up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله مريخ PDF
QR code - مريخ

مريخ

اينک مريخ

فرصت رصد سياره سرخ در آسمان شب را از دست ندهيد.
اين شب ها بهترين فرصت براي ملاقات با سياره سرخ فام منظومه شمسي است؛ سياره اي که در طول قرن ها مجالي براي خيالپردازي هاي آينده نگرانه انسان به وجود آورده است.
مريخ اين شب ها در حالي پرتوافشاني مي کند که انسان روياهاي زيادي در باره اين سياره را در ذهن خود مي پروراند، روياهايي که او را به آينده اي دور منتقل مي کنند، روياي سفر انسان به مريخ، روياي ساخت شهرک هاي مريخي و روياي آن که روزي مريخ را چون زميني ديگر بسازيم.
اين شب ها فرصت مناسبي است تا بار ديگر به تخيلمان اجازه پرواز دهيم تا درباره آينده رابطه ما و اين سياره سرخ خيالپردازي کند.
مريخ در طول تاريخ همواره سياره اي مرموز براي علاقه مندان آسمان بوده است. درخشش سرخ فام اين سياره باعث شده بود تا بسياري از اقوام اوليه آن را نشانه اي از جنگ و سلحشوري بدانند. اما وقتي نگاه انسان به آسمان دقيق تر شد فهميد با سياره اي استثنايي مواجه است.
مريخ که در همسايگي زمين و حاشيه کمربند حيات منظومه شمسي قرار گرفته است، زماني مورد توجه دانشمندان قرار گرفت که نخستين رصدهاي تلسکوپي آن نشان داد اين سياره دوره حرکت وضعي مشابه زمين دارد يعني مانند زمين تقريبا هر ۲۴ ساعت يکبار به دورخود مي گردد و بدين ترتيب شبانه روز آن شبيه شبانه روز زمين است. از سوي ديگر، بررسي هاي بعدي آشکار کرد اين تنها شباهت زمين و مريخ نيست. شباهت مهم ديگر اين بود که محور چرخش مريخ با صفحه منظومه شمسي مشابه انحراف محور زمين است.
يعني محور هر ۲ سياره تقريبا ۲۴ درجه با صفحه زاويه دارند و همين عامل باعث مي شود هر ۲ سياره فصل هاي مشابه را تشبيه کنند، يعني هر ۲ سياره داراي ۴ فصل بهار، تابستان، پاييز و زمستان هستند. اين تشابهات، مريخ را در کانون توجه قرار مي داد. آيا بالاخره جايي در منظومه شمسي پيدا شده است که با تشابه هاي فراوان خود با زمين بتواند ميزبان نوعي از حيات باشد؟ آن روزها اين باور بسيار عموميت داشت که مريخ قطعا ميزبان موجوداتي هوشمند است. اين افسانه بويژه زماني قوت گرفت که شياپارالي، اخترشناس ايتاليايي در توصيف بخشي از ساختارهاي مريخ از واژه کانال استفاده کرد و بدين ترتيب بسياري آن را به معني کانال هاي مصنوعي ترجمه کردند. بعدها رصدگران ديگري به دليل ضعف ابزارهاي خود چنين شبحي از کانال هاي مريخي را مشاهده کردند و همين مساله داستان مريخي هاي هوشمند را توسعه داد.
با اين که داستان هاي مريخي ها ذهن مردم را اشغال کرده بود، رشد دانش رصدي و از سوي ديگر آغاز عصر فضا اين داستان را تغيير داد. دانشمندان متوجه شدند، مريخ سياره اي بظاهر مرده است که در آن نشاني از نه تنها حيات که جنب وجوش هايي که لازمه حيات بر يک سياره است، به چشم نمي خورد. کاوشگرهايي که عازم سياره سرخ شده بودند نه تنها نشانه اي از موجودات مريخي نيافتند که حتي نتوانستند نشانه هايي از آب مايع يا ديگر ملزومات حيات را بر سطح اين سياره آشکار کنند.
بدين ترتيب حيات مريخي از چرخه بحث هاي جدي خارج شد، اما اين داستاني دائمي نبود. اگرچه در اين ميانه هر از گاهي شايعاتي درباره مخفي کاري آژانس هاي فضايي در زمينه مدارک مبني بر وجود حيات در مريخ از سوي نويسندگان کتاب هاي عمومي و پرخواننده مطرح مي شد، اما در حوزه علمي نشاني از اين هيجان به چشم نمي خورد تا اين که فصل جديدي از کاوش مريخ با ابزارهاي دقيق تر آغاز شد. يکباره مريخ از سياره اي مرده به سياره اي فعال بدل شد.
نشانه هايي از وجود منابع يخ زده آب در مناطقي بسيار دورتر از قطبين مريخ مخابره شد و مدارگردهايي که دور اين سياره در حال چرخش بودند نشانه هايي از متان را در جو اين سياره مشاهده کردند که مي توانست نشاندهنده وجود نوعي فعاليت زمين شناسي يا حياتي باشد.
از سوي ديگر، مريخ نوردهاي ناسا متوجه شدند زماني روي سطح مريخ اقيانوس هايي از آب مايع وجود داشته است. در همان هنگام، نشانه هايي پيدا شد که بيان مي کرد هرازگاهي بر سطح مريخ چشمه هايي موقت مي جوشد و با جاري شدن بر سطح، ردي از آبراهه ها را به جاي مي گذارند. آب وهواي مريخ نيز فعال تر از آن بود که پيشتر به نظر مي آمد. بر سطح مريخ گردبادهاي کوچکي وزيدن مي گرفت و نوعي بارش ناقص در آن رخ مي داد. بررسي هاي دقيق و آناليز سنگ هاي مريخي نشان داد آنها قطعا براي مدتي طولاني در مجاورت آب مايع بوده اند و در ميانه اين همه خبر، داستان شهابسنگ مريخي که در قطب جنوب زمين پيدا شده بود هم بر داستان ها افزود؛ شهابسنگي که درون آن فسيل هايي از نوعي حيات اوليه پيدا شده بود.
دانشمندان ابتدا گمان بردند اين نشانه فسيل مريخي است، اما بعد اعلام شد فسيل ها مربوط به ارگانيسم هاي زميني هستند و در نهايت در ماه هاي اخير بار ديگر موضوع هاي مربوط به اين شهابسنگ و احتمال مريخي بودن فسيل يافت شده در آن بحث برانگيز شده و بدين ترتيب مريخ بار ديگر در معرض توجه قرار گرفته است.
تعداد زيادي از ماموريت ها در برنامه فشرده سفر به مريخ قرار گرفته اند و منتظرند نوبت به آنها برسد. يکي از مهم ترين آنها برنامه اي است که به نام بازگرداندن نمونه هاي خاک مريخ معروف شده است. در اين ماموريت قرار است طي ۲ فصل کاوش مريخ و در ماموريتي پيچيده، يک کاوشگر رباتيک نمونه هايي از خاک مريخ را جمع آوري کند و با کمک يک راکت کوچک آن را به مدار مريخ بفرستد.
مدار مريخ يک مدارگرد بدون سرنشين با اين راکت ملاقات خواهد کرد و آن را به سمت زمين خواهد فرستاد تا در آخرين مرحله اين کپسول با ارزش با چتر نجات وارد جو زمين شود و دانشمندان آن را شکار کنند تا براي اولين بار بتوانند ذرات با ارزش خاک مريخ را با کمک ابزارهاي دقيق و پيشرفته موجود در آزمايشگاه هاي زميني مورد مطالعه قرار دهند. البته پيش از آن کاوشگر رباتيک ديگري عازم مريخ خواهد شد تا به بررسي وسيع تري بر سطح مريخ بپردازد.
در اين شب ها که مريخ در حالت مقابله خود قرار گرفته و بهترين فرصت براي ديدار با اين سياره است، بد نيست قدري هم به آينده مريخ فکر کنيم. بسياري از دانشمندان صحبت از آرزوي سفر انسان به مريخ مي کنند، آرزويي که احتمالا بايد مدتي طولاني منتظر وقوعش باشيم، بويژه خبرهايي که از ناسا مي رسد نشان مي دهد طرح قبلي که سفر به مريخ را در سال ۲۰۳۰ پيش بيني مي کرد واقعي نخواهد شد و براي اين سفر تاريخي بايد زمان بيشتري صرف کرد.
اما محققان رويايي طولاني تر دارند. آنها از زمين سازي مريخ صحبت مي کنند. زمين سازي مريخ طرحي است که در آن جو و فضاي مريخ براي انسان قابل زيست مي شود. براي اين کار دانشمندان اميدوارند با ايجاد دستکاري هايي در قطبين مريخ و استفاده از يخ هاي قطبي و ذخيره آبي آن، شرايطي براي يک کشت اوليه فراهم آورند و گياهاني را کشت کنند که جو اين سياره را غني کند. بدين ترتيب در حالتي خوشبينانه چگالي و ترکيب جو در بازه زماني چند صد ساله قابليت زيست پيدا مي کند.
اين ايده آينده نگرانه شايد امروز رويايي دور از ذهن به نظر آيد، اما روزگاري خواهد رسيد که شايد به يک ضرورت تبديل شود. پس زماني که اين شب ها به مريخ نگاه مي کنيد به ياد بياوريد که روياهاي فراواني در پشت اين چهره قرار دارد.
● واژه نامه
▪ مقابله: براي سياراتي که مدار آنها بيرون مدار زمين قرار دارد به وجود مي آيد و طي آن ۳ جرم سياره، زمين و خورشيد تقريبا در يک راستا قرار مي گيرند.
اين حالت که نزديک ترين حالت آن سياره به زمين است را مقابله مي نامند و در اين مدت سياره در تمام طول شب در آسمان قابل رصد است.
▪ کمربند حيات: اطراف ستاره ها و از جمله خورشيد، ناحيه اي وجود دارد که شرايط از نظر دما و فاصله از ستاره مادر براي شکل گيري حيات روي سيارات آن منطقه مساعد است. اين ناحيه را کمربند حيات مي نامند.
مريخ نورد: نوعي خودروي رباتيک که براي کاوش مريخ به اين سياره اعزام مي شود و قابليت دارد که بر سطح مريخ حرکت کند. معروف ترين نمونه آنها مريخ نوردهاي روح و فرصت هستند.

دانشمندان اين سياره را از طريق تلسکوپ هاي مستقر در زمين و فضا مشاهده کرده اند. سفينه هايي نيز تلسکوپ و تجهيزاتي ديگر را با خود به اين سياره برده اند. ...

عناصر شيميايي در طول تاريخ اين سياره هميشه در آن وجود داشته اند. نور خورشيد نيز منبع انرژي به حساب مي آيد. علاوه بر نور خورشيد گرماي درون سياره نيز نو ...

در بسياري موارد به نظر مي رسد که آب به طور ناگهاني در اين مناطق از زير زمين فوران کرده است. در نواحي ديگري از مريخ پديده هاي بسيار کوچکتري به نام شبکه ...

مريخ چهارمين سياره از سمت خورشيد در منظومه شمسي است. اين سياره يکي از همسايه هاي نزديک زمين در فضا مي باشد. مانند بقيه اجرام موجود در منظومه شمسي عمر ...

پخش مجموعه مستند جديدي از شبکه ديسکاوري باعث شده است تا بار ديگر نام استفاون هاوکينگ بر سر زبان ها بيفتد. در هر قسمت اين مستند دانشمند برجسته کيهان شن ...

بشتابيد که مريخ و ماه با همديگر هم اندازه شده و در آسمان به يک اندازه جلوه گري مي کنند. الان بيش از ۷ سال است که از نيمه هاي تابستان به بعد چنين ايميل ...

منظومه شمسي مجموعه اي از اجرام گوناگوني است كه در اثر جاذبه خورشيد در يك سيستم به دور اين ستاره مي گردند. ۴ سياره داخلي ( به ترتيب، تير، ناهيد، زمين و ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

دانلود نسخه PDF - مريخ