up
Search      menu
مدیریت و اقتصاد :: مقاله مديريت بحران در آتش سوزي جنگل PDF
QR code - مديريت بحران در آتش سوزي جنگل

مديريت بحران در آتش سوزي جنگل

تمهيدات کاهش خطر آتش سوزي جنگل در مناطق شهري

تهيه کننده (ها):
* راضيه محمدزاده دانشجوي رشته پژوهشي بازسازي پس از سانحه دانشکده معماري و شهرسازي دانشگاه شهيد بهشتي
* استاد راهنما:دکتر عليرضا فلاحي مدير گروه پژوهشي بازسازي پس از سانحه دانشکده معماري و شهرسازي دانشگاه شهيد بهشتي
چکيده مقاله:
با توجه به جايگاه والاي جنگل و اهميت آن در زندگي بشري (و ديگر موجودات) کوشش در حفظ و بقاي آن يک وظيفه همگاني مي باشد. استاندارد جهاني سهم هر فرد از جنگل 8 0 هکتار است و ايران در زمره 56 کشور کم جنگل جهان به شمار مي رود. متأسفانه هر ساله در مناطق مختلف، هزاران هکتار از اين گوهر سبز باارزش طعمه حريق مي گردد.
آتش سوزي جنگل با منشأ طبيعي يا انساني اثرات زيانبار و ويرانگري به طور مستقيم يا غير مستقيم بر زندگي بشر به جاي مي گذارد. علاوه بر تخريب محيط زيست و آلودگي آن (در تبعات مختلف) موجب نابودي ذخاير چوب،‌احشام، زمين هاي کشاورزي و چرايي، ساختمان ها، مال و جان انسان ها مي گردد و پيامدهاي اقتصادي، اجتماعي، رواني،... دارد. بنابراين اقدامات پيشگيرانه از بروز آتش سوزي جنگل در سکونتگاه هاي انساني امري اجتناب ناپذير است. براي تحقق اين مهم بايد مديران، برنامه ريزان، طراحان شهري و منطقه اي، معماران و سازندگان و در نهايت عامه مردم به مسئوليت و وظايف خود آگاه باشند. اقدامات پيشگيرانه و لازم قبل و بعد از سانحه به عهده مديران ريسک و بحران است و بايد سعي گردد با حفظ منظر شهري و کاربري هاي آن، تمهيدات حفاظتي قبل از بحران در نظر گرفته شود تا خطرات، اثرات و خسارات ناشي از آتش سوزي جنگل به حداقل برسد.
در مقاله مورد نظر، موازين کاهش خطر و حفاظت زيستگاه هاي انساني در مقابل آتش سوزي جنگل از ديدگاه طراحي شهري بررسي خواهد شد. با مکان يابي صحيح مجتمع هاي زيستي و افزايش ايمني آن ها با رويکرد مديريت بحران مي توان از گستردگي خسارات کاست. براي دستيابي به چنين هدفي از روش تحقيق توصيفي-کاربردي، مطالعات کتابخانه اي، جستجو در اينترنت، تحقيقات ميداني و اشاره و بازبيني اقدامات انجام شده، نحوه مقابله و پيشگيري در کشورهايي که آتش سوزي جنگل به دفعات اتفاق مي افتد همچون استراليا، آمريکا، اسپانيا، يونان و ترکيه که در سال 2007 بيشترين آمار آتش سوزي جنگل و خسارات ناشي از آن را به خود اختصاص داده اند، به تدوين ضوابط ساختمان سازي و دستورالعمل هاي متداول شهري در مناطق حاشيه جنگل هاي ايران به منظور حفاظت آنها از خطر آتش سوزي پرداخته خواهد شد.
واژه هاي کليدي:
آتش سوزي جنگل,برنامه ريزي,طراحي شهري,کاهش خطر,زيستگاه هاي انساني,مديريت ريسک,مديريت بحران
مقدمه
حريق جنگل، اين اکوسيستم باارزش، سبب از بين رفتن چرخه طبيعت، تخريب محيط زيست و اثرات مضر بر روي آن مي گردد، به علاوه پيشروي و گسترش خيلي سريع آن زندگي انسان ها و حيوانات، خانه ها و دارايي افراد را هدف قرار مي دهد. بدترين حالت نزديکي شهر به جنگل است که احتمال از بين رفتن خانه ها، اموال و جان مردم فزوني مي يابد.
آتش سوزي جنگل جزء بلاياي طبيعي است و احتمال وقوع آن هميشگي مي باشد، ولي با در نظر گرفتن تمهيدات خاص و کم کردن ميزان آسيب پذيري مي توان از تبديل شدن آنها به فاجعه هاي وحشتناک جلوگيري کرد. بايستي توانايي مقابله بشر با اين حادثه طبيعي را بالا برد و جامعه را از هر نظر آماده کرد تا در هيچ کدام از لايه هاي آن آسيب پذيري وجود نداشته باشد.
کشور ايران از جمله کشورهاي سانحه خيز در دنيا محسوب مي شود، در اين ميان پديده آتش سوزي جنگل، از جمله سوانح طبيعي محسوب مي شود که در صورت وقوع، شهرها و ساکنان آن در نتيجه تمرکز جمعيت و فعاليت هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي،... در گستره اي وسيع با خسارات و تلفات زيادي مواجه مي شوند.
با توجه به فشردگي جنگل ها در شمال ايران، تمرکز و تداخل آنها در زندگي روزمره ساکنين و دقت در آمار آتش سوزي هاي گذشته، ميزان و درصد خسارات به بار آمده نشان از اهميت انديشه و تفکر در اين مسأله مهم و ارائه راهکارهاي لازم است.
مشخصات آتش سوزي هاي اتفاق افتاده جنگل هاي گيلان در دوره آماري 1385-1381
با شناخت دلايل آتش سوزي در جنگل که يا طبيعي است و يا توسط انسان ها به طور عمدي يا سهوي (در اثر بي احتياطي) صورت مي گيرد، بايستي سعي در جلوگيري از ايجاد آنها شود. با اين که پيشروي و کنترل عوامل طبيعي تقريباً غير ممکن است ولي با بالا بردن سطح فرهنگ و آگاهي مردم مي توان احتمال وقوع آنها را به حداقل رساند.
طرح مسأله
ايمن سازي سکونتگاه ها در مقابل سوانح به ويژه در سال هاي اخير از جمله دغدغه هاي اصلي مديريت بحران شهري محسوب مي شود. ايمن سازي سکونتگاه هاي انساني به عنوان يک هدف در تمامي سطوح برنامه ريزي کالبدي وارد گردد. تمهيدات گوناگون شهرسازي و معماري را مي توان به منظور افزايش ايمني و پايداري شهرها و سکونتگاه هاي مجاور مراتع و جنگل ها در مقابل آتش سوزي به کار برد.
با مديريت و برنامه ريزي هاي صحيح مي توان از ايجاد آتش سوزي در جنگل جلوگيري کرد، با آگاهي دادن به مردم و مراقبت هاي ويژه از جنگل ها و مراتع، تحقق اين امر ميسر خواهد شد. با به کارگيري تمهيدات و طراحي مناسب در سطح شهرها و ساخت صحيح بناها خسارات ناشي از آتش سوزي ها، در صورت وقوع آن در جنگل، را به حداقل رساند. مي توان گفت شهرسازي، معماري و سازه در کاهش خطرات و آسيب هاي ناشي از همه سوانح نقش مهمي را ايفا مي کند. به علاوه با آمادگي جامعه قبل از وقوع سانحه مي توان به راحتي به مقابله با آن پرداخت.
آتش سوزي در جنگل
آتش سوزي ها در جنگل معمولاً توسط اصابت و برخوردهاي آذرخش و جرقه ها و تصادفات و اتفاق هاي هر روز، بي دقتي انسان ها به وجود مي آيند يا ممکن است جنگل ها به عمد آتش گرفته شده باشد که اولين دليل آن طبيعي است، اگر در اثر بي دقتي انسان ها صورت گيرد سهوي است و گاه برخي افراد براي ساخت و ساز بهتر و زياد کردن مساحت زمين هاي کشاورزي شان شروع به سوزاندن جنگل ها ، اين گوهرهاي سبز که زمين در اختيار بشر قرار داده، مي کنند.
منبع گرما يا آتش گيري مي تواند از آذرخش ، آتش هايي که انسان ها براي استفاده خاصي روشن کرده باشند مثل camp fire ، جرقه هايي که ماشين آلات کشاورزي مي زنند يا آتش گيري عمدي تأمين شود. درختان ، برگ ها ، آشغال ها ، علف هاي خشک ، سازه ها و ساختمان هاي ساخته شده به دست انسان همگي سوخت آتش هستند.
آتش سوزي جنگل معمولاً فصلي است، در فصل هاي خشک تر، خطر خيلي بالاتر است. هميشه سرعت گسترش و پيشروي آتش بستگي به زمينه و شرايط موجود دارد و هيچ دو آتشي داراي سرعت هاي يکسان نيستند . عوامل تأثيرگذار بر سرعت و شدت آتش سوزي عبارتند از:
جنس مواد سوختني، رطوبت ماده سوختني، وزش باد، موانع طبيعي محل و نوع و سن درختان، پوشش جنگل، درجه حرارت هوا و رطوبت.
حريق جنگل يکي از نيروهاي خيلي مخرب طبيعت است و اثرات آن گاه بسيار مضر و ويرانگر بوده و به طور خيلي سريع مي توانند گسترش يافته موجب نابودي جنگل ها، محصولات، ساختمان ها ، ذخاير چوب و الوار و دام ها شوند و در صورتي که اقدامات مقابله غير کافي و نامناسب باشد ممکن است تلفات انساني نيز در بر داشته باشد. هر ساله جان تعداد زيادي از آتش نشان ها چه حرفه اي ها و چه کساني که به طور داوطلبانه اقدام به خاموش کردن آتش مي نمايند را به خطر مي اندازد.
بدترين حالت زماني است که مناطق جنگلي – شهري داشته باشيم و گاه شهر چهره در خاک کشيده و با خاک يکسان مي گردد. اين چنين مناطقي پتانسيل براي وجود و گسترش آتشي بس بزرگ را دارند و هزاران سرمايه و دارايي را مي سوزانند و انسان ها را گرفتار مي کنند.
تخريب محيط زيست و آلودگي آن در همه جوانب نيز از اثرات ناشي از آتش سوزي جنگل است.
جلوگيري از آتش
با اين که غيرممکن است از همه آتش سوزي هاي جنگل جلوگيري کنيم ولي مي توان وقوع و انتشار آنها را به حداقل رساند. بدين صورت که در روزهاي گرم و خشک، منع کامل آتش اعلام گردد.ايجاد جرقه ها که در اثر برخورد و مالش برگ ها به وجود مي آيد و دليل طبيعي ايجاد آتش سوزي است نسبت به بقيه دلايل، کمتر قابل کنترل است ولي اين امر توسط مسئولان و جنگل بانان عملي است، مي توان در ورودي پارک ها، جنگل ها و پارک هاي جنگلي تابلوهايي قرار داد و با توجه به درجه دما و درصد رطوبت نسبي ، ميزان خطر به وجود آمدن جرقه ها توسط مسئولين مشخص گردد و مردم با مشاهده اين تابلوي مهم اگر ميزان خطر پايين باشد با آسودگي خاطر داخل مي شوند، اگر متوسط باشد با رعايت اصول ايمني وارد مي شوند و اگر ميزان خطر بالا باشد مردم متوجه مي شوند که نبايد وارد شوند چون هر قدمي که آن ها بر مي دارند مساوي است با احتمال ايجاد صدها جرقه. به علاوه خانواده ها بايد:
از بازي کردن بچه ها با کبريت جلوگيري نمايند. ته سيگار روشن را روي زمين پرتاب نکنند، در کمپ ها آتش روشن نکنند و در صورت نياز فقط در مکان هايي (اجاق) که بدين منظور به طور مناسب آماده شده است (به طور مناسب حداقل 5 4 متر فاصله ازهر درخت يا کنده) روشن کنند. در يک محوطه باز و جاهايي که منع آتش است از روشن کردن آتش جداً خودداري کنند زيرا اين مکان ها شامل بريان هاي سوخت جامد است. از وسايل نقليه موتوري نيز به طور صحيح نگهداري نمايند(براي جلوگيري از جرقه زدن) و همه آتش سوزي ها را هر چند کوچک به محض مشاهده گزارش دهند.
اقدامات لازم براي کاهش خطر آتش سوزي
خطر اتفاق افتادن يک آتش سوزي مي تواند کاهش داده شود اگر همه مردم توجه و دقت بيشتري به خرج دهند و اين مسئوليت به عهده مديران، برنامه ريزان، طراحان شهري و منطقه اي، معماران و سازندگان و در نهايت عامه مردم است.
مديران در تمام مراحل تصميم گيري، اجرا و نظارت داراي مسئوليت هستند و بايد به وظايف خود آشنا باشند. برنامه ريزان و طراحان شهري که انتخاب محل سايت، انتخاب دقيق محل سکونتگاه ها و برنامه ريزي صحيح براي کاربري ها، طراخي دسترسي ها و فضاهاي خاص شهري به عهده آنهاست، مي توان گفت پررنگ ترين نقش را در کاهش خطرات به عهده دارند.
در رابطه با برنامه ريزي شهري و آتش سوزي مراتع و جنگل ها قبل از هر کاري مطالعات زيست محيطي لازم است. با توجه به مطالعات انجام شده، بايد برنامه هاي زيست محيطي محلي و برنامه هاي کنترل توسعه تدوين گردد. نواحي مستعد خطر شناسايي گشته و به مناطق با خطر آتش سوزي بالا توجه شود، در اين صورت استفاده از ليست کاربري زمين براي جلوگيري از توسعه نامناسب در مناطق پر خطر الزامي مي گردد. با ملاحظه شرايط و نيازهاي قانوني، برنامه ريزان و تصميم گيرندگان يا ممنوعيت هاي توسعه را اعلام مي کنند يا کنترل هاي برنامه ريزي را.
براي هر منطقه تحقيق کميته مديريت آتش سوزي جنگل لازم است تا برنامه مديريت ريسک آتش سوزي را تهيه نمايد. بدين منظور نقشه پهنه بندي خطر لازم مي باشد تا براي تعيين مناطق بالقوه آتش سوزي در برنامه محيط زيستي محلي مورد استفاده قرار گيرد. اين نقشه ها پيشنهاد مي کنند که مناطق مستعد آتش سوزي اينگونه تعريف شوند:
* در محدوده 100 متري مناطق با ريسک پذيري بالا و متوسط
* در محدوده 30 متري مناطق با ريسک پذيري پايين
تعريف مناطق مستعد آتش سوزي به عوامل زير بستگي دارد:
1. تعيين آن زمين ها با اين عنوان که چه ميزان محافظتي ( از قبيل موانع، دسترسي ها) ممکن است براي آنها لازم باشد.
2. تعيين استانداردهاي ساخت براي ساختمان هاي واقع در مناطق مستعد خطر آتش سوزي.
اگر مناطق مستعد و بالقوه آتش سوزي گرفتار شده باشند، آنگاه کاربري هاي زمين پيشنهاد شده بايستي با ملاحظاتي براي ايمني در برابر آتش سوزي (مانند قرار دادن موانع) مورد توجه قرار گيرند. اگر يک محدوده پيشنهادي يا تغيير کاربري يک منطقه مستعد آتش سوزي طراحي شده را تحت تأثير قرار دهد، آنگاه بايستي اهداف برنامه ريزي آتش سوزي عملي گردند. برنامه هاي مرتبط با آتش سوزي و برنامه ريزي ها بايد مرتباً توسط مقامات(فرماندار) منتشر شوند. کميته ها بايستي در جريان آخرين برنامه هاي مربوط به آتش سوزي قرار گيرند. اين برنامه ها با اهداف برنامه ريزي براي آتش سوزي همسو خواهند بود.
اگر يک طرح منطقه مستعد آتش سوزي را تحت تأثير قرار دهد، آنگاه دو گزينه اصلي وجود دارد:
1. ممنوعيت هاي توسعه: اين گزينه عملي است اگر:
* طرح توسعه نتواند از عهده موانع مناسب و اختصاص يافته برآيد
* طرح توسعه به گونه اي باشد که گسترش آتش سوزي به سکونتگاه هاي مجاور را تسهيل کرده باشد
* طرح توسعه احتمالاً براي تخليه مشکل ساز خواهد بود
* طرح توسعه احتمالاً در طول آتش سوزي مشکلاتي را براي کنترل به وجود مي آورد
* زمين هاي قابل تأييد ديگري براي همان توسعه وجود دارد
2. کنترل هاي برنامه ريزي: اقدام به ساخت و ساز در يک منطقه مستعد آتش سوزي ممکن است صورت گيرد در حالي که کنترل هاي برنامه ريزي بتواند امنيت رضايت بخش اموال، ساکنان و پرسنل آتش نشاني در زمان هاي اضطراري را فراهم آورد.
اجراي هر برنامه اي نياز به پشتيباني قانوني دارد و بدون رعايت موارد قانوني هيچ ارزشي ندارد. پشتيباني مالي هم از اهميت بالايي برخوردار است. البته طرح هاي پيشنهادي و اجراي آنها به اين منظور است که از سرمايه ها محافظت شود. براي تضمين آن بخش هاي محافظت سرمايه مي تواند با قطعه زمين ها يا مراحل توسعه ترکيب شود. تخصيصات مربوط به ساختمان، محيط پيرامون و راه هاي دسترسي نيز جزء برنامه هايي است که بايد مورد توجه قرار گيرند. دسترسي ها بايد به حداکثر برسند، پارکينگ اتومبيل به نحو کافي مهيا باشدو پارک آنها در خيابان ها به حداقل رسانده شود. تدارک آب کافي نيز در محيط مهيا باشد و به طور کلي در زمان تصميم گيري توجه به الگوهاي منطقه بندي لازم است.
استفاده از فهرست کاربري زمين براي اجتناب از توسعه نامناسب در مناطق با خطر آتش سوزي بالا
اگر زمين هايي بين منطقه پر خطر و مجاور زيستگاه ها قرار گرفته باشند متضمن اين است که اين زمين ها مي توانند براي کاهش شعله ور شدن آتش، محلي امن براي مردم تخليه شده و مکان هاي تدارک آب استفاده شوند. زمين هايي مثل: محوطه تنيس، مسير مسابقه گلف، استخرهاي شنا، گورستان ها، باند هواپيما، فضاهاي باز ناحيه اي و محلي پاکسازي شده،...
در برنامه ريزي بايستي به کاربري هاي ويژه، ساختمان هايي که باعث به وجود آمدن مشکلات کنترل در محدوده هاي خود مي شوند، توجه گردد. از قبيل: انبارهاي بزرگ قابل اشتعال، محل نگهداري احشام، انبار الوارها، کارخانجات، انبارها، مزارع بزرگ، محلي که مواد مصرفي زائد و زباله ها را مي ريزند،..
در مناطقي که خطر آتش سوزي وجود داشته باشد، به برخي فعاليت ها اجازه کسب و ساخت و ساز نبايد داده شود: کارهاي توليد نيرو، کارخانه چوب بري، دپوي آشغال هاي ريز، مخازن سوخت مايع، صنايع خطرناک، صنايع شيميايي، تعميرگاه ها، انبار مهمات، فرآورده هاي آتش بازي،..
البته مي توان تمهيدات و استانداردهايي را براي ساخت وساز در نظر گرفت که توسعه هاي غير مجاز را در مناطق مستعد آتش سوزي تحت کنترل آورد:
رعايت فاصله بين ساختمان ها و خطوط محوطه خطر، ممانعت از مجاورت ساختمان هاي ساخته شده در نزديک يکديگر، بنابراين تضمين دسترسي در طول مسير ممکن است. فاصله از خط محدوده نيز بايد حفظ شده باشد.
تراکم سکونت نيز ممکن است به عنوان يک استاندارد توسعه به کار رود؛ توسعه با تراکم بالا به کاهش سوخت رساني منتج مي شود و افزايش جمعيت در يک منطقه را به دنبال دارد. به کاهش دسترسي هم مي توان اشاره کرد. تراکم از دو ديد مختلف مي تواند مثبت باشد يا منفي، در صورت تراکم بالا، ساختمان ها جاي فضاهاي سبز و سوخت هاي آتش را مي گيرند و احتمال آتش سوزي در مجاورت بناها پايين مي آيد. از طرفي هم تعداد افرادي که در آن زيستگاه هستند بيشتر شده و در بروز خطر ميزان تلفات جاني بالا مي رود، دسترسي با مشکل روبرو مي شود و نزديکي بناها به هم سبب مي گردد اگر آتش به يکي از آنها برسد به ساختمان هاي مجاور هم آسيب برساند.
تأمين آب در مجور هر نوع کاربري، تهيه آب براي اهداف آتش نشان ها يک امر ضروري است. آب در دسترس ماشين هاي آتش نشاني در صورتي که به موقع برسند مقدار محدودي است. آب ممکن است توسط منابع اصلي آب تهيه شده باشند يا به واسطه يک منبع ثابت موجود در پاي کار. جايي که منبع اصلي آب در دسترس باشد، نيازي به تهيه آب هاي به صورت منبع نمي باشد. زماني که آب اصلي در دسترس نباشد، ميزان آب که به صورت منبع تهيه مي شود به نوع مصالح مورد استفاده در ساختمان، سطح زمين و طبيعت پوشش گياهي نزديک ساختمان دارد.
نظارت هميشه بايد بر توسعه نظارت باشد، برنامه هاي نظارت بر توسعه براي پشتيباني اهداف ضروري است و عبارتند از:
آرايش و طرح بندي قطعات تفکيک شده اصلي، موقعيت راه هاي اصلي، ضوابط دسترسي، پوشش ساختمان ها، طرح بندي هاي اصلي براي کاهش محدوده توسعه، اولويت بندي هاي اصلي توسعه، احتياجات استقرار و خيابان کشي ها، استانداردهاي ساخت، الزامات سودمند، الزامات تهيه آب، اقدامات ايمني آتش سوزي (مانند موانع)،..
زيستگاه هاي انساني پتانسيل زيادي براي رشد و تبديل شدن به يک آتش با اندازه بزرگ دارند و هزاران انسان ، دارايي و سرمايه را گرفتار مي کنند.
يکي از مسائل بسيار مهم در کاهش خسارات جاني و مالي انتخاب محل خانه است چون اگر نزديک جنگل ها ساختماني وجود نداشته باشد،اگر حفظ حريم ، موانع و فاصله بين جنگل و زيستگاه هاي انساني صورت گيرد، آتش سوزي در حد همان جنگل باقي مي ماند و به ساختمان ها اصابت نمي کند که خسارات مالي و صدمات جاني به بار آورد بنابراين با انتخاب دقيق و صحيح محل خانه مي توان از خطر جلوگيري کرد.
مسئولين بايد بر انتخاب محل خانه افراد و چگونگي ساخت و ساز آن ها نظارت داشته باشند تا مسائل و مشکلات ناشي از نحوه ساختمان سازي به حداقل برسد . براي نيل به اين هدف هم بايد به مردم آموزش و آگاهي داد تا به عنوان کارفرما براي حفظ جان خودشان خانه هاي ساده طلب کنند ، هم سطح آگاهي طراحان را بالا ببرند تا بدانند کار آن ها و طرح هايشان چقدر بر زندگي مردم و حفظ جان آن ها تأثير مي گذارد و هر طرح بي حساب آنان مي تواند چه راحت زندگي مردم را به آتش بکشاند بنابراين توسعه هاي خانه سازي بايد در اختيار مردم قرار گيرد.
چه موقع برنامه ريزي منطقه اي و چه موقع تعيين کاربري ها، هيچ فکر و استدلالي به خرج داده نمي شود و به اثرات سوانح طبيعي از قبيل آتش سوزي جنگل توجه نمي شود.( به طور مکرر زماني که مردم يک محل و مکاني را براي خانه انتخاب مي کنند.)
محيط زمين هاي بوته اي فايده و مزيت هايي دارد به طور مثال پس از طراحي و ساخت ، خانه هايي بسيار زيبا با ديدهاي مختلف در اختيار مردم قرار مي دهد و در عين حال دلباز و دلگشا هستند، بنابراين منصفانه نيست که اين مزايا از مردم گرفته شود ولي با رعايت يک سري نکات مي توان به طور همزمان اين مزايا و درجه بالايي از اطمينان و امنيت در برابر آتش سوزي را در نظر گرفت. رهنمودهايي وجود دارد که اگر با ساخت و ساز و شهرسازي تطبيق داده شده و رعايت گردد ايمني در مقابل آتش سوزي بهبود خواهد يافت و همه شهر بدون ناسازگاري بين اثر اين رهنمودها و توسعه و مزيت هاي محيط به بهترين ، زيباترين و امن ترين حالت ممکن درمي آيد . پس مقر خانه اي در منطقه مستعد آتش سوزي جنگل مي تواند در نهايت ايمني ملاحظه گردد . بعضي مناطق زمين بوته اي شهري نسبت به بقيه خطر کمتري دارند.
در اکثر کشورها مجلس و شورا ملزم به ارزيابي خطر آتش سوزي جنگل در هر منطقه اي که در طرح توسعه جديد است شده اند و جايي که خطر آتش سوزي جنگل در حد بالا ملاحظه شده باشد بايد به مسئولان توسعه و توسعه دهندگان، مسايل و ميزان ايمني در خانه سازي تعليم داده شود و سپس براي اطمينان از رعايت نکات و ميزان ايمني نظارت شود. بايد اطلاعات ايمني آتش سوزي جنگل براي خانه سازي و توسعه هاي جديد توسط شورا و توسعه دهندگان در اختيار همه قرار گيرد.
در رابطه با انتخاب سايت و محل خانه توجه به شيب زمين داراي اهميت است زيرا همانگونه که اشاره شد سرعت پيش روي آتش در زمين هاي شيبدار بيشتر است پس در زمان انتخاب سايت و محل خانه بايد در نظر داشت که زمين مسطح امن تر از زمين شيبدار و شيب هاي ملايم امن تر از شيب هاي تند هستند، پايين شيب امن تر از بالا و رأس آن عموماً امن تر هستند. در بسياري مناطق توسعه ها در محيط زمين بوته اي است و مکان هايي را در رأس شيب هاي تند پيشنهاد مي کند، آن ها ممکن است بهترين ديدها را فراهم کنند ولي در مورد آتش سوزي جنگل خيلي خطرناک هستند و در اينگونه مکان ها حفاظت مناسب و ميزان امنيت شخصي اهميت زيادي پيدا مي کند و خطر به وسيله افزودن ميزان امنيت و ميزان مديريت دوره کوتاهتر تقليل مي يابد.
علاوه بر اين موارد توجه به جهت وزش باد نيز مهم است، باد مي تواند گسترش آتش را بيشتر و سريعتر کند، همچنين باد مي تواند شراره هايي از آتش را پرتاب کرده و آتش سوزي هاي جديد ايجاد نمايد. بنابراين محل خانه ها در جهت باد نباشند.
به علاوه همه مردم بايد آگاه باشند که قبل و حين آتش سوزي چه اقداماتي بايستي انجام دهند و چه کار بايد بکنند که خواه در خانه باشند، در اتومبيل يا پياده براي حفظ و نجات جان خودشان چگونه رفتار کنند بنابراين اطلاعات ايمني آتش سوزي بايد در اختيار همه مردم قرار داده شود.
طراحي و ساخت خانه
در آتش سوزي بوته اي و جنگل ، بيشترين علل معمول مشتعل شدن خانه ها که سبب خرابي آن ها مي گردد پرتاب شدن خاکسترهاي گرم ، خاکه زغال هاي نيمسوز و مواد در حال سوختن جبهه جلويي يک آتش بوته اي است . مواد در حال سوختن در شکاف ها يا ترک ها بيتوته مي کنند، ممکن است در ميان فضاهاي باز بام، گشايش ها و جاهاي خالي دميده شود. در زير برخي خانه يک فضاي باز بين کف و زمين وجود دارد که خاکسترها و مواد در حال سوختن به آنجا رفته، منزل مي کنند و مي توانند يک آتش سوزي سازه اي به وجود آورند.
مواد در حال سوختن حتي ممکن است از ميان فضاي باز يا درها و پنجره هايي که به خوبي درزبندي نشده اند به داخل خانه رسيده و سبب آتش سوزي از داخل بنا گردد. بادهاي قوي وضع را بدتر مي کنند بدين گونه که بادها آتش را همراهي مي کنند و سبب هدايت و گسترش آن شده و تکه هايي از مواد در حال اشتعال و خاکسترها را به اطراف و شکاف ها و گشايش ها مي راند که باعث آتش گرفتن خانه ها مي گردد.
بنابراين بايد سعي شود ببه منظور جلوگيري از ايجاد مکان هايي که مي توانند باعث بيتوته مواد قابل اشتعال و خاکسترها گردند (فضاهاي باز، شکاف ها،..) از پلان و نماي ساده براي خانه استفاده گردد. در واقع براي اجتناب از خلق مکان هاي موضعي و نقطه اي که آشغال ها و شاخه ها و برگ ها روي هم جمع مي شوند و محل به دام انداختن آتش مي گردند . اين محل ها در ديوارها، زير کف يا روي بام هستند و در طول يک آتش سوزي خاکسترهاي گرم و مواد در حال سوختن را به دام انداخته و آشغال هاي روي هم انباشته شده مشتعل مي شوند و اغلب سبب آتش سوزي خانه ها مي گردند.
امن ترين حالت اين است که خانه روي يک قطعه بتن مسلح شده بنا شود. اگر سايت روي شيب باشد بهتر است خانه در ميان شيب قرار گيرد که آن را حمايت کند. اگر در زمين شيبدار قطعه ساخته شده بالاي سطح زمين باشد، بايد روي يک تکيه گاه غيرقابل اشتعال باشد و فضاي بين کف و زمين با آجر پر شود.
در موقع طراحي و ساخت بايد از طرح هايي که فضاهاي باز و گشايش دارند بپرهيزيم و در مورد خانه هايي که قبلاً ساخته شده و فضاهاي باز و گشايش و منافذ دارند بايد آن محل ها را کاملاً تميز کرده و پرده و تور هاي غيرقابل اشتعال و ضد جرقه که زنگ زده و پوسيده نباشند ، به طور محکم کار گذاشته شوند .
منافذ زير کف و در ديوارها، پيش آمدگي لبه بام و سقف ها را بايد با پوشش فلزي يا ماده ضد جرقه و غيرقابل اشتعال پوشاند.
به خاطر اين که هدف اصلي ، مقاوم کردن بنا در برابر آتش است بايستي قسمت هاي چوبي در ساختمان و به خصوص در نماهاي خارجي وجود نداشته باشد که اگر هم آتش به بنا برسد بدون آسيب رساندن به آن بگذرد . همچنين بالکن ها به خاطر فرم و حالت گشايشي که دارند مي توانند جرقه هاي آتش و شعله هاي آن و گاه خاکسترهاي گرم را به دام بياندازند ، حال اگر اين بالکن ها چوبي هم باشند وضع خيلي بدتر مي شود و از همانجا آتش سوزي بنا آغاز گشته و خسارات زيادي به بار مي آورد، بنابراين بايد ايوان ها و بالکن هاي چوبي را به حداقل رساند. به علاوه بايد از به کار بردن الوارهاي چوبي تزييني و مشبک کاري و داربست ها اجتناب کرد.
در ساختمان ها سعي گردد الوار چوبي در کف برافراشته شده استفاده نشود و اگر هم بنا به دلايلي مثل در اختيار نبودن مصالح ديگر مجبور به استفاده کردن شديم بايد با لايه هاي ضداشتعال پوشانده شوند . به طور کلي تکيه گاه هاي کف سازي بايد طبق استانداردهاي مقاوم در برابر آتش رفتار کنند.
جداره هاي خارجي ساختمان، سقف و ديوارها با عايق هاي مقاوم در برابر آتش و حرارت پوشانده شود، بنا بايد با عايق حرارتي ايزوله شود تا تبادل حرارتي به حداقل برسد که هم اجازه ندهد شعله هاي آتش وارد گردد و هم حرارت ناشي از آن ساکنان داخل خانه را اذيت نکند.
آگاهي دادن به مردم
در هر جامعه اي با بالا بردن سطح آگاهي مردم مي توان اطمينان حاصل کرد که خطرات کاهش مي يابد. به عنوان مثال در مورد آتش سوزي بوته اي و جنگل زماني که مردم آگاهي داشته باشند، هم احتمال اتفاق افتادن آن کمتر است و هم بعد از آتش سوزي مردم مطلع هستند که بايد چه بکنند و بنابراين خسارات ناشي از آن نيز کاهش مي يابد. مسئولين موظف هستند در زمينه هاي مختلف سطح دانش و آگاهي هاي مردم را ارتقا دهند و آن ها را از نتايج انجام دادن يا ندادن هر کاري مطلع سازند که در نتيجه آن، تعداد آتش سوزي ها به حداقل مي رسد.
در زمينه چگونگي ساخت خانه ها (انتخاب محل خانه ، نوع طراحي ، جنس مصالح ، دقت در ساخت)به مردم آموزش داده شود و اطلاعات لازم در اختيارشان قرار گيرد. به علاوه به مردم آموزش داده شود که قبل از فصل آتش سوزي جنگل چگونه آمادگي لازم را به دست آورند، در زمان رسيدن آتش چه بايد بکنند تا هم از جان خود مراقبت و حفاظت کنند هم از دارايي هايشان. چگونگي مشارکت کردن در دوره بازتواني به آنها تعليم داده شود. براي آموزش دادن بچه ها، کتاب ها و سي دي هاي جالب و جذاب آموزشي آماده گردد.
آمادگي قبل از آتش سوزي
براي کمتر شدن آسيب ها و صدمات جاني و مالي بهترين اقدام اين است در فصولي که احتمال آتش سوزي وجود دارد افراد تمهيدات و تدارکاتي در نظر بگيرند تا آمادگي لازم براي مقابله با آتش را داشته باشند. به منظور آمايش و تدارکات قبل از فصل آتش سوزي بايد خانه و محيط را از هر نظر براي پذيرش آتش و مقابله با آن آماده کرد، بدين منظور بايد شاخه هاي خشک و زايد بريده شوند و به طور مرتب برگ هاي خشک شده را از روي زمين جمع کنند بوته هاي محلي نزديک خانه زدوده گردند.
يکي از بهترين راه هايي که از رسيدن آتش جنگل به نزديکي خانه ها و محيط آن جلوگيري مي کند اين است که در راه بين جنگل و محدوده خانه ها و مسيري که در موقع آتش سوزي، آتش از آن جا مي آيد، وسايل و لوازم غيرقابل اشتعال مثلاً از جنس فلز قرار دهيم تا يک انفصال سوختي و شکاف در سر راه آتش ايجاد شود تا متوقف گشته و نتواند پيش آيد. (ماشين چمن زني، چنگک،..)
بايستي به تمام درها و پنجره ها و دريچه هاي خانه تور سيمي مناسب نصب کرد. اگر در زير خانه بين کف آن و زمين فاصله اي وجود داشته باشد - به خاطر اين که ممکن است زباله هاي خشک ، شاخ و برگ ها و آشغال ها در آن جا جمع شده و باعث به دام انداختن شعله هاي آتش و ايجاد آتش سوزي جديد که باعث سوزاندن و به آتش کشيدن خانه مي شود – بايد از هر گونه آشغالي زدوده شده و دور ناحيه زير خانه حصار کشيده شود . به علاوه بايستي برگ ها ، ترکه ها و شاخه هاي خشک را از آبروها و ناودان ها برداشت و آن ها را تمييز کرد و به دور پيش آمدگي لبه بام حصار کشيد.

آتشفشان يک ساختمان زمين شناسي است که به وسيله آن مواد آتشفشاني (به صورت مذاب ، گاز ، قطعات جامد ياهر ۳)از درون زمين به سطح آن راه مي يابند. انباشتگي ا ...

آتشفشان روزنه‌اي در سطح زمين است که سنگ‌هاي گداخته، خاکستر و گازهاي درون زمين از آن به بيرون فوران مي‌کنند. فعاليت آتشفشاني با برون‌افکني صخره‌ها، با ...

آتشفشان آتشفشان روزنه‌اي در سطح زمين است که سنگ‌هاي گداخته، خاکستر و گازهاي درون زمين از آن به بيرون فوران مي‌کنند. فعاليت آتشفشاني با برون‌افکني صخره ...

اگر قرار بود براي هر يک از فصول سال سمبلي را تعيين کنيد، به طور قطع شما هم براي تابستان، آتش را انتخاب مي کرديد؛ زيرا آتش ارتباط مستقيمي با گرما، حرار ...

چند سالي است که صنعت دريانوردي به عنوان صنعتي جوان در مجامع سياسي و اقتصادي مملکت به صورت جدي مطرح شده است. آمار و ارقام برگرفته از تحقيقات بنگاه هاي ...

كنترل سازماني، مديريت سوء يا سوء مديريت يكي از مهمترين اركان هر جامعه اي، اجتماع مردم در كنار يكديگر و تعامل آنان جهت نيل به هدفي مشترك است. با توجه ب ...

گسترش کاربردهاي فناوري اطلاعات در عرصه فعاليت هاي اقتصادي و اجتماعي سبب ابداع و ارائه راه حل ها و راهکارهاي مختلف شده است. طبيعي است که هر يک از اين ر ...

در دهه هاي اخير، شاهد ظهور رويکردي جديد در مديريت دولتي بوده ايم. به بياني ديگر، رويکردي جديد که براي رويارويي با مشکلات و مسائل پيچيده عصر حاضر شکل گ ...

دانلود نسخه PDF - مديريت بحران در آتش سوزي جنگل