up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله محصول سالم PDF
QR code - محصول سالم

محصول سالم

سياست هاي توليد محصول سالم

● واژگان
▪ سيستم:
مجموعه اي ست که در آن تمام اجزاي تشکيل دهنده ي آن با هم در ارتباط هستند و به صورت يکپارچه عمل مي کنند و اجزاء به صورت مجزا ومنفک از هم نيستند.
▪ سيستم کشاورزي:
منظور از سيستم کشاورزي اجزاي تشکيل دهنده آن اعم از خاک، گياه، ميکروارگانيسم ها، انسان، حشرات و... با هم در ارتباط نزديکي هستند که به صورت يکپارچه با هم عمل مي کنند و هيچ يک از اين اجزاء را نبايد به صورت مجزا درنظر گرفت که برخلاف کشاورزي مدرن و صنعتي درکشاورزي اکولوژيک کشاورزي به عنوان يک سيستم درنظرگرفته مي شود.
▪ فناوري هاي بوم سازگار:
فناوري هايي که با محيط زيست سازگار بوده و استفاده از روش ها و عملياتي که بر خلاف جهت محيط نباشند، براي بارور و حاصلخيز کردن خاک کشاورزي از کودهاي بيولوژيک (کودهاي زيستي) که منشا زيستي و طبيعي دارند استفاه مي کنيم بنابراين بوم سازگار بوده و تکنولوژيي است که با محيط و کشت بوم هم خواني دارد، اين درحالي ست که کاربرد کود شيميايي براي حاصلخيز کردن خاک بوم سازگار نيست چراکه از مواد غيرطبيعي و برون مزرعه اي استفاده مي شود و با کشت بوم و مزرعه هم خواني ندارد.
▪ اکولوژي:
اکولوژي از دو واژه ي (Okios) به معناي مسکن، بستر زيست، خانه يا محل زندگي و (Logos) به معناي شناخت، علم يا دانش تشکيل شده و معناي رايج آن عبارتست از، مطالعه ي موجودات زنده در بستر زيست شان. به عبارت ديگر اکولوژي عبارت است از، علم بررسي روابط متقابل موجودات زنده با يکديگر و با محيط اطراف شان، که معادل فارسي واژه ي بوم شناسي، محيط شناسي و کد شناسي است.
▪ اکوسيستم:
از دو واژه ي اکولوژيکي(Ecological) و سيستم(system) تشکيل شده است و به مجموعه ي موجودات زنده و محيط اطراف آن ها، اکوسيستم گفته مي شود.
▪ آشيان اکولوژيکي يا نيچ اکولوژيکي:
محدوده ي اطراف موجود زنده که فعاليت هاي حياتي خود را انجام داده و نيازهايش را تامين مي کند؛ از سويي در نظرگرفتن نقش موجود در آن محدوده را نيچ اکولوژيکي گويند، براي نمونه نيچ اکولوژيکي تمساح، برکه و قسمتي از خشکي اطراف آن است.
▪ اکوسيستم کشاورزي:
از نظر اکولوژيکي، کشاورزي نوعي همزيستي ميان انسان، گياه، ميکروارگانيسم ها و حيوانات است.
▪ کشاورزي پايدار:
نوعي ازسيستم کشاورزي که در آن با به کارگيري حداقل نهاده ها وعوامل مصنوعي و شيميائي خارجي، بتوان عملکرد مطلوبي بدست آورد؛ به شيوه اي که حداقل تاثير سوء بر محيط زيست گذاشته شود، کشاورزي پايدار در دراز مدت کيفيت محيط و منابع طبيعي را ارتقاء مي دهد.
▪ کشاورزي اکولوژيک:
شاخه اي از کشاورزي پايدار که در کاربرد مفاهيم و اصول اکولوژي براي طراحي و مديريت اکوسيستم هاي زراعي را شامل مي شود، در کشاورزي اکولوژيک به جاي استفاده ي زياد از نهاده هاي خارجي، به مديريت و کنترل اکوسيستم مزرعه بيشتر توجه مي شود؛ که با نام هاي کشاورزي بوم شناختي و اگرو اکولوژي نيز بيان مي شود.
▪ کشاورزي ارگانيک(کشاورزي زيستي):
شاخه اي از کشاورزي پايدار که در آن کاربرد مواد شيميايي مصنوعي ممنوع است و تمام مراحل توليد، فرآوري و بازاريابي محصولات اين سيستم کشاورزي داراي استاندارد هاي خاصي مي باشد که توسط يک موسسه ي گواهي کننده، نظارت مي شود و محصول توليدي از سيستم کشاورزي ارگانيک داراي برچسب ارگانيک يا زيستي است.
در کشاورزي ارگانيک تاکيد بيشتري به استفاده از نهاده هاي درون مزرعه اي و طبيعي همانند کود سبز، کود دامي، بقاياي گياهي، تناوب زراعي، کشت مخلوط و... دارد و محصول سالم با کيفيت مطلوب و طبيعي را اختيار مصرف کنندگان قرار مي دهد.
● تاريخچه ي اگرواکولوژي
دو شاخه ي علمي (بوم شناسي و زراعت) که اگرواکولوژي از آن منشاء گرفته است، در طي قرن بيستم رابطه ي نه چندان پيچيده اي با يکديگر داشتند؛ بوم شناسي به مطالعه ي نظام هاي طبيعي مربوط مي شود، اين درحالي ست که زراعت کاربرد روش هاي علمي براي عمليات کشاورزي را مورد بحث قرار مي دهد.
اولين برخورد مثبت ميان بوم شناسي و زراعت در اواخر دهه ي ۱۹۲۰ با توسعه ي زمين اکولوژي محصولات زراعي صورت گرفت.
متخصصان اکولوژي محصولات زراعي با مکان رويش گياه و شرايط اکولوژيکي که اين محصولات در آن بيشتر رشد مي کنند ارتباط دارند، در دهه ي ۱۹۳۰ متخصصان اکولوژي محصولات زراعي، اصطلاح اکولوژي کشاورزي را به عنوان اکولوژي کاربردي کشاورزي به کار بردند، اما پس از آن چون اکولوژي، علمي تجربي و مربوط به سيستم هاي طبيعي بود، اکولوژيست ها جنبه هاي کاربردي اکولوژي را به متخصصان زراعت واگذار کردند و توجه خود را بيشتر به محيط طبيعي معطوف کردند.
پس از جنگ جهاني دوم به علت رشد مکانيزاسيون و استفاده زيادتر از مواد شيميائي، فاصله ميان اکولوژي و زراعت بيشتر شد و محققان به زمينه هاي مشترک آنها توجه کمتري مبذول داشتند.
در اواخر دهه ي ۱۹۵۰، با تکامل مفهوم اکوسيستم علاقمندي در ارتباط با اکولوژي محصولات زراعي بيشتر شد و براي اولين بار مفهوم اکوسيستم چارچوب همه جانبه اي براي کشاورزي تجربي فراهم کرد.
در دهه هاي ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ توجه به کاربرد اکولوژي در کشاورزي به تدريج با گسترش پژوهش هايي بر اکولوژي جمعيت ها و جوامع توسعه يافته و رهيافت سيستمي و افزايش آگاهي از مسائل زيست محيطي قوت گرفت و اولين بار در سال ۱۹۷۴ در اولين کنگره ي بين المللي اکولوژي، يک گروه کاري گزارشي تحت عنوان تجزيه و تحليل اکوسيستم هاي کشاورزي ارائه کرد.
در دهه ي ۱۹۷۰ تعداد بيشتري از اکولوژيست ها به کشاورزي به عنوان يک سيستم مي نگرند و جمع بيشتري از متخصصان زراعت به اهميت و ارزش ديدگاه هاي اکولوژيکي پي بردند و در نتيجه پايه هاي اکولوژي کشاورزي شکل گرفت.
از آغاز دهه ي۱۹۸۰ اکولوژي کشاورزي به عنوان يک روش شناخته شده و چارچوبي نظري براي مطالعه ي اکوسيستم هاي کشاورزي در کمک به توسعه ي ديدگاه پايداري در کشاورزي سهيم شد و امروزه اکولوژي کشاورزي هم چنان سهم قابل توجهي در اين زمينه داراست.
در بسياري از منابع به اکولوژي کشاورزي تنها از ابعاد بيولوژيک نگاه نمي شود، بلکه به جنبه هاي اقتصادي و اجتماعي نيز توجه خاصي مي شود؛ جنبه هاي اخلاقي و احساس مسووليت در ارتباط با محيط زيست و استفاده از منابع موارد ديگري ست که در چارچوب اکولوژي کشاروزي مورد توجه قرار مي گيرد.
فناوري هاي بوم سازگار و نقش دانش بومي در توسعه ي اکوسيستم هاي کشاورزي و چگونگي استفاده از آنها در طراحي نظام هاي پايدار کشاورزي نيز از ديگر مفاهيم مطرح در کشاورزي اکولوژيک است.
ارتقاي مقياس رد رابطه با پژوهش هاي مربوط به کشاورزي از سطح کرت هاي آزمايشي (واحدهاي آزمايشي) به مزارع کشاورزان و نقش مشارکت آنها در اين فرآيند از موارد مهم در اکولوژي کشاورزي است.
بنابراين کشاورزي اکولوژيک، علمي همه جانبه، کلي نگر، جامع و ميان رشته اي ست و در اين مورد جنبه هاي گوناگوني از علوم متفاوت (بيولوژي تا اقتصاد و علوم اجتماعي) را در بردارد.
اين رشته امروزه در دانشگاه هاي گوناگون جهان تدريس مي شود و داراي مقاطع کارشناسي، کارشناسي ارشد و دکترا است؛ با توجه به آن که اين اگرواکولوژي ميان رشته اي است در بسياري از دانشگاه ها، دانشکده هاي کشاورزي و در برخي موارد در دانشکده هاي محيط زيست (دانشگاه کاليفرنيا در سانتاکروز) تدريس مي شود.
در ايران مفهوم بوم شناسي کشاورزي در قالب کشاورزي پايدار، ۱۵ سال پيش در اولين کنگره ي علوم زراعي ايران در مشهد ارائه و پس از آن کتاب هاي زيادي در اين زمينه از منابع خارجي ترجمه شد و امروزه تعداد قابل توجهي کتاب تحت عناوين کشاورزي پايدار، کشاورزي اکولوژيک، اگرو اکولوژي، کشاورزي ارگانيک و نظير آنها در دسترس است.
گرچه در ايران اين رشته از سابقه ي چنداني برخوردار نيست اما خوشبختانه دامنه ي توجه به آن در حال گسترش است و دو دانشگاه شهيد بهشتي و فردوسي مشهد در مقطع کارشناسي ارشد پذيرش دانشجو دارد.
● ضرورت نگرش به کشاورزي اکولوژيک
وقوع دو جنگ جهاني در قرن بيستم منجر به توليد مواد شيميايي همانند کود و آفت کش شد؛ سادگي توليد و دسترسي فراوان به نيتروژن و هم چنين افزايش توليد اسيدها و توليد نسبتاً ارزان سوپر فسفات هاي غني از نتايج جنگ جهاني دوم است، تجهيزات و ماشين هايي که به منظور مصارف نظامي استفاده مي شد با تغييراتي تبديل به تجهيزات توليد حشره کش هاي آلي فسفات دار شد که د.د.ت و تو. فور. دي از جمله شناخته ترين اين آفت کش ها بودند.
توسعه ي ماشين هاي کشاورزي و ادوات آن در مقياس کلان و سودمند اقتصادي، با آزاد شدن سطح قابل توجه از زمين هايي صورت گرفت که پيش از آن براي تغذيه دام هايي اختصاص داشت که در فعاليت هاي مزرعه شرکت داشتند که اين موضوع منجر به گسترش بي رويه کشاورزي تک کشتي شد، زيرا نمي توان از ماشين هاي بزرگ با هزينه هاي در مزارعي که محصولات متنوعي در آنها کشت مي شود استفاده کرد و تمام اين تکنولوژي ها در راستاي توسعه ي سيستم تک کشتي به کارگرفته شدند.
بخش عمده اي از توليد نيز وابسته به گسترش سامانه هاي آبياري بود که به شکل بي رويه از منابع آب براي افزايش توليد استفاده مي کرد، افزايش چشمگير توليد غذا همراه با افزايش هزينه بود و در اين راستا برخي از مشکلات به تدريج آشکار شد؛ استفاده از ماشين آلات در مقياس وسيع و زمين هاي بزرگ به همراه حذف پرچين ها و علفزارهاي تامين کننده علوفه دام هاي کارگر باعث تشديد قابل ملاحظه فرسايش آبي و بادي شد.
فاجعه ي طوفان گرد وغبار در دهه ي ۱۹۳۰ را که ناشي از خشکسالي شديد ناشي از خاک ورزي هاي فشرده و شديد زمين هاي حاشيه اي و حذف پوشش چمني و درختان به وقوع پيوست؛ سامانه هاي تک کشتي عموماً ثبات کمتري دارند، زيرا کشت يک محصول، آسيب پذيري نظام را در برابر نوسانات بازار افزايش مي دهد، از سويي از ديگر مشکلات نظام هاي فشرده مي توان به استفاده ي مفرط از مواد شيميائي اشاره کرد که اين امر، ماهيت نظام هاي موجود را مورد ترديد قرار مي دهد. يکي از مهمترين چالش هاي اين نظام ها، زيان بار بودن استفاده از اين مواد شيميايي براي انسان، ديگر موجودات و محيط زيست است.
خانم راشل کارسون در کتاب خود «بهار خاموش» (۱۹۶۲)، با طرح اين ادعا که استفاده ي بي رويه از مواد شيميايي کشاورزي براي حيات کره ي زمين زيان بار است توجه اذهان عمومي را به اين مسئله جلب کرد، ايشان به بررسي اثر د.د.ت بر جمعيت پرندگان پرداخت و پيش بيني کرد که در صورت تداوم کاربرد د.د.ت نسل برخي از پرندگان منقرض خواهد شد، نکته اي که از اين مطلب درک مي شود اين است که اگر اين مواد شيميائي چنين زيان بارند که به انقراض چند گونه پرنده منجر مي شوند، پس با سلامتي انسان چه خواهند کرد؟!
کاربرد موادشيميائي با انتقادهاي خاص خود همراه و دامنه ي اعتراض آن گسترده تر و شديدتر از ساير مسائل بود؛ هر چند محصولاتي که با اين موادشيميايي تغذيه مي شوند اگر هم سمي نباشند از کيفيت غذاي پائين تري نسبت به محصولات طبيعي برخوردارند.
در راستاي چنين مشکلات گسترده ي حاصل از مصرف مواد شيميايي تلاش هاي بين المللي براي کاهش اثرات آنها اوج گرفت و از سويي تغييرات گسترده اي در قانون گذاري ها طي دو مقطع ۱۹۷۲ و ۱۹۷۵ به وقوع پيوست که براساس آن کنگره ي ايالات متحد، لايحه ي سال ۱۹۴۷ که به تصويب لايحه ي فدرال حشره کش، قارچ کش و جونده کش منجر شده بود را به طور کامل بازنگري کرد و همين بازنگري به تاسيس آژانس حفظ محيط زيست منجر شد؛ با فعاليت هاي وسيع طي سال هاي گذشته آفت کش هاي فوق العاده سمي مانند ترکيبات آرسنيک و جيوه به طور کامل از بازار خارج و يا استفاده از آنها محدود شد.
بيشتر مشکلات ناشي از کودهاي شيميايي براي محيط زيست نيز به آبشويي آنها به ويژه کودهاي نيتروژن و آلوده کردن منابع آب زير زميني مربوط مي شود؛ بنابراين در اکثر کشورها ضرورت ايجاد سيستم کشاورزي پايدار به عنوان جايگزيني براي کاهش مشکلات سيستم رايج کشاورزي مطرح شد که خوشبختانه در دهه هاي اخير توجه بسياري از سياستگذاران بخش کشاورزي را نيز به خود معطوف کرده است.
کشاورزي پايدار يک سيستم کشاورزي جامع است که چندين نظام کشاورزي را زير پوشش خود قرار مي دهد و از زير شاخه هاي آن مي توان به کشاورزي ارگانيک و کشاورزي اکولوژيک اشاره کرد که متاسفانه جايگاه چنداني در کشورما ندارند.

بر اساس پيشرفتهاي اخير در زمينه رده بندي و نامگذاري ( تاكسونومي ) جنس سالمونلا (از خانواده آنتروباكترياسه) شامل دو گونه مي باشد : ۱) سالمونلا انتريكا ...

● سرب در محصولات مصرفي : دليلي براي نگراني ؟ انسانها روزانه با مقادير ناچيزي از سرب ، همانند ساير آلوده کننده ها که مقادير اندکي دارند، از طريق مصرف غ ...

درآينده‌اي نه چندان دور، وقتي بسته‌بندي محصولاتي همچون پلاستيك‌هاي شكلات را دور مي اندازيم، شركت هايي خواهند بود تا آنها را جمع آوري كرده و از آنان مح ...

۱) خلاصه افسردگي يک اختلال سلامت رواني است که بايد در سالمندان به طور جدي مورد نظر قرار گيرد. براساس آمارهاي موسسه ملّي سلامت روان (NIMH) آمريکا، دو م ...

در برخوردهاي روزانه دندان اولين نکته اي است که مخاطب با آن مواجه مي شود، دندان هاي سپيد و دهان خوشبو اولين نکته اي است که مصاحبت با مخاطب رودررو را بر ...

۹ مهر روز جهاني ناشنوايان است. براي ما آدم هاي شهري که يکي از بزرگ ترين معضلات مان آلودگي صوتي است، تصور دنياي بدون صدا شايد غيرممکن باشد. براي ما که ...

● بررسي آبزي پروري زيستي در جهان از دهه ي ۱۹۷۰ توليدات آبزي پروري به طور متوسط سالانه ۹ درصد افزايش داشته که اين رقم با رشد ۳ ۱ درصدي صيد و ۹ ۲ درصدي ...

● واژگان ▪ آبزي: به موجوداتي که تمام و يا بخشي از زندگي خود را در درون يا سطح آب سپري مي کنند (در ارتباط با جانداراني که بخش کوتاهي از زندگي خود را در ...

دانلود نسخه PDF - محصول سالم