up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله مديريت اسلامي PDF
QR code - مديريت اسلامي

مديريت اسلامي

مديريت اسلامي از نگاه فلسفي و عقلي

درخصوص اصطلاح ساخته شده مديريت اسلامي مطالب (مفروضات و مسلمات) مختلفي مي توان عنوان کرد که با توجه به فرصت اندک به نکات زير اشاره مي گردد:
1- قبل از ورود به بحث بايد دو موجوديت واژه اي را تعريف کنيم که يکي مفاهيم (Concepts) و ديگري سازه ها (Constructs) هستند. اين دو موجوديت در ارتباط با سطح بندي هاي تئوري مطرح هستند. مفهوم (مفاهيم)، تجريدي از رخدادهاي مشاهده شده مي باشد. مفهوم واژه اي است که مشابهت ها يا جنبه هاي مشترک اشياء يا رخدادها را بازنمائي مي کند (مثل واژه هائي همچون انسان، حيوان، ميز، درخت، مايع و غيره) که اگر اين واژه هاي تجريدي (مفاهيم) ساخته نشوند، اشياء يا رخدادهاي مشاهده شده همه نسبت به هم بسيار متفاوت، منفرد و متشخص جلوه خواهند کرد که اين امر مهار معرفتي ذهن بر پديده ها را با دشواري مواجه مي گرداند و سازه ها، درعوض تجريدهاي سطح بالاتري هستند که با تلفيق مفاهيم و سازه هائي که از پيچيدگي کمتري برخوردارند توليد مي شوند. مثلا کلماتي همچون حق، عدل، انگيزش و حل مسئله و حل مشکل ازمقوله سازه ها هستند..
2- با توجه به اين تعاريف مي توانيم عنوان کنيم که واژه اسلام يک مفهوم و واژه مديريت اسلامي يک سازه مي باشد که از تلفيق يک مفهوم مجردي به نام اسلام و يک سازه کمتر پيچيده اي به نام مديريت تلفيق و ساخته شده است.
3- ماهيت ذاتي اسلام ساخته و پرداخته بشر نيست و به عنوان يک کتاب متشکل از گزاره هاي وحياني است که از عالم ديگري نازل شده است. البته تفاسير و استنباطات عقلاني – کلامي – فلسفي که از گزاره هاي وحياني اسلام و کتاب مقدس قرآن و احاديث به عمل مي آيد و تفصيلاتي که در طول زمان صورت مي پذيرد، در يک بستر سازه اي – انساني جاري مي گردد و رنگ انساني پيدا مي کند. از آن مهمتر اين که ترکيب زوجيتي مديريت اسلامي يک سازه نسبتا پيچيده اي است که وارد حوزه تعاملات ذهن انساني و تصميم گيري هاي معرفتي توام با آزمون و خطا مي شود.
4- از همين رو است که گفتگو و تدوين مديريت اسلامي از نظر عاطفي و اخلاقي خيلي ساده، ولي از نظر عقلي و فلسفي و تئوريک بسيار پيچيده و مشکل مي باشد، زيرا اگر فرض کنيم که منبع معرفتي اسلام فقط قرآن کريم است، غير از اين که يک بار به وسيله خداوند اين کتاب نازل شده، ما براي اين که مديريت اسلامي از آن استخراج کنيم بايد چندين لايه آن را تفسير و تنزيل کنيم تا وارد حوزه معرفت اجرائي ما انسان ها بشود. تازه زماني که از حيث عقلي– فلسفي بتوان ساختار و محتوي و چارچوب توصيفي مديريت اسلامي را تدوين کرد، بعد اخلاقي مجريان در تمسک به روح مفاهيم وحياني از امهات مسائل مديريت اسلامي است که بايد مورد اجرا و رعايت قرار گيرد.
5- از طرفي، از آن جا که براي اجرايي کردن مديريت اسلامي که ناظر بر کليت فعاليت هاي اجتماعي و تمدن ساز بشر باشد، نياز به عدم مزاحمت هاي محيط پيراموني باشد، لذا با توجه به اين که محيط پيرامون جهاني براساس اسلام و مدنيت اخلاقي اسلام شکل نگرفته و فرآيندهاي تصميم گيري آن براين منهج صورت نمي گيرد، اجراي تماميت مديريت اسلامي در صورت تنقيح تئوريک– فلسفي آن حتي با اشکالات و کاستي هائي روبرو خواهد بود، مگر اينکه کليه مجاري و ساختارهاي اجرائي تصميم گيري هاي جهاني– بين المللي اسلامي شود. در کيفيت فعلي با مفاهيم نسبيت دار مديريت اسلامي روبرو خواهيم بود.
6- نکته مهم تر اين که وقتي صحبت از مديريت اسلامي به عمل مي آوريم، بايد اين موجوديت سازه اي، تفاوت هائي با ساير سازه ها داشته باشد. اين که مديريت اسلامي مشابهت هائي با ساير سازه ها داشته باشد مهم نيست و اين مشابهت ها نيست که آنرا اسلامي مي کند، بلکه افتراقات و تمايزات و خصوصيات منحصر به فرد آن است که اين موجوديت سازه اي را به عنوان مديريت اسلامي تلقي مي کند که ذاتيتي را جدا از ذاتيت هاي ديگر ارائه مي دهد.
7- از آن جا که اسلام يک دستگاه معرفتي غايت گرا مي باشد، بدين معني که افراد انسان اسلامي با کنش ها سروکار دارد و افراد انسان اسلامي رفتار خود را بايد به گونه اي تنظيم کنند تا اهداف خلق شده به وسيله افراد يا اهداف کلان مطرح شده به وسيله اسلام تحقق خارجي پيدا کند، و از طرفي، اين افراد انسان اسلامي هستند که معاني را و مقاصد و اهداف خود را خلق کرده و در انتخاب هاي واقعي که به عمل مي آورند مشارکت مي کنند.
8- براساس مفهوم غايت گرايانه بودن اسلام و به تبع آن مديريت اسلامي است که با توجه به ذات شناسي (نه معرفت شناسي ) اسلامي مي توان عنوان کرد که وقتي که بشر اوليه به اين فکر رسيد احساس کرد که در تصميم گيري هاي مترتب به امور زندگي کمي فراتر از خود موجود مي رود، هسته بنيادي مديريت اسلامي شروع شده است ، حتي اگر اسم اسلامي هم نداشته باشد.. يعني وقتي که بشر به اين ادراک عقلي رسيد که بتواند زمان را به گذشته، حال و اينده تقسيم بندي کند رسيد و به درجه اي از خود گاهي نائل آمد، مديريت اسلامي شروع شده است. بشر اوليه ابزاري که براي استفاده مي ساخت در ابتدا آن را مصرف مي کرد وبيرون مي انداخت ولي در مرحله اي از حيات و بلوغ عقلي به اين نتيجه رسيد که ابزار استفاده شده را براي مصارف بعدي نگاه دارد و محافظت کند.از اين لحظه بود که آينده وارد ذهنيت خودآگاه فرد شد و چون غايت گرائي معطوف به آينده است، پس مديريت اسلامي معطوف به آينده است و برآن است که حيات جمعي و تماميت دار بشر را سر و سامان بخشد.
9- حال وقتي که از نظر تاريخي – معرفت شناختي به اديان ابراهيمي و در رأس آن اسلام نظر مي افکنيم که مديريت اسلامي را بر مبناي مفروضات و بنيانهاي وحياني آن مي خواهيم بنا کنيم بايد عنوان کرد که به محض اين که انسان حس مي کند که فراتر از خودش بايد ارتباط برقرار کند، مديريت اسلامي شروع مي شود. ليکن اين فراتر از خود يک فضاي مبهمي را در بر مي گيرد. اسلام در تماميت خام خود غير از آن اجمالياتي که به وسيله ائمه اطهار(ع) و پيامبر اکرم (ص) به ما رسيده هنوز به اندازه تفصيل نيافته است تا ابهامات اين فراتر رفتن از خود را به ما بياموزد. هنوزما نتوانسته ايم اديان ابراهيمي را در شکل متبلور آن وارد آن فضاهاي گنگ فراتر رفتن از خود بنمائيم و آن جا را روشن کنيم تا مديريت اسلامي دريک ساختار مدل علمي (علت و معلولي) وارد کارزار وهدايت امور بشر شود. اين، مشکل معرفت شناختي ما در ارتباط با بنيان هاي اسلامي است والا ذات دين اسلام نه تنها داراي چنين کفايت هائي است بلکه تعهد تامين سعادت دنيا و آخرت بشر را در بردارد.
10- يک اصل لايتغيّر که بايد در طراحي مديريت اسلامي در نظر گرفته شود اين است که هر زوجيتي که ما در عالم فکر و انديشه (استعاره، تشبيه و ترکيبات زوجيتي و غيره) همچون مديريت اسلامي، عينيت – ذهنيت، فيزيک – متافيزيک، شکل و معني و يا... مي سازيم، همگي در ذيل زوجيت خالق – مخلوق تعريف و معنا مي شود . نوع رابطه اي که خالق با مخلوقاتش با توجه به نگاه ها و چشم اندازهاي وحياني – کلامي – فلسفي برقرار مي کند که در حقيقت همان کيفيت رابطه اي است که خداوند با مخلوقاتش برقرار مي کند، به عنوان طرح کلي و به اصطلاح متا- متا تئوري (Meta-Meta-theory) مديريت اسلامي بايد قرار گيرد. اگر در اين گفتگو بتوانيم اجمالي از کيفيت رابطه بين خالق و مخلوق را بيان کنيم، مي تواند کيفيت معرفت شناختي آن به عنوان زير ساخت بنيادي کليه تئوري سازي ها در حوزه مديريت اسلامي قرار گيرد.
11- با توجه به آن چه که در نهج البلاغه در مورد رابطه بين خالق و مخلوق (اعم از انسان و حيوان و جماد و کائناتي که بشر مي شناسد يا نمي شناسد) از جانب امام علي عليه السلام عنوان شده، مي تواند بنيادي ترين مفهوم نظريه پردازي در حوزه مديريت اسلامي قرار گيرد. ايشان در خصوص چگونگي رابطه خالق و مخلوق عنوان مي فرمايند که داخل في الاشياء لا بالممازجه و خارج في الاشياء لابالمباينه (خداوند داخل همه اشياء و خلقت هستند ولي نه به حالت امتزاج ولي خارج آن ها هستند نه به حالت تباين و مباينت). اين کيفيت رابطه بين خالق و مخلوق که از امهات حقايق و نواميس عالم است که فيزيک و متافيزيک و عينيت و ذهنيت را و دين و علم را به هم مي دوزد زير ساخت مفهومي کليه تحقيقات در حوزه هاي مختلف علوم انساني و تجربي را مي تواند تغذيه کند. درک اين رابطه هم به صورت تاملي – قياسي و هم به صورت استفرائي، در تطور تکامل روحاني بشر بايد صورت گيرد ولي در عين حال به طور اجمالي درکي که از اين عبارت به عمل مي آوريم اين است که مسائل پيچيده نيازمند به کل نگري و جزء نگري توامان در شناخت و طراحي راه حل هاي مواجه ي با آن ها است. اين اوليه ترين هسته مديريت اسلامي مي تواند تلقي شود. و السلام عليکم و رحمه الله و برکاته.

درباره هنر اسلامي مي‌توان گفت كه هنر اسلامي به اصطلاح امروز يك هنر آبستره است يعني هنري است كه در حقيقت در همه‌جاي دنيا يك رنگ دارد و يك نقش دارد وبدي ...

ريز مغذي ها (عناصر خرد با تاثير کلان) مقدمه : تمامي موجودات زنده از جمله گياهان براي رشد و نمو نياز به غذا دارند. خاک تامين کننده اکثريت قريب به اتفاق ...

بعضي از صاحب نظران مديريت، رمز موفقيت مدير را در توان هدايت نيروي انساني تحت سرپرستي وي مي دانند و از اين رو مديريت را کار با ديگران و از طريق آنان در ...

آموزش نقش تعيين کننده اي در يک مديريت خلاق دارد. « کنفوسيوس » فيلسوف و حکيم چيني احکامي در زمينه مديريت ارائه مي دهد که يادآوري آن خالي از لطف نيست او ...

● نحوه گرفتگي فيزيکي منابع آبي داري ذرات ماسه به بزرگي دهانه ورودي و خروجي قطره چکانها از مهمترين عواملي هستند که باعث گرفتگي قطره چکانها از نوع فيزيک ...

اگرچه واژه عربي منطق معادل واژه Logic است اما براي فلسفه زبان، واژه اي وجود ندارد. با توجه به اين نکته فيلسوفان سعي داشتند مسائل مربوط به فلسفه زبان ر ...

آنچه در پي مي آيد متن پياده شده سخنراني حجت الاسلام قرائتي در روز پنج شنبه ۱۲ آذرماه جاري است که در آن پيرامون آداب و بايدها و نبايدهاي مراسم عزاداري ...

در دين اسلام، زن جايگاه بسيار والايي دارد؛ هم در اجتماع و هم در خانواده. زن سازنده خانواده است و خانواده کوچک ترين واحد اجتماعي جامعه مي باشد؛ لذا مي ...

دانلود نسخه PDF - مديريت اسلامي