up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله ماه PDF
QR code - ماه

ماه

زمين شناسي ماه

ديد کلي
ماه از زمانهاي خيلي پيش همواره مورد توجه بشر بوده و در هر زمان ، نظريات مختلفي درباره آن ابراز مي‌شده است. اولين بار گاليله در سال 1610 ماه را بوسيله تلسکوپ مورد مطالعه قرار داده و مشاهده نمود که سطح ماه ، صاف و هموار نبوده بلکه از يک سري مناطق مسطح و نواحي مرتفع تشکيل شده است.
اين دانشمند نواحي وسيع و تيره رنگ سطح ماه را به نام دريا (Mare) و نواحي مرتفع آن را به نام کوه نام‌گذاري کرد. وي همچنين در سطح ماه يک سري مناطق حلقوي مرتفع مشاهده نمود که آنها را دهانه (Crater) ناميد. پروژه آپولو که هدف آن شناسايي ماه بود اطلاعات ذي‌قيمتي درباره ماه بدست داد و بالاخره آپوو 11 که در 1969 در ماه فرود آمد، اطلاعات بشر را در مورد اين قمر تکميل نمود.
مشخصات کلي ماه
ماه در بين ساير اجرام آسماني موقعيت خاصي دارد. قطر آن فقط کمي کوچکتر از قطر عطارد است و به همين جهت غالبا آن را به عنوان يک سياره گروه خاکي و مجموعه ماه زمين را به عنوان يک سياره دوتايي در نظر مي‌گيرند. گر چه اقمار مشتري و زحل نيز بزرگ بوده و حتي بعضي از آنها از ما به مراتب بزرگترند ولي اين اقمار در مقايسه با سياره مربوطه فوق‌العاده کوچک مي‌باشند. در صورتي که ابعاد ماه ، نسبت به زمين نيز قابل توجه مي‌باشد. ماه به طريقي دور خود و دور زمين مي‌چرخد که همواره يک روي آن به سمت زمين متوجه است و به عبارت ديگر زمان حرکت وضعي و انتقالي آن برابر مي‌باشد. حرارت سطح ماه متغير است.
در روز ، تابش نور خورشيد حرارت آنرا تا 120 درجه‌سانتيگراد بالا مي‌برد. در صورتي که حرارت سطح آن در شب به 150- نيز مي‌رسد، ماه عملا فاقد اتمسفر است و بدين ترتيب به علت اختلاف درجه حرارت بالا و نبودن جو ، هيچ موجود زنده‌اي در آن وجود ندارد. هرچند با تقريب کافي مي‌توان ماه را به صورت يک کره در نظر گرفت ولي اندازه گيري‌هاي دقيق نشان داده که ماه يک کره کامل نبوده و در حقيقت به صورت يک بيضوي با سه محور مختلف است که بزرگترين آنها در امتداد ماه زمين مي‌باشد.
ترکيب سنگ‌شناسي ماه
نمونه‌هايي که تابحال از ماه گرفته شده به سه دسته کلي سنگ‌هاي آذرين ، گرد و غبار را (Regoleth) و برش (Breccia) تقسيم مي‌شوند که در زير توضيح داده شده‌است.
سنگ آذرين
سنگهاي آذرين ماه خود به سه دسته تقسيم مي‌شوند:
* اولين دسته که در ضمن قديمي‌ترين سنگ‌هاي ماه مي‌باشند شامل گدازه‌هاي حاوي مقدار زيادي فلدسپات ، آنورتوزيت و گروه سنگ‌هايي است که در نتيجه پديده تفريق ماگمايي بوجود آمده و حاوي مقدار زيادي پلاژيو کلازهاي کلسيک مي‌باشند. مطالعات انجام شده بر اين سنگ‌ها نشان مي‌دهد که از زمان تشکيل اين سنگ‌ها بيش از 4 ميليارد سال مي‌گذرد.
* دومين دسته سنگهاي آذرين ماه ، بازالت (Basalt) است که حاوي مقدار زيادي پتاسيم و فسفر مي‌باشند. سن اين دسته سنگ‌ها نيز در حدود 4 ميليارد سال محاسبه شده‌است.
* سومين دسته سنگهاي آذرين ، سنگي شبيه بازالت است که از نظر درصد پتاسيم قابل توجه نبوده ولي از نظر درصد آهن و تيتان غني مي‌باشد. اين نوع سنگ برخلاف دو دسته اول که در قسمت‌هاي مرتفع وجود ندارد، فقط در درياهاي ماه مشاهده شده و سن آنها بين 3.3 تا 3.7 ميليارد سال تعيين گرديده است.
گرد و غبار
گرد و غبار سطح ماه مخلوط دانه ريزي از ذرات خرد شده سنگ‌ها و ذرات غبار مي‌باشد. که اکثر آنها حالت شيشه‌اي دارند. ترکيب شيميايي اين ذرات مشابه ترکيب شيميايي سنگهاي آذرين ماه بوده و تمام سطح ماه را به صورت لايه‌اي مي‌پوشانند.
علت تشکيل اين گرد و غبار برخورد سنگهاي آسماني (Neteorites) است که بطور مداوم سطح ماه را بمباران مي‌کنند. در ماه به علت فقدان اتمسفر حتي سنگهاي آسماني کوچک نيز به سطح آن رسيده و ضمن برخورد با سنگهاي سطحي ، آنها را خرد کرده و توليد گرد و غبار مي‌کند. حدس زده مي‌شود که تا عمق 2 کيلومتري از سطح ماه را قطعات خرد شده سنگها که در نتيجه پديده بمباران شهاب سنگي توليد مي‌شوند، مي‌پوشاند.
برش (Breccia)
نمونه‌هاي برشي که از کره ماه آورده شده از اجتماع قطعات سنگ ، خرده کاني و گرد و غبار تشکيل شده و به نظر مي‌رسد اين سنگ‌ها نيز در اثر ضربات شهاب سنگ‌ها بوجود آمده باشند. زيرا ، بعضي از سنگهاي آسماني قطعات سنگ و گرد و غبار را به هم فشرده و مجموعه آنها را به صورت برش در مي‌آورد. مطالعه نمونه‌هاي برش و گرد و غبار ماه فرسايش خاص سطح ماه را ، که مي‌توان آنرا فرسايش بوسيله شهاب سنگ‌ها ناميد، مشخص مي‌سازد. در حقيقت فرسايشي که در سطح زمين وجود دارد، در سطح کره ماه ديده نمي‌شود. زيرا عوامل اصلي فرسايش زمين يعني هوا کره و آب کره در ماه وجود ندارد.
سطح ماه
سطح ماه هموار نبوده و از واحدهاي اصلي زير تشکيل شده است.
نواحي مسطح
اين دشت‌هاي وسيع حتي در بعضي موارد با چشم غير مسلح نيز قابل روئيت است. از آنجا که اولين بار گاليله اين مناطق را به نام دريا (Mare) نامگذاري کرد. امروزه نيز به همان اسم ناميده مي‌شود. بديهي است که تحقيقات امروزي نشان داده است که در کره ماه آب وجود ندارد و با باقي ماندن اسم دشت‌هاي وسيع کره ماه به نام دريا صرفا به خاطر احترام به اين دانشمند مي‌باشد.
قسمت‌هاي مسطح در هنگام مشاهده با تلسکوپ تيره‌تر از بقيه قسمت‌ها به نظر مي‌رسند که به علت آن قابليت جذب بالاي اين مناطق مي‌باشد. بر اساس آخرين مطالعات انجام‌ شده ، درياهاي ماه مناطق نسبتا گودي هستند که از گدازه‌هاي آتشفشاني پر شده‌اند.
کوهها
قسمت‌هاي مرتفع ماه که به نام کوه نامگذاري شده داراي دامنه‌هاي پرشيب بوده و ارتفاع بعضي از آنها نسبت به سطح درياهاي ماه ، به 6000 متر نيز مي‌رسد.
دهانه‌ها (Crater)
در سطح ماه تعداد زيادي محوطه‌هاي مدور وجود دارد که شبيه دهانه‌هاي آتشفشان بوده و به نام دهانه نامگذاري شده‌اند. تعداد دهانه‌ها در حدود 30000 عدد تخمين زده شده است. ابعاد اين دهانه‌ها مختلف بوده و قطر بعضي از آنها به 230 کيلومتر نيز مي‌رسد. براي تشکيل اين دهانه‌ها ، نظريات مختلفي را ارائه کرده‌اند. عده‌اي معتقدند که اين برجستگي‌ها داراي منشا آتشفشاني‌اند و عده‌اي ديگر دهانه‌ها را بقاياي منجمد شده حباب سنگهاي خميري سطح ماه مي‌پندارند. در اين باره نظريه سومي نيز وجود دارد که بر اساس آن اين برجستگي‌ها ناشي از تصادم سنگهاي آسماني با سطح کره مي‌باشد.
شيارها
علاوه بر واحدهاي ذکر شده در سطح ماه شبکه‌هايي از شيارها و بريدگي‌ها وجود دارد که اين اشکال بيشتر در سطح پنهان ماه ديده مي‌شوند.
ساختمان داخلي ماه
همان اينرسي ماه خيلي همان اينرسي يک کره متجانس است و اين حاکي از آن است که ساختمان داخلي ماه ، برخلاف ساختمان دروني زمين مي‌باشد. به عبارت ديگر برخلاف زمين ، ماه داراي هسته فلزي سنگين نمي‌باشد و در صورتي که چنين هسته‌اي موجود باشد، از 2% جرم کلي ماه تجاوز نخواهد کرد. وزن مخصوص کلي ماه معادل 3.34 محاسبه شده است و وزن مخصوص سنگ‌هاي سطحي ماه نيز در حدود 3.3 است.
براي شناسايي بيشتر ماه ، تابحال دستگاههاي مختلفي در سطح آن نصب شده است. اين دستگاهها را مي‌توان به چهار دسته دستگاههاي لرزشي ، مغناطيسي ، جريان‌هاي حرارتي و گرانشي تقسيم نمود. بر اساس اطلاعات بدست آمده از ماه لرزه‌ها ، ساختمان داخلي ماه به شرح زير مي‌باشد :
ماه از پوسته‌اي به ضخامت 65 کيلومتر تشکيل شده است. ساختمان اين پوسته نيز لايه‌لايه مي‌باشد. قسمت سطحي اين پوسته از لايه‌اي از گرد و غبار پوشيده شده است که ضخامت آن از چند متر تا چندين ده متر تغيير مي‌کند. زير لايه گرد و غبار لايه‌اي متشکل از قطعات خرده سنگ قرار گرفته که ضخامت متوسط آن 2 کيلومتر است. در زير اين لايه قشري از بازالت به ضخامت 23 کيلومتر و سپس لايه‌اي به ضخامت 40 کيلومتر از سنگهاي آذرين ، که حاوي مقدار زيادي فلدسپات هستند قرار گرفته است.
از عمق 65 کيلومتري تا تقريبا 1388 کيلومتري را گوشته ماه تشکيل مي‌دهد. ترکيب گوشته ماه ناشناخته است. ولي احتمالا شبيه به گوشته زمين است ولي خاصيت پلاستيکي آن از خاصيت پلاستيکي گوشته زمين کمتر است. تقريبا از عمق 1388 کيلومتري ، هسته ماه شروع مي‌شود ولي از آنجا که گاه لرزه‌ها ضعيف بوده و امواج ناشي از آنها قادر به عبور از اعماق ماه نمي‌باشد. لذا به توسط آنها نمي‌توان اطلاعاتي درباره گوشته و يا هسته بدست آورد.

ماه تنها قمر طبيعي زمين و تنها جرم آسمانيست که انسان بر روي آن حضور داشته است. ماه روشن ترين جرم در آسمان شب است اما نوري از خود توليد نمي کند در عوض ...

ماه ماه تنها قمر طبيعي زمين و تنها جرم آسمانيست که انسان بر روي آن حضور داشته است. ماه روشن ترين جرم در آسمان شب است اما نوري از خود توليد نمي کند در ...

ماه تنها قمر طبيعي زمين و تنها جرم آسمانيست که انسان بر روي آن حضور داشته است. ماه روشن ترين جرم در آسمان شب است اما نوري از خود توليد نمي کند در عوض ...

● ليبراسيون يا رخگرد ما در زمين گاهي شاهد بخشي از قسمت پنهان ماه هستيم. نمايان شدن بخشي از قسمت پنهان به دليل ليبراسيون يا رخگرد ماه مي باشد. در ماه س ...

در بقاياي تمدن سومري کتيبه هايي مربوط به ستاره شناسي يافت شده است که قدمت آنها به ۲۵۰۰۰ سال قبل از ميلاد مسيح مي رسد . در بقاياي سنگي کتيبه هاي يافت ش ...

▪ باور غلط : نقاط نوراني که در آسمان شب ديده مي شود، ستارگان هستند. ▪ باور درست : به جز ستارگان، اجرام ديگري نيز در آسمان شب وجود دارد که ما مي توانيم ...

۱۰ حقيقت شگفت انگيز درباره ماه آغاز ماموريتهاي اخير ناسا به منظور شکل گيري مطالعات جديد بر روي کره ماه باعث شده تا به بررسي خصوصيات شگفت انگيزي از کره ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

دانلود نسخه PDF - ماه