با مواد مذاب منجمد شده. دانشمندان نمي دانند که آخرين فوران آتشفشاني چه زماني در مريخ به وقوع پيوسته است اما فورانهاي جزئي ممکن است همچنان در اين سياره به وقوع بپيوندد.
▪ چاله ها و حوزه هاي برخوردي
بسياري از سنگ هاي آسماني که در طول تاريخ سياره مريخ با آن برخورد کرده اند منجر به ايجاد چاله هايي در سطح اين سياره شده اند.
اين چاله هاي برخوردي به دو دليل در زمين بسيار اندک مي باشند:
۱) چاله هايي که قبلا ايجاد شده اند در اثر فرسايش از بين رفته اند.
۲) اتمسفر متراکم زمين مانع برخورد سنگها و در نتيجه تشکيل چاله ها مي گردد.
چاله هاي موجود در سطح مريخ بسيار شبيه به چاله هاي موجود در ماه، عطارد و ديگر اجرام منظومه شمسي است. چاله ها عميق و کاسه اي شکلند. چاله هاي بزرگتر مي توانند داراي قله هاي مرکزي باشند که در اثر ارتجاع پوسته پس از برخورد به وجود مي آيند.
در مريخ، شمار چاله ها از جايي به جاي ديگر به شدت متغير است. سطح مريخ در نيمکره جنوبي بسيار قديمي و در نتيجه داراي چاله هاي بسيار زيادي است. بقيه جاها به ويژه در نيمکره شمالي جوانتر و داراي تعداد کمتري چاله مي باشد.
برخي از کوه هاي آتشفشاني نيز داراي چاله هايي مي باشند و اين امر نشان دهنده اين است که زمان زيادي از فوران آنها نگذشته است. مواد مذاب آتشفشانها مي تواند همه چاله هاي موجود را بپوشاند. پس زمان زيادي از آخرين فوران ها نگذشته است چون در غير اينصورت تعداد چاله ها بر روي کوه هاي آتشفشاني بيشتر بود.
در اطراف برخي از چاله ها رسوبات غير معمولي به چشم مي خورد. اين رسوبات موادي مي باشند که به هنگام برخورد سنگ آسماني از چاله تشکيل شده به بيرون پرتاب شده اند. اين شکل از رسوبات مي تواند مبين اين باشد که سنگ آسماني به هنگام برخورد با آب و يا يخ در زير زمين مواجه شده است.
مريخ تعدادي چاله بسيار بزرگ دارد. بزرگترين اين چاله ها پلانيتيا (Planitia) به معناي دشت يا حوزه پائين نام گرفته است. اين چاله در نيمکره جنوبي قرار دارد و قطر آن ۲۳۰۰ کيلومتر مي باشد. کف اين چاله ۹ کيلومتر پائين تر از سطح است.
کانالها، دره ها و آبگذرهايي که در نتيجه سايش و فرسايش آب به وجود مي آيند در بسياري از مناطق مريخ به چشم مي خورند. از مهمترين اين شواهد مي توان به کانال هاي طغيان اشاره نمود. اين کانالها مي توانند عرضي معادل ۱۰۰ کيلومتر و طولي به اندازه ۲۰۰۰ کيلومتر داشته باشند. گمان مي رود که اين کانالها در پي سيلهايي مهيب شکل گرفته باشند. در بسياري موارد به نظر مي رسد که آب به طور ناگهاني در اين مناطق از زير زمين فوران کرده است.
در نواحي ديگري از مريخ پديده هاي بسيار کوچکتري به نام شبکه هاي دره اي وجود دارند. اين شبکه ها بسيار شبيه به سيستم هاي رودخانه اي در روي زمين مي باشند. شبکه هاي دره اي مريخ عرضي برابر چندين کيلومتر و طولي برابر چند صد کيلومتر دارند. اين شبکه ها به نوعي پديده هايي باستاني در مريخ به حساب مي آيند. وجود آنها مي تواند بيانگر اين باشد که روزگاري هوا در مريخ به قدري گرم بوده که امکان وجود آب به شکل مايع وجود داشته است.
آبگذرها از شبکه هاي دره اي نيز کوچکترند. آنها اغلب در ارتفاعات قرار دارند. احتمالا وجود آنها بر اثر تراوشات آب از زير زمين به سطح، ظرف چند ميليون سال پيش مي باشد.
▪ رسوبات قطبي
جالب ترين پديده در مناطق قطبي مريخ، توده هاي ضخيمي از لايه هاي رسوبي مواد مي باشد. دانشمندان بر اين باورند که اين لايه ها با ترکيبي از يخ آب و ذرات خاک تشکيل شده اند. اين رسوبات تا ارتفاع ۸۰ درجه از هر دوقطب گسترش يافته اند.
احتمالا اتمسفر در طي مدتهاي طولاني منجر به رسوب لايه هايي گرديده است. اين لايه ها ممکن است مدارکي براي فعاليتها و تغييرات فصلي آب و هوا در طي گذشت زمانهاي بسيار طولاني باشد. يکي از احتمالات تغيير آب و هوا در مريخ تغيير زاويه محور طولي اين سياره مي باشد. اين تغييرات منجر به تغيير مقدار تابش نور خورشيد به قسمتهاي مختلف سياره و در نتيجه تغييرات کلي آب و هوا در مريخ مي گردد. مقدار رسوباتي که اتمسفر ايجاد مي کند با تغييرات گذشته در آب و هوا ارتباط مستقيم دارد.
در بالاي لايه هاي رسوبي موجود در هر دو نيمکره کلاهک يخ آب وجود دارد که در تمام سال به شکل يخ باقي مي مانند. اين لايه ها و کلاهک روي آنها چندين کيلومتر ضخامت دارد.
در فصل زمستان کلاهک هاي فصلي که از لايه هاي يخ زده تشکيل مي شوند نيز ظاهر مي گردند. اين کلاهک ها به خوبي توسط تلسکوپ هاي مستقر بر روي زمين قابل رويت مي باشند. کلاهک هاي فصلي شامل دي اکسيد کربن منجمد يا يخ خشک که از دي اکسيد کربن موجود در اتمسفر به وجود مي آيد، مي باشد. در سردترين روزهاي زمستان اين لايه ها تا ارتفاع ۴۵ درجه به سمت استوا گسترش مي يابند.
▪ اتمسفر
اکسيژن موجود در اتمسفر مريخ در قياس با زمين بسيار اندک است. اين گاز تنها ۱۳ ۰ درصد از کل اتمسفر مريخ را تشکيل مي دهد در حاليکه ۲۱ درصد از جو زمين ما از اکسيژن تشکيل شده است. دي اکسيد کربن ۳ ۹۵ درصد از اتمسفر اين سياره را شامل مي شود. بقيه گازها عبارتند از نيتروژن، ۷ ۲ درصد، آرگون، ۶ ۱ درصد، مونوکسيد کربن، ۰۷ ۰ درصد و بخار آب، ۰۳ ۰ درصد.
▪ فشار
در سطح مريخ، فشار جو عمدتا حدود تنها ۷ ۰ کيلوپاسکال يعني تقريبا ۷ ۰ درصد فشار جوي سطح زمين مي باشد. با تغيير فصل در مريخ اين مقدار بين ۲۰ تا ۳۰ درصد دستخوش تغيير مي گردد.
در هر زمستان تغليظ گاز دي اکسيد کربن در قطبها منجر به کاخش ميزان اين گاز در اتمسفر مي گردد. در نتيجه فشار هوا به شکل قابل ملاحظه اي کم مي شود. متضاد اين فرايند در فصل تابستان صورت مي گيرد. علاوه بر تغييرات فصلي، در طي روز نيز بنا به تغيير شرايط آب و هوا فشار اتمسفر نيز تغيير مي کند. اين پديده در سياره زمين نيز رخ مي دهد.
▪ دما
سردترين قسمتهاي مريخ در ارتفاعات ۶۵ تا ۱۲۵ کيلومتري آن مي باشد. در اين ارتفاعات دماي هوا ۱۳۰- درجه سانتيگراد است. با کم شدن ارتفاع نسبت به سطح، دما افزايش يافته و در طي روز به ۳۰- تا ۴۰- درجه سانتيگراد مي رسد.
دماي اتمسفر مريخ در زمانهايي که با مقدار زيادي گرد و خاک آميخته شده است، مي تواند گرمتر از مواقع عادي باشد. گرد و خاک نور خورشيد را جذب کرده و بيشتر آنرا به گازهاي موجود در اتمسفر منتقل مي نمايد.
▪ ابرها
در جو مريخ، ابرهايي ساخته شده از ذرات يخ زده دي اکسيد کربن در ارتفاعات بالا شکل مي گيرند. به علاوه تشکيل ابر و مه با ذرات يخ آب بسيار رايج است. بيشترين زماني که مه در هوا وجود دارد اوايل صبح مي باشد. در آن زمان هوا در سردترين حالت خود است درنتيجه بخار آب غليظ مي گردد.
▪ باد
اتمسفر مريخ، مانند زمين، يک چرخه عمومي و الگوي بادي که همه سياره را در مي نوردد، دارد.دانشمندان با مشاهده حرکات باد و تغييرات آن به مطالعه الگوي وزش آن پرداخته اند.
چرخه عمومي وزش باد در مريخ با دليلي مشابه فرايند تشکيل باد در سياره زمين شکل مي گيرد. خورشيد ارتفاعات پائين تر اتمسفر را بيش از ارتفاعات بالاي آن گرم مي کند. هواي گرم به بالا مي رود، و هواي سرد به پايين آمده و جاي هواي گرم را مي گيرد. اين روند ادامه پيدا کرده و منجر به تشکيل باد مي شود.
در مريخ، تغليظ و تبخير گاز دي اکسيد کربن در قطبها تاثير بسزايي در چرخه کلي دارد. با شروع زمستان، دي اکسيد کربن موجود در جو در دو قطب متمرکز و غليظ مي شود. در نتيجه دي اکسيد کربن بيشتري به سمت قطبها براي پر شدن جاي خالي اين گاز جريان مي يابد. وقتي بهار از راه مي رسد، دي اکسيد کربن يخ زده بخار مي شود و در نتيجه اين گاز به سمتي دور از قطبها جريان پيدا مي کند.
بادهايي که در سطح مريخ مي وزند عمدتا آرامند و سرعتي در حدود ۱۰ کيلومتر در ساعت دارند. دانشمندان تندبادهايي با سرعت ۹۰ کيلومتر در ساعت را نيز مشاهده کرده اند. با اينحال نيروي اين تندبادها بسيار کمتر از تندبادهاي مشابه از لحاظ سرعت در زمين مي باشد. چرا که چگالي و تراکم اتمسفر مريخ از اتمسفر زمين بسيار کمتر است.
▪ طوفان خاک
يکي از بارزترين جلوه هاي آب و هوايي در مريخ وزش بادهاي همراه با گرد و خاک است. گردبادهاي کوچک مي توانند براي مدت کوتاهي خاک را از سطح سياره بالا ببرند. اين بادهاي کوچک شبيه به گردبادهاي زميني هستند.
طوفانهاي شديد خاک زماني آغاز مي شوند که باد گرد و خاک را با خود تا اتمسفر بالا ببرد. در اين هنگام هواي پيرامون ذرات خاک به دليل جذب نور خورشيد گرم مي شود. هنگاميکه هواي گرم به بالا مي رود، باد شديدتر مي شود و گرد و خاک بيشتري را نيز با خود به بالا مي برد. در نتيجه طوفان شديد و شديدتر مي شود.
در مقياسهاي شديدتر، طوفان خاک مي تواند منطقه اي بيش از ۳۲۰ کيلومتر و يا حتي تا چندين هزارکيلومتر را در بر گيرد. طوفانهاي بزرگتر مي توانند همه سطح سياره را در فرا بگيرند. چنين طوفانهايي غير معمول هستند اما مي توانند تا ماهها ادامه داشته باشند. شديدترين طوفانها قادرند همه سطح سياره را غير قابل رويت نمايند. چنين طوفانهايي يکبار در سال ۱۹۷۱ و بار ديگر در سال ۲۰۰۱ وزيدند.
طوفانهاي شن بيشتر در زمانهايي که فاصله مريخ از خورشيد کم است رخ مي دهند. دليل اين امر نيز اين است که در آن زمانها خورشيد بيشتر اتمسفر را گرم مي نمايد.
● قمر ها
مريخ دو قمر کوچک به نامهاي فوبوس (Phobos) و ديموس (Deimos) دارد. ستاره شناس آمريکايي آزف هال (Asaph Hall) در سال ۱۸۷۷ اين دوقمر را کشف نمود و نامهاي پسران آرس (Ares ،خداي جنگ يونانيان) را بر آنها نهاد. هر دوي اين قمر ها داراي شکلي غير متعارف و غير هندسي مي باشند. بزرگترين قطر فوبوس ۲۷ کيلومتر و بزرگترين قطر ديموس ۱۵ کيلومتر مي است.
هر دو قمر داراي چاله هاي فراواني مي باشند که در اثر برخورد سنگهاي آسماني با آنها تشکيل شده اند. سطح قمر فوبوس داراي شيارهاي پيچيده ايست. اين شيارها احتمالا ترکهايي هستند که پس از برخورد بزرگترين سنگ آسماني با اين قمر به وجود آمده اند.
دانشمندان هنوز نمي دانند که اين دو قمر در کجا تشکيل شده اند. دو احتمال وجود دارد. يا هر دوي آنها همزمان با تشکيل خود سياره به وجود آمده اند. يا اين دو قمر در حقيقت سنگ هاي آسماني سرگرداني بوده اند که در ميدان گرانش مريخ گير افتاده اند. رنگ فوبوس و ديموس خاکستري تيره و تقريبا همرنگ بقيه سنگهاي آسماني مي باشد.

فرصت رصد سياره سرخ در آسمان شب را از دست ندهيد. اين شب ها بهترين فرصت براي ملاقات با سياره سرخ فام منظومه شمسي است؛ سياره اي که در طول قرن ها مجالي بر ...

دانشمندان اين سياره را از طريق تلسکوپ هاي مستقر در زمين و فضا مشاهده کرده اند. سفينه هايي نيز تلسکوپ و تجهيزاتي ديگر را با خود به اين سياره برده اند. ...

عناصر شيميايي در طول تاريخ اين سياره هميشه در آن وجود داشته اند. نور خورشيد نيز منبع انرژي به حساب مي آيد. علاوه بر نور خورشيد گرماي درون سياره نيز نو ...

در بسياري موارد به نظر مي رسد که آب به طور ناگهاني در اين مناطق از زير زمين فوران کرده است. در نواحي ديگري از مريخ پديده هاي بسيار کوچکتري به نام شبکه ...

پخش مجموعه مستند جديدي از شبکه ديسکاوري باعث شده است تا بار ديگر نام استفاون هاوکينگ بر سر زبان ها بيفتد. در هر قسمت اين مستند دانشمند برجسته کيهان شن ...

بشتابيد که مريخ و ماه با همديگر هم اندازه شده و در آسمان به يک اندازه جلوه گري مي کنند. الان بيش از ۷ سال است که از نيمه هاي تابستان به بعد چنين ايميل ...

منظومه شمسي مجموعه اي از اجرام گوناگوني است كه در اثر جاذبه خورشيد در يك سيستم به دور اين ستاره مي گردند. ۴ سياره داخلي ( به ترتيب، تير، ناهيد، زمين و ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

دانلود نسخه PDF - مريخ