up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله مريخ PDF
QR code - مريخ

مريخ

مريخ... خيلي دور خيلي نزديک

بشتابيد که مريخ و ماه با همديگر هم اندازه شده و در آسمان به يک اندازه جلوه گري مي کنند. الان بيش از ۷ سال است که از نيمه هاي تابستان به بعد چنين ايميلي در گوشه و کنار دنيا رد و بدل مي شود و افرادي را انگشت به دهان و حيرت زده وادار مي کند تا دوستان و آشناياني که دانايي اي نسبت به نجوم دارند را سوال پيچ کنند و صحت و سقم اين خبر را جويا شوند. اما واقعيت چيست؟
آيا واقعا ماه و زهره در نيمه شبي از شب هاي تابستان تا اين اندازه درشت و پر نور مي شود؟ آيا شبي از شب هاي تابستان، ۲ ماه درخشان در آسمان خواهيم ديد؟
مريخ، همين نزديکي ها
سال ۱۳۸۲، ۶ شهريور ماه از ساعت ۹ شب تا ۳ بامداد در رصدخانه آموزشي زعفرانيه تهران بيش از ۳۰۰۰ نفر به تناوب گردهم آمدند تا مريخ را در کمترين فاصله اش از زمين رصد کنند. بسياري از آنها فکر مي کردند که در آن شب مريخ را به اندازه ماه بزرگ خواهند ديد و بر سطح آن نشانه هايي از زيبايي هاي هوش رباي مريخ خواهند ديد.
بسياري از آنها که آمده بودند تلاش مي کردند تا با کمک تلسکوپ هاي ۴ و ۶ اينچي موجود در رصد خانه و پارک پيرامون آن کلاهک هاي قطبي و سفيد مريخ، کوه ها و قله هاي سر به فلک کشيده ۲۴۰۰۰ متري اين سياره سرخرنگ، دشت هاي پهناور و دره عظيم مارينريس را با عمق چند هزار متري اش رصد کنند و زماني که نمي توانستند اين روياهاي زيبا را ببينند به توانايي ابزار هاي رصدي موجود شک مي کردند و هيچ لحظه اي حاضر نبودند فکر کنند که خبر هم اندازه شدن ماه و مريخ را نادرست بپندارند.
مريخ، مهم، خيلي عادي
مريخ جرم ويژه اي در منظومه شمسي محسوب مي شود. شايد هم اين ويژگي فقط در ذهن ما زمينيان ايجاد شده باشد و از ديدگاه نجومي مريخ اينقدرها هم ويژه نباشد. مثلا مريخ نه سياره خيلي بزرگي است و نه کوچک ترين سياره منظومه ما. نه سياره اي کاملا فعال (مثل زمين) است و نه سياره اي است که مثل عطارد يا ماه (تنها قمر زمين) خاموش و سرد و مرده است. خلاصه کلام اين که مريخ واقعا جرم چندان ويژه اي نيست. البته واقعا نبايد اينقدر هم بي انصاف بود. مريخ شناسه هاي منحصر به فردي هم دارد.
مثلا بلندترين کوه هاي منظومه شمسي به مريخ تعلق دارد. المپوس و آسکرئوس ۲ قله بلند با ارتفاعي در حدود ۲۴۰۰۰ متر (يعني تقريبا ۳ برابر قله اورست) روي اين سياره قرار دارند. دره مارينر که عميق ترين دره منظومه شمسي است هم روي اين سياره قرار گرفته است. عمق اين دره در برخي از مکان ها حتي از اندازه اورست هم بيشتر است.
اما همه اينها به کنار... مريخ همواره در تاريخ نقشي انکارناشدني در بين زمينيان داشته است. بسياري از زميني ها معتقد بودند (و هستند!) که روي مريخ موجودات زنده هوشمندي زندگي مي کنند. برخي، آنها را موجوداتي هوشمند و دوست داشتني و مهربان فرض مي کنند و بسياري ديگر، آنها را موجوداتي هوشمند و متخاصم مي پندارند.
موجوداتي که همواره طي تاريخ منتظر فرصتي بوده اند که به زمين حمله و نسل بشر را نابود کنند. البته دانشمندان هم در باره وجود نشانه هاي حيات روي مريخ ايده هايي دارند. بسياري از دانشمندان معتقدند که امکان شکل گيري و حضور حيات روي مريخ در تمام دوره هاي قديمي و باستاني زياد بوده است و حتي برخي معتقدند که همين الان هم ممکن است که روي مريخ موجود زنده وجود داشته باشد. البته نه به آن شکلي که مردم عادي تصور مي کنند. حيات مريخي (اگر الان وجود داشته باشد) در حد باکتري ها يا تک ياخته هاي بسيار ساده و ابتدايي است .
مريخ، جنگجوي خبرساز
مريخ با همه ويژگي هاي واقعي و حاشيه هاي غيرواقعي اش، چند سالي است که خبري يکسان را همه ساله از خود منتشر مي کند. البته نمي توان همه تقصير ها را به گردن او انداخت. اين مردم هستند که خبر را مي سازند و به گردن او مي اندازند. خبر اين است:در شهريور ماه مريخ به اندازه ماه شب ۱۴ در آسمان ديده مي شود.
بياييد ببينيم اصل قضيه چيست؟ آيا اصلا چنين چيزي ممکن است که رخ دهد؟ آيا اصلا مريخ را مي توان اين اندازه بزرگ ديد؟
آيا در طول تاريخ چنين چيزي امکان رخ دادن داشته است؟
مريخ سياره اي است که تقريبا نصف زمين اندازه دارد. شعاع اين سياره حدود ۳۳۸۰ کيلومتر بيشتر نيست، اما ماه حتي از مريخ هم کوچک تر است. با شعاع ۱۷۰۰ کيلومتري، ماه تقريبا نصف مريخ اندازه دارد. با اين وصف شايد شما هم فکر کنيد که پس ماه را در آسمان بايد نصف مريخ ديد! اما اينجاست که فاصله ها نقش خود را بخوبي بازي مي کنند. وقتي جرمي را در آسمان (يا زمين، فرقي نمي کند) مي بينيم در حقيقت آن را با اندازه ظاهري اش مي بينيم. اندازه ظاهري کاملا به فاصله ربط دارد. جرمي که دورتر است، کوچک تر ديده مي شود... و مريخ دور است. خيلي دورتر از ماه. ماه را نزديکترين همسايه زمين مي شناسيم.
فاصله اش تا زمين فقط ۳۰۰.۰۰۰ کيلومتر است. در حالي که مريخ در کمترين فاصله اش از زمين که قرار مي گيرد تقريبا ۵۷ ميليون کيلومتر تا زمين فاصله دارد و اين يعني آن که مريخ، حتي در نزديک ترين فاصله اش با زمين هم که قرار مي گيرد باز ۱۹۰ بار دورتر است. به همين دليل خيلي ساده مريخ هيچ گاه نمي تواند همقد و قواره ماه براي ما زمينيان ديده شود.
ستاره شناسان براي زماني که مريخ در نزديک ترين فاصله اش با زمين قرار مي گيرد اسم مخصوصي دارند؛ مقابله. چون در چنين زماني مريخ و خورشيد در آسمان زمين درست در مقابل هم قرار مي گيرند. يکي در يک سو و ديگري در سوي ديگر آسمان. وقتي مريخ در مقابله است، از هر زمان ديگري بزرگ تر و پر نورتر ديده مي شود، اما حتي در اين حالت هم مريخ را چيزي بيشتر از يک ستاره پر نور نمي توان در آسمان ديد.
حتي در اين حالت مريخ تقريبا ۸۰ بار از ماه کوچک تر ديده مي شود. حتي در اين حالت که مريخ از هر زمان ديگري بزرگ تر ديده مي شود باز هم جرمي مثل سياره زهره در آسمان پر نورتر و بزرگ تر از آن ديده مي شود و اين يعني که... خيالتان راحت باشد. هيچ وقت مريخ از يک ستاره معمولي و کمي روشن و البته کمي هم سرخرنگ فراتر نمي رود و همه چيز هايي که درباره ۲ ماه در يک آسمان و... شنيده ايد چيزي بيشتر از يک شوخي بي مزه نيست .
مريخ و تب نوبه!
مريخ تقريبا در هر دو سال يک بار به حالت مقابله مي رسد و اين يعني که فاصله اش را با زمين به کمترين مقدار مي رساند. سال ۲۰۰۳ ميلادي مريخ به نزديک ترين فاصله اش با زمين در طول تاريخ رسيد. در آن سال مريخ به فاصله ۷ ۵۵ ميليون کيلومتري زمين رسيد. در آن زمان خبر هاي زيادي منتشر شد مبني بر اين که مريخ به کمترين فاصله (و بالطبع بزرگ ترين اندازه) در طول تاريخ رسيده است و همين مورد باعث شد تا خبر رويايي و افسانه اي «دو ماه در يک شب» و «مريخ هم اندازه ماه در آسمان» شکل بگيرد.
اين خبر دست به دست و دهان به دهان و البته ميل باکس به ميل باکس در جهان چرخيد. از آمريکا تا بورکينافاسو را در نورديد و از آن زمان تاکنون همه ساله در همين ايام (اواخر تيرماه تا اوايل شهريور ماه) دوباره تبي راه مي اندازد و ساکت مي شود و دوباره سال ديگر و سال ديگر و همين طور تاکنون.
پس از سال ۲۰۰۳ مريخ تا سال هاي سال به اين مقدار نزديکي نخواهد رسيد. شايد بتوان سال ۲۰۵۰ (يعني درست ۴۰ سال بعد) را با آن مقايسه کرد. در آن هنگام فاصله زمين تا مريخ به حدود ۹ ۵۵ ميليون کيلومتر خواهد رسيد. در ديگر مقابله ها، فاصله مريخ و زمين خيلي بيشتر از ۵۵ ميليون کيلومتر خواهد بود.
● مي دانم که نمي شود، اما اگر مي شد؟!
بياييد فرض کنيم واقعا روزي مي آمد که مريخ را هم اندازه ماه در آسمان مي ديديم ، آن وقت چه مي شد؟ براي اين که ماه و مريخ هم اندازه زمين در آسمان ديده شود بايد فاصله اش تا زمين به ۰۰۰ ۶۰۰ کيلومتر برسد. آن وقت با توجه به جرم مريخ و فاصله اش، اولين و قطعي ترين اثري که بر زمين و زمينيان خواهد گذاشت جذر و مدهاي شديد روي زمين خواهد بود.
اگر چنين شود، بسياري از مناطق ساحلي زمين در اثر چنين جزر و مدهاي هولناکي خالي از سکنه خواهد شد (حواشي خليج فارس تا ده ها کيلومتر از اين پديده متاثر خواهدشد). از سوي ديگر به هم ريختگي مداري منظومه شمسي آنچنان شديد خواهد شد که مثلا ايستگاه هاي فضايي و ماهواره هاي جي پي اس و مخابراتي ديگر در مدار زمين باقي نخواهند ماند و... شک نکنيد که زندگي روي زمين با خطر نابودي مواجه مي شود... مريخ دور است و چه خوب که اينقدر دور است.
▪ نکته
نمايي واقعي از مقارنه ماه و مريخ در آسمان که با چشم غير مسلح ديده مي شود شايعه دروغين درباره مريخ ادعا مي کند چنين منظره اي در انتظار رصدگران زميني است.

فرصت رصد سياره سرخ در آسمان شب را از دست ندهيد. اين شب ها بهترين فرصت براي ملاقات با سياره سرخ فام منظومه شمسي است؛ سياره اي که در طول قرن ها مجالي بر ...

دانشمندان اين سياره را از طريق تلسکوپ هاي مستقر در زمين و فضا مشاهده کرده اند. سفينه هايي نيز تلسکوپ و تجهيزاتي ديگر را با خود به اين سياره برده اند. ...

عناصر شيميايي در طول تاريخ اين سياره هميشه در آن وجود داشته اند. نور خورشيد نيز منبع انرژي به حساب مي آيد. علاوه بر نور خورشيد گرماي درون سياره نيز نو ...

در بسياري موارد به نظر مي رسد که آب به طور ناگهاني در اين مناطق از زير زمين فوران کرده است. در نواحي ديگري از مريخ پديده هاي بسيار کوچکتري به نام شبکه ...

پخش مجموعه مستند جديدي از شبکه ديسکاوري باعث شده است تا بار ديگر نام استفاون هاوکينگ بر سر زبان ها بيفتد. در هر قسمت اين مستند دانشمند برجسته کيهان شن ...

منظومه شمسي مجموعه اي از اجرام گوناگوني است كه در اثر جاذبه خورشيد در يك سيستم به دور اين ستاره مي گردند. ۴ سياره داخلي ( به ترتيب، تير، ناهيد، زمين و ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

تاملي برنظريه انفجار بزرگ، فرضيه کانت - لاپلاس و نظريه جديد ابرغبار ● نظريه انفجار بزرگ بيگ بنگ يکي از نظريات خلقت عالم است که اوايل قرن بيستم ميلادي ...

دانلود نسخه PDF - مريخ