up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله مديريت آهن در مزرعه PDF
QR code - مديريت آهن در مزرعه

مديريت آهن در مزرعه

ريز مغذي ها

ريز مغذي ها (عناصر خرد با تاثير کلان)
مقدمه :
تمامي موجودات زنده از جمله گياهان براي رشد و نمو نياز به غذا دارند. خاک تامين کننده اکثريت قريب به اتفاق عناصر غذايي مورد نياز گياه مي باشد. به جز کربن ، اکسيژن و هيدروژن که عمدتاً از طريق آب و هوا تامين مي گردند، منبع اصلي بقيه عناصر غذايي مورد نياز گياه محلول خاک مي باشد. در خاک تقريباً تمام عناصر غذايي که در جدول تناوبي وجود دارد، موجود مي باشد. بخش اعظم اين عناصر نيز در گياه قابل اندازه گيري هستند اما گياه براي جذب اين عناصر حالت انتخاب ندارد و بدون در نظر گرفتن مفيد يا مضر بودن، آنها را جذب مي کند. تغذيه صحيح گياه يکي از عوامل مهم در بهبود کيفي و کمي محصول به شمار مي آيد. در تغذيه صحيح گياه نه تنها بايد هر عنصر به اندازه کافي در دسترس گياه قرار گيرد، بلکه ايجاد تعادل و رعايت نسبت ميان ميزان عناصر مصرفي از اهميت ويژه برخوردار است، زيرا در حالت عدم تعادل تغذيه اي با افزودن تعدادي از عناصر غذايي نه تنها افزايش عملکرد رخ نمي دهد، بلکه اختلالاتي نيز در رشد گياه ايجاد شده و در نهايت افت محصول حادث خواهد شد. از آنجائي که اين فاکتور براحتي تحت کنترل زارع يا باغ دار مي باشد، شناخت اين عناصر نقش بسزائي در مديريت مزرعه يا باغ دارد.
عناصر غذايي مورد نياز گياه به سه دسته تقسيم مي شوند:
عناصر مضر يا غير ضروري براي گياه
عناصر مفيد براي گياه
عناصر لازم يا ضروري براي گياه
عناصر مضر (Non-essential Elements) ، عناصري هستند که براي رشد و نمو گياه زيان آورند و حتي در برخي موارد غلظت هاي کم اين عناصر مي تواند موجب کاهش قابل توجهي در عملکرد و رشد گياه گردد.از جمله اين عناصر مي توان به سرب، کادميوم و جيوه اشاره کرد.
عناصر مفيد (Beneficial Elements) ، عناصري هستند که در صورتي که در محيط به مقدار کافي موجود باشند، سبب بهبود رشد گياه و يا گياهان خاصي مي شوند به عنوان مثال سديم براي چغندر قند؛ سيليس براي برنج، جو، نيشکر و تا حدودي براي گوجه فرنگي؛ کبالت براي تثبيت بيولوژيکي نيتروژن توسط ريزوبيوم ها و جلبک هاي سبز و آبي خاصي مفيد مي باشد و همينطور يد براي جلبک هاي قهوه اي و واناديم براي يک نوع جلبک سبز مفيد بودن آن به اثبات رسيده است
دسته سوم عناصر لازم يا ضروري (Essential Elements) ، هستند. آرنون و اسکات (1939) سه معيار را براي ضروري بودن يک عنصر عنوان نموده اند. اين سه معيار عبارت است از :
گياه بدون آن عنصر قادر به تکميل چرخه حيات خود نباشد
وظيفه آن عنصر توسط عنصر ديگري قابل انجام و جايگزيني نباشد
عنصر مستقيماً در متابوليسم و تغذيه گياه نقش داشته باشد
براساس معيارهاي فوق تا کنون 16 عنصر براي رشد و نمو گياهان ضروري تشخيص داده شده است. کربن، اکسيژن، هيدروژن، نيتروژن، فسفر، پتاسيم، کلسيم، منيزيم، گوگرد، آهن، منگنز، روي، مس، بر، موليبدن و کلر شانزده عنصر ضروري مورد نياز گياهان هستند. سه عنصر اول يعني کربن، اکسيژن و هيدروژن قسمت اعظم ماده خشک گياهي (60 تا 90 درصد ) را تشکيل مي دهند و کمبود آنها به جز در مورد کمبود آب ديده نمي شود. اين سه عنصر عمدتاً از طريق آب و هوا تامين مي شوند. سه عنصر فوق همراه با شش عنصر نيتروژن، فسفر و پتاسيم (عناصر کودي) ، کلسيم و منيزيم (عناصر آهکي) و گوگرد عناصر غذايي پر مصرف يا پر نياز براي گياهان هستند. و هفت عنصر ديگر يعني آهن، منگنز، روي، مس، بر، موليبدن و کلر عناصر غذايي کم مصرف يا کم نياز يا ريز مغذي هستند.(البته بعضي از منابع نيکل و کبالت را نيز جزء عناصر کم مصرف قلمداد مي کنند) گياهان همانگونه که بدون عناصر پر مصرف قادر به ادامه حيات نيستند ، بدون استفاده از عناصر غذايي کم مصرف نيز قادر به ادامه حيات نخواهند بود. تفاوت عمده اي که اين عناصر با عناصر پر نياز دارند اين است که اين عناصر در مقايسه با عناصر پر نياز به مقدار کمتري مورد نياز گياهان هستند.بعبارت ديگر تفاوت اين دو دسته در مقدار نياز گياهان به آنها است.اما ريز مغذي ها علي رغم نياز کم، جايگاه ويژه اي در توليدات کشاورزي دارند.
جدول زير اطلاعاتي کلي از عناصر کم مصرف، از قبيل تاريخ کشف ضروري بودن عناصر کم مصرف براي گياهان عالي، نام کاشفين اين عناصر و همينطور فرم جذبي و ميزان تحرک اين عناصر در گياهان، را در اختيار قرار مي دهد.
عنصر سال کشف کاشف فرم جذبي ميزان تحرک در گياهان
آهن 1860 J. Sachs Fe++ نسبتاً غير متحرک
منگنز 1922 J.S. McHargue Mn++ نسبتاً غير متحرک
بر 1923 K. Warington H2BO3- نسبتاً غير متحرک
روي 1926 A.L. Sommer & C.B. Lipman Zn++ تحرک کم
مس 1931 C.B. Lipman & G. Mackinney Cu++ در شرايط کمبود نسبتاً غير متحرک و در شرايط کفايت متحرک
موليبدن 1938 D.I. Arnon & P.R. Stout MoO4-- تحرک متوسط
کلر 1954 T.C. Broyer et al. Cl - متحرک
از زمان کشف ضروري بودن اين عناصر تا کنون، تحقيقات زيادي بر روي هر يک از اين عناصر انجام شده است اما در سال هاي اخير علاقه و توجه روز افزوني به نقش اين عناصر در توليدات کشاورزي معطوف شده است. دلايل زيادي براي اين امر وجود دارد که مهم ترين آنها عبارتند از :
پيشرفت در روش هاي آزمون خاک و تجزيه بافت گياهي براي تشخيص کمبود آنها
وجود آمارهاي زياد در مورد عکس العمل نباتات زراعي و باغي به مصرف اين عناصر
خارج شدن مقدار زيادي از اين عناصر در اثر توليدات کشاورزي در طول زمان
نقش عناصر کم مصرف در کنترل و جلوگيري از آفات و بيماري هاي گياهي
استفاده زياد از حد از کودهاي با درجه خلوص بالا و بدون اين عناصر
ايجاد کمبود اين عناصر در اثر مصرف زياد و دراز مدت فسفر
استفاده کم از کودهاي حيواني در توليدات کشاورزي
نياز به عناصر کم مصرف براي توليد عملکرد بالا
کمبود روز افزون اين عناصر در جوامع بشري
علي رقم اهميت روز افزون عناصر کم مصرف در توليدات کشاورزي در کشورهاي پيشرفته، متاسفانه در ايران به نقش اين عناصر توجه کافي نشده است به طوري که مصرف کودهاي حاوي اين عناصر در کشور بسيار ناچيز است و به ازاء هر يک تن کود مصرفي، حدود دو گرم کود کم مصرف، هم مصرف نمي گردد. به عبارت ديگر با عنايت به اين که مصرف سالانه کودهاي شيميايي در ايران حدود 2.5 ميليون تن است، بايد ساليانه 75 هزار تن کودهاي حاوي عناصر کم مصرف، مصرف نمود ولي مصرف اين نوع کودها در کشور ما به حدود 200 هزار تن در سال هم نمي رسد. واضح است که در خاک هاي آهکي، مانند اکثريت خاک هاي ايران، در مقايسه با خاکهاي اسيدي کمبود اين عناصر بيشتر مطرح است. متاسفانه توجه به اين عناصر نيز مانند توجه به مواد آلي و کودهاي پتاسيمي به بوته فراموشي سپرده شده است.گواه اين مطلب فرمول کودي کشور در چند سال اخير مي باشد که در زير آمده است. در فرمول کودي کشور در سال 1370 به ترتيب نسبت نيتروژن (N) 100 ؛ فسفر (P2O5) 111 ؛ پتاسيم (K2O) 3 ؛ گوگرد (S) 3 و ريزمغذيها صفر در صد و در سال 1375به ترتيب 100 ؛ 58 ؛ 5 ؛ 5 و صفر در صد بود و در سال 1380 به ترتيب به 100 ؛ 55 ؛ 22 ؛ 10 و 1 در صد اصلاح شد و در نظر است به نسبت هاي 100 ؛ 50 ؛ 40 ؛ 50 و 4 در صد ارتقا داده شود. تمامي موارد گفته شده در بالا و بي توجهي مسئولين، چه کشاورز و چه متخصصين امر بنده را بران داشت که نخستين مطلب تار نگار را به ريزمغذي ها اختصاص دهم و آنها را از هفت منظر ، نقش ريز مغذي ها در خاک، در تغذيه گياهان، در تغذيه انسان و دام، پراکندگي جغرافيايي اين عناصر، علايم تشخيصي کمبود و بيش بود ريز مغذي ها، توصيه کودي و در پايان مديريت ريز مغذي ها در مزرعه(پيشگيري و مقابله با کمبود ريز مغذي ها)، بررسي کنم.
به توجه به حجم بالاي مطالب، اين مقاله در چهار قسمت ارايه مي گردد.
قسمت اول
آهن (Fe)
نقش آهن در خاک :
آهن چهارمين عنصر فراوان پوسته زمين بعد از اکسيژن، سيليسيم و آلومينيم با ميزان 5.6 در صد مي باشد و متوسط مقدار آن در خاک 3.8 در صد تخمين زده شده و تقريباً در هر نوع خاکي يافت مي شود. ولي بيشتر به صورت غير قابل حل در بين لايه هاي مختلف کاني ها و اکسيد هاي آهن وجود دارد. معمولاً يون آهن به صور مختلف در خاک مشاهده مي گردد.(به حالت دو ظرفيتي و يا سه ظرفيتي) در کاني هاي اوليه آهن به صورت Fe++ است که در طي هوا ديدگي در محيطي با تهويه نامناسب اين کاني ها حل شده و Fe++ آزاد مي کنند در حاليکه در خاک هاي با تهويه خوب به Fe+++ تبديل و به صورت اکسيد و هيدروکسيد Fe+++ رسوب مي کند. حلاليت آهن در خاک عمدتاً توسط اکسيد هاي آهن سه ظرفيتي کنترل مي گردد. غلظت Fe3+ در خاک به PH وابسته است و در PH بين 5.6 تا 8 به حداقل خود مي رسد. که متاسفانه اکثريت خاک هاي کشور نيز داراي اين PH هستند. با افزايش PH خاک از 4 به 8 غلظت Fe3+ از 8- 10به 20-10کاهش مي يابد. به طور کلي به ازاء هر يک واحد کاهش در PH فعاليت Fe3+ هزار بار افزايش مي يابد. يون سه ظرفيتي آهن در خاک تقريباً تحرکي نداشته و در اکثر موارد غير محلول است و در بعضي از لجن ها و توربها به خاک و لجن رنگ قرمز مي دهد. در حالي که در شرايط احيايي خاک که در اين حالت آهن دو ظرفيتي در خاک غالب مي باشد رنگ خاک خاکستري و گاهي هم آبي به نظر مي رسد. بنابراين رنگ هاي خاک مي توانند تحت تاثير اکسيد هاي آهن باشند، اکسيد هاي آهن نظير گوتيت و هماتيت در اکثر موارد عامل تغيير رنگ در خاک ها مي باشند. به طور کلي رنگ هائي که بين قرمز و بژ هستند از قبيل قرمز، زرد، نارنجي، قهوه اي، بژ و رنگ هاي بين خاکستري تا سبز در نتيجه وجود آهن در خاک پديد مي آيند. براي مثال ترکيبات آهن دار و رنگ خاک هاي شامل آنها را در زير ذکر مي نماييم.
هماتيت به رنگ قرمز؛ گوتيت به رنگ زرد يا قهوه اي مايل به قرمز؛ هيدرات فريک به رنگ قرمز؛ اکسيد فرو در محيط اسيدي سبز و در محيط قليايي آبي؛ استيل پينو سيدريت به رنگ زرد؛ هيدرات فرو به رنگ سبز مايل به خاکستري؛ کمپلکس هاي آهن و رس و هوموس به رنگ قهوه اي سياه؛ کمپلکس هاي فرو به رنگ خاکستري و کمپلکس هاي فري به خاک رنگ قرمز مي دهند.
در خاک اکسيد هاي آهن در اثر واکنش هاي فيزيکو شيميايي تشکيل مي گردند. و در طبقه بندي جزء کاني هاي فرعي خاک قرار مي گيرند. اکسيد هاي آهن که داراي ساختاري هشت وجهي مي باشد. در حقيقت کلوئيد هاي مي باشند با بار متغير، بدين معني که بار سطحي آنها توسط پارامتر هاي که با محلول خاک در ارتباط مي باشند تعيين مي گردد. بنابراين بر حسب تغييرات PH مي توانند آنيونها و کاتيونهاي را جذب نمايند. اين کاني ها در PH معيني، فاقد بار سطحي مي باشند که در اصطلاح به آن نقطه ZPC مي گويند. و بار سطحي کاني در PH پايين تر از نقطه ZPC مثبت بوده و مي تواند آنيون ها را جذب نمايد و در PH بالا تر از ZPC بار سطحي اکسيد هاي آهن منفي شده و در نتيجه کاتيون ها را جذب مي نمايند. لازم به ذکر است که مقادير ZPC براي ترکيبات آهن و آلومينيوم بين 7 تا 9 تغيير مي نمايد. در زير مهمترين اکسيد هاي آهن موجود در خاک را بيان مي کنيم.
1) گوتيت (Goethite) :
گوتيت فراوان ترين و از نظر ترمو ديناميکي پايدار ترين اکسيد آهن در خاک مي باشد و فرمول کلي آن از قرار Fe2O3,H2O است ولي طبق نظريه Bragg براي نشان دادن بهترين صفات بلورين بهتر است آن را به صورت HFeO2 نمايش داد. گوتيت به صورت بلور هاي سوزني شکل ديده مي شود و در معادن آهن و در تشکيلات آليوس(فراجي پن) و در بعضي فراسول ها مقدار قابل توجهي گوتيت وجود دارد. و به طور کلي گوتيت در خاک هاي شديداً تخريب شده، بيشتر يافت مي شود.
2) هماتيت (Hematite) :
هماتيت ( -Fe2O3 ) دومين اکسيد آهن فراوان در خاک است. اين کاني در خاک هاي کاملاً تخريب شده، وجود دارد.
دو کاني گوتيت و هماتيت فراوان ترين و پايدار ترين (فاز هاي  ) اکسيد هاي آهن موجود در خاک مي باشند. ولي اکسيد هاي آهن ديگري نيز در خاک موجود مي باشند که از اهميت کمتري برخوردار مي باشند از قبيل :
مگنتيت (Fe3O4) ، مگهميت (-Fe2O3) ، لپيدو کروسيت (-FeOOH) ، فري هيدرات (Fe10O15 . 9H2O) ، فراکسيت (-FeOOH) و آکاگانتيت (-FeOOH)
در بيشتر نقاط کشور ما، مهمترين عامل کمبود آهن، زيادي بي کربنات در محلول خاک است که اين بي کربنات خود نيز حاصل انحلال آهک در محلول خاک است.
بي کربنات توليد شده در محلول خاک، خاصيت بافري دارد بدين معني که با جلوگيري نسبي از کاهش PH در اطراف ريشه از حلاليت بيشتر ترکيبات آهن دار و قابليت جذب آهن مي کاهد. براي تعيين اثرات کربنات کلسيم، روي جذب آهن از ضريب مخصوصي استفاده مي شود که آنرا کلروز خاک (IPS) مي نامند که از ضرب در صد کربنات کلسيم خاک در ميزان آهن موجود در خاک بدست مي آيد.
اگر در فرمول فوق IPS بيش از 60 باشد نشان دهنده اين است که جذب آهن از خاک توسط گياهان به سختي انجام مي گيرد. البته برخي از گونه هاي مقاوم درختان ميوه تا IPS برابر 100 مقاومت مي کنند.
هميشه کمبود آهن در گياه ناشي از کمي مقدار کل آن در خاک نيست بلکه بيشتر اوقات وجود عناصر ديگر در خاک و ترکيب آهن با آنها موجب کاهش فراهمي آن مي شود به عنوان مثال، افزايش جذب نيتروژن نيتراتي توسط گياه موجب عدم تعادل نسبت کاتيون - آنيون مي گردد که اين امر منجر به تراوش بي کربنات از ريشه به ريزوسفر و در نتيجه کاهش جذب آهن مي گردد،زيادي فسفر نيز با مکانيسم هاي که براي آن ذکر کرده اند مي تواند غلظت آهن گياهي را کاهش دهد همين برهمکنش هاي منفي نيز در مورد منگنز - آهن و مس - آهن، نيز گزارش شده است.
نقش آهن در گياه :
اولين بار در سال 1860 ضرورت وجود آهن براي گياهان توسط Van Sachs, knop کشف شد و از آن زمان تا کنون تحقيقات بي شماري در اين رابطه انجام گرفته است.البته اين تحقيقات در ايران از دهه 40 آغاز شده و رشد کندي نيز داشته است و عمدتاً بر روي درختان ميوه بوده است. براساس نتايج اين مطالعات، زرد برگي ناشي از آهک (Lime induced chlorosis) بخش وسيعي از کشور ما را فرا گرفته است که علت اصلي آن کمبود آهن در گياه است.
آهن در خاک از طريق انتشار و حرکت توده اي و عمدتاً به صورت آهن فريک (Fe3+) منتقل و زماني که وارد ريزوسفر گياهي مي شود، به فرم آهن فروس (Fe2+) احيا و سپس توسط ريشه جذب مي گردد. به طور کلي گياهان از دو استراتژي مشخص براي محلول نمودن و جذب آهن از خاک استفاده مي کنند: دسته اي از گياهان شامل گياهان دو لپه اي و تک لپه اي هاي غير گرامينه ايي در عکس العمل به کمبود آهن يک سري واکنش ها و تغييرات از لحاظ شکل و وظايف فيزيولوژيکي در ريشه هايشان صورت مي دهند که اين تغييرات موجب افزايش توانايي گياه براي حل و جذب نمودن آهن از محيط مي گردد. گياهان اين دسته براي جبران کمبود آهن، در داخل ريشه خود پروتون (احيا کننده) ايجاد کرده که اين پروتون به خارج از ريشه پمپ شده و در نتيجه آهن فريک به آهن فروس تبديل مي گردد که بيشتر قابل جذب گياه است. و يا اينکه ريشه يک مقداري مواد کلات کننده ايجاد مي کند که اين مواد کلات کننده هم آهن دو و هم آهن سه را مي توانند کلات کرده و در اختيار گياه قرار دهد. دسته ديگر از گياهان که شامل گرامينه ها و گراس ها مي باشند، مي توانند از طريق ترشح ليگاند هاي آلي با وزن مولکولي کم، به نام سيدروفور که يک آمينو اسيد غير پروتئيني است. يون هاي Fe3+ را حل نموده و براي جذب آماده سازند .
لازم به ذکر است که اين استراتژي ها در صورتي بروز ميکنند که گياه دچار کمبود باشد.
آهن نقش تاثير گذاري را در گياهان دارد. دو گروه از پروتئين هاي حاوي آهن، بنام هاي پروتئين هاي هم و پروتئين هاي غير هم در گياهان وجود دارد. پروتئين هاي هم شامل سيتوکروم هاي مختلف هستند. علاوه بر اين ديگر پروتئين هاي هم شامل اکسيداز سيتوکروم، کاتالاز پراکسيداز و لگهموگلوبين هستند که در گره هاي ريشه غلات ديده مي شوند. معروف ترين پروتئين آهن - گوگرد (پروتئين غير هم)، فرودکسين است. پروتئين هاي آهن - گوگرد در فرايند هاي سوخت و ساز نظير فتو سنتز، احيا سولفات (SO4--) به سولفيت (SO3-) ، تنفس و تثبيت N2 دخالت دارند. آهن تعدادي از آنزيم ها را فعال ساخته و نقش مهمي در سنتز RNA دارد. در اثر کمبود آهن غلظت کلروفيل و ديگر رنگ ريزه هاي گياهي نظير کاروتن و گزانتوفيل کاهش مي يابد. آهن در فعال ساختن حامل هاي الکترون هر دو فتو سيستم (I و II) موثر است. در اثر کمبود آهن فتو سنتز شديداً کاهش مي يابد در حالي که کمبود آن اثري بر تنفس ندارد. در اثر کمبود آهن به علت کاهش فرودکسين و در نتيجه کاهش احياء نيتريت، نيترات در گياه تجمع مي يابد. در لگوم هاي که از کمبود آهن رنج مي برند، احتمالاً به علت صدمه ديدن تکثير باکتري ها در طي تشکيل اوليه گره، گره بندي توسط ريزوبيوم ها مختل مي گردد.
به طور کلي در برگ هاي تمام گونه هاي گياهي علامت اصلي کمبود آهن جلوگيري از رشد کلروپلاست است.
نقش آهن در تغذيه انسان و دام :
کمبود آهن يکي از مهم ترين و عمومي ترين کمبود هاي تغذيه اي در جهان است که گستردگي وسيعي دارد. مهمترين گروه هاي حساس به کمبود آهن کودکان، نوجوانان، زنان شيرده و باردار هستند. گزارش هاي غير رسمي حاکي از آن است که بيش از 30 در صد جمعيت جهان با کمبود آهن مواجه هستند.که البته در کشور هاي در حال توسعه کمبود آهن شيوع بيشتري دارد. در خاورميانه 50 در صد زنان باردار و کودکان زير هفت سال از کمبود آهن رنج مي برند. کم خوني ناشي از کمبود آهن بيماري شايعي است که در اکثر مناطق دنيا مشاهده شده است. يکي از عوارض کمبود توام آهن و روي به نام کم خوني ايراني Persian anemia است که در منبع خارجي نيز ذکر شده است.
مقدار متوسط آهن در بدن يک مرد هفتاد کيلوگرمي، 5 - 4 گرم و يا به عبارت ديگر حدود 60 تا 70 ميلي گرم بر کيلوگرم است که بسته به اندازه و وضعيت آهن اين مقدار فرق مي کند. تقريباً 60 درصد آهن بدن در هموگلوبين و 8 تا 9 درصد در ميوگلوبين ( ماده رنگين عضلات ) وجود دارد. هموگلوبين و ميوگلوبين به ترتيب مسئول انتقال و ذخيره اکسيژن هستند. آهن براي سوخت و ساز صحيح ويتامين هاي B ضروري است، به رشد کمک کرده، مقاومت در مقابل بيماري ها را زياد مي کند، از خستگي جلوگيري مي کند، رنگ موزون به پوست مي دهد و کم خوني هاي حاصل از کمبود آهن را معالجه و پيش گيري مي کند. (در انسانها حدود هشت درصد کل آهن مصرفي جذب بدن شده، عملاً وارد جريان خون مي شود.)
مقدار مصرف روزانه آهن براي بالغين 18 ميلي گرم و براي زنان باردار و شيرده بيش از 18 ميلي گرم در روز توصيه شده است. بدن زنان دو برابر مردان آهن از دست مي دهد. براي جذب آهن در بدن، مس، کبالت، منگنز و ويتامين C مورد نياز است.همچنين تعدادي از ترکيبات از جذب آهن مي کاهند. شناخته شده ترين آنها فيتات ( اينتول هگزا فسفات ) مي باشد. معمولاً افزايش نمک هاي سديم و پتاسيم فيتات از جذب آهن جلوگيري مي کنند. اين ترکيبات در دانه گندم وجود دارد و همراه با فيبر از جذب آهن موجود در گندم مي کاهند. تانن و ديگر پلي فنول ها نيز مي توانند نقش بازدارنده اي در جذب آهن داشته باشند. مثلاً چاي يک مانع قوي در جذب آهن است. علاوه بر اين مصرف زيادي و نامتعادل روي و مس از جذب آهن جلوگيري مي کنند.
منابع سرشار از آهن عبارتند از: لوبيا سبز، کلم، کاهو، اسفناج، جوانه گندم، دل و جگر، صدف، بادام، پسته
منابع داراي آهن متوسط شامل : آرد سفيد، آرد گندم، گوشت گوساله، جو و تخم مرغ
منابع فقير آهن شامل: سيب، شير، سيب زميني، برنج و شکر سفيد
پراکنش جغرافيايي آهن :
به دليل کم توجهي به نقش عناصر غذايي در افزايش کمي و کيفي محصولات کشاورزي، اطلاعات کمي در مورد پراکنش جغرافيايي کمبود يا بيش بود کليه عناصر غذايي از جمله عناصر کم مصرف در دست است. ولي آنچه مسلم است کمبود آهن عمدتاً در خاک هاي غير آهکي و سبک (شني) ديده مي شود ، اما در خاک هاي آهکي مناطق خشک با تهويه کافي، شايع تر مي باشد. در مطالعه جامع فائو که توسط سيلانپا در سال 1982 در بيش از 30 کشور جهان انجام شده است، معلوم گرديد که بيش از 30 درصد خاک هاي اين کشورها به نوعي به کمبود يک يا چند عنصر کم مصرف از جمله آهن مبتلا هستند. ولي کمبود آهن را در کشورهاي مالتا، مکزيک، ترکيه و زامبيا شديد توصيف نموده است.گزارش هاي متعدد از مناطق ديگر جهان از جمله در گياهاني که در مناطق خشک، آهکي و خاک هاي غير شور آهکي کشورهاي شرق مديترانه، خاورميانه و هند و بنگلادش رشد کرده اند، حاکي از بروز کمبود آهن در اين کشورهاست.
در ايران گزارش مستند و کاملي از وضعيت و پراکندگي کمبود آهن در نباتات وجود ندارد. شواهد موجود حاکي از کمبود شديد آهن به خصوص در درختان ميوه در اغلب استانهاي کشور است. زرد برگي ناشي از آهک، شکل خاصي از کمبود آهن در گياهان است که بخش وسيعي از کشور ما را فرا گرفته است. استان هاي تهران، قزوين، خوزستان، خراسان،فارس، اصفهان و آذربايجان بيش از ساير مناطق دچار اين مشکل هستند. در مطالعاتي که به منظور تعيين حد بحراني آهن و روي در گندم در بيش از 30 استان توسط محققين موسسه خاک و آب انجام گرفته است، بيانگر کمبود شديد آهن در استان خراسان مي باشد. بر اساس اين تحقيقات حدود 37 درصد از اراضي مورد مطالعه ، از لحاظ آهن کمبود داشته اند.
علايم تشخيصي کمبود يا بيش بود آهن در گياه :
جذب آهن توسط گياه جذب فعال بوده و نيازمند انرژي مي باشد. اين انرژي از سوخت و ساز گياهي تامين مي شود.هر عاملي که بر سوخت و ساز گياهي اثر داشته باشد، بر جذب و انتقال آهن و در نتيجه در ايجاد کمبود يا بيش بود آن در گياه موثر خواهد بود. به طور کلي دو دسته عوامل محيطي و عوامل خاکي بر فراهمي آهن براي گياه موثر مي باشند. که در زير هر دو عامل را به اختصار شرح مي دهيم
1) عوامل محيطي:
عوامل آب و هوايي از جمله دما و رطوبت خاک به صورت زير بر فراهمي آهن اثر مي گذارند
کاهش دماي خاک از طريق کاهش رشد ريشه، کاهش سوخت و ساز گياهي، کاهش توليد سيدروفور، افزايش مقدار بي کربنات در محلول خاک بر فراهمي آهن تاثير مي گذارد و زيادي دما نيز از طريق افزايش تجزيه ميکروبي سيدروفور، افزايش ميزان بي کربنات در اثر افزايش فعاليت ميکروبي، افزايش جذب فسفر و همچنين افزايش رشد گياهي و در نتيجه مقدار رطوبت خاک نيز با تاثير بر سوخت و ساز گياهي، غلظت بي کربنات در محلول خاک و شکل آهن در خاک(دو يا سه ظرفيتي)بر فراهمي آهن اثر مي گذارد.
2) عوامل خاکي:
فراهمي آهن در خاک شديداً به PH و پتانسيل رداکس خاک وابسته است. و مديريت هاي مناسبي که بتواند PH خاک و پتانسيل رداکس آن را کاهش دهد، فراهمي آهن در خاک را بالا مي برد. فراهمي آهن در خاک تا حدودي به فراهمي الکترون وابسته است. در محيط هاي غرقاب که الکترون زياد و شرايط احيا فراهم است، فراهمي آهن زياد است.علاوه بر اين عوامل، مواد الي نيز نقش اساسي در چرخه عناصر کم مصرف ايفا مي کنند. اين مواد به عنوان کلات کننده هاي طبيعي با آهن موجود در خاک پيوند برقرار کرده و آنرا متحرک کرده و به ريشه مي رسانند. همچنين مواد الي مي تواند باعث تعديل PH محيط اطراف ريشه گردند و در نتيجه به جذب آهن توسط ريشه هاي گياه کمک کند. در بعضي مواقع فراهمي کم آهن در خاک ناشي از کمبود آن در گياه نمي باشد بلکه در بيشتر اوقات وجود عناصر ديگر در خاک و ترکيب آهن با آ

آهن تحقيقات نشان مي دهد استفاده از صبحانه و ناهار يا ميان وعده در مدارس ، نقش بسزايي در بالا بردن توان يادگيري دانش آموزان دارد. يافته هاي علمي ناشي ا ...

مقصود از اين آلياژها، آلياژهايي است که اجزاي اصلي آن ها را آهن و کربن تشکيل مي دهند. در حدود ۰.۰۱ درصد از کربن حل شده در آهن، تشکيل محلول جامدي را مي ...

آهن گالوانيزه ، آهني است که با روي پوشانده شده باشد. اين آهن ، حتي اگر پوشش آن هم شکستگي پيدا کند، از زنگ زدن محفوظ مي‌ماند. ماهيت آهن گالوانيزه : در ...

بعضي از صاحب نظران مديريت، رمز موفقيت مدير را در توان هدايت نيروي انساني تحت سرپرستي وي مي دانند و از اين رو مديريت را کار با ديگران و از طريق آنان در ...

● نحوه گرفتگي فيزيکي منابع آبي داري ذرات ماسه به بزرگي دهانه ورودي و خروجي قطره چکانها از مهمترين عواملي هستند که باعث گرفتگي قطره چکانها از نوع فيزيک ...

منشاء اصلي خسارات گياهان و محصولات گياهي بيماريها ميباشند که ميتوانند توسط شمار زيادي ازموجودات زنده بيماريزا ايجاد شوند.قارچهاي بيماريزا در رديف نخست ...

خسارت بيماري پاخوره گندم در مزارع آبي و بخصوص در سال هاي پر باران به صورت لکه اي در مناطق معتدل استان گلستان مشاهده مي شود. طوري که گاهي خسارت اين بيم ...

مدت زيادي است که از غازها براي چريدن علف هاي هرز در کشت برخي گياهان استفاده مي شود . اگرچه که در آسيا از اين پرنده به مقدار زياد استفاده مي گردد اما ا ...

دانلود نسخه PDF - مديريت آهن در مزرعه