up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله ماه هلالي حسابي PDF
QR code - ماه هلالي حسابي

ماه هلالي حسابي

رؤيت هلال ماه مبارك رمضان

״ومن آياته الليل والنهار والشمس والقمر و از نشانه هاي او، شب و روز و خورشيد و ماه است. [41 (فصلت) : 37] .
ماه، با حركت منظم و دقيق و با نور افشاني خاص خود، به صورت هلال تربيع و بدر و...اين امكان را براي انسان به وجود آورده تا بتواند تقويم را به وجود آورد. حجم كره ي ماه، 150 كره ي زمين است پس حجم كره زمين براي كسي كه در كره ماه است پنجاه برابر كره ماه قابل رؤيت است و 81ٍ1 كره ي زمين هم وزن دارد. انسان، بر روي ماه، تنها 6ٍ1 وزن زميني خود را دارد. كره ي ماه، در يك مدار بيضي كه كره ي زمين در يكي از كانون هاي آن قرار دارد به دور زمين مي چرخد، لذا فاصله ي كره ي ماه تا زمين، متغير است. نزديك ترين فاصله ي ماه به زمين حدود mk 356500 و دورترين فاصله ي آن حدود mk 406700 است، به همين خاطر، در طول سال، در هنگام بدر، قرص كامل ماه، از نظر مساحت، متغير است. از نظر طلوع نيز، ماه، هر روز به طور متوسط، 51 دقيقه ديرتر از روز قبل طلوع مي كند و هميشه، يك روي ماه به سوي زمين است و روي ديگرش، هميشه، براي بينندگان زميني، پوشيده است.
ماه، تقريبا، همان مسيري را مي پيمايد كه خورشيد طي مي كند; يعني، صفحه ي مدار ماه، بسيار نزديك به صفحه ي دايرة البروج است و با آن زاويه ي 5 مي سازد. به هنگام محاق، تمام طرف روشن ماه، رو به خورشيد است و تمام طرف تاريك آن، به جانب زمين. به هنگام هلال، مقدار كمي از طرف روشن ماه و مقدار زيادي از طرف تاريك ماه، رو به زمين است. به هنگام بدر، تمام طرف روشن ماه هم، چنان كه رو به خورشيد است، رو به زمين هم هست. پنج دايره ي واقع بر مدار ماه نيمكره ي روشن ماه را نشان مي دهند، در پنج دايره ي داخلي، شكل ماه به صورتي كه از زمين ديده مي شود نشان داده شده است. منجمان، دو نوع ماه را در نظر گرفته اند: ماه هلالي و ماه نجومي. ماه هلالي را نيز دو گونه شمرده اند:
الف 1 ماه هلالي حسابي
هر گاه زمين و ماه و خورشيد، در يك خط قرار گيرند، ماه، براي ناظران زميني، در محاق است و ״ماه هلالي ״ آغاز مي شود و بعد از 29 روز و 12 ساعت و 44 دقيقه و 78 ، 2 ثانيه دوباره اين حالت تكرار خواهد شد و چون منجم، بايد عدد روزهاي هر ماه را با عدد صحيح بيان كند و در ثبت تاريخ و رويدادها نمي تواند نصف روز سي ام را متعلق به ماه قبل بداند و نصف ديگر را متعلق به ماه بعد، از اين جهت، ماه قمري را حد اقل 29 روز و حد اكثر 30 روز گرفته اند.
در ماه هلالي حسابي، ملاك، سير ماه بر طبق قواعد نجومي است و تعيين اوائل ماه ها، بر طبق قاعده ي حركت وسطاي ماه و خورشيد و ستارگان ديگر تنظيم شده است و رؤيت هلال، هيچ دخالتي در آغاز ماه ندارد. بر اين اساس، هر گاه، ماه و خورشيد، در يك درجه از دائرة البروج قرار گيرند، ماه قمري آغاز مي شود و به اجتماع بار ديگر ماه و خورشيد در همان درجه، ماه قبلي تمام مي شود. بعضي منجمان، ماه نخست سال را، يعني محرم را، سي روز مي گيرند (كه 12 ساعت از ماه بعد به آن اضافه كرده اند) و ماه صفر را 29 روز حساب مي كنند، به همين ترتيب، ماه هاي فرد را سي روز و ماه هاي زوج را 29 روز حساب مي كنند، مطابق اين حساب، هيچ گاه دو ماه قمري متوالي، 29 روز يا سي روز نخواهد بود، مگر سال هاي كبيسه كه توضيح آن واگذار به محل خودش مي شود.
الف 2 ماه هلالي رؤيتي
در ماه هلالي رؤيتي، ملاك، رؤيت هلال است و با رؤيت هلال، ماه قمري آغاز مي شود و با رؤيت هلال بعدي، معلوم مي شود كه ماه قبل، تمام شده است و مدار احكام اسلام، بر همين ماه است. در روايت است كه ״صم للرؤية وافطر للرؤية ״ .
در ماه هلالي رؤيتي، ممكن است چند ماه متوالي (حداكثر چهار ماه) سي روز، و ممكن است چند ماه متوالي (حداكثر سه ماه) 29 روز، باشد.
در ماه هلالي رؤيتي، ممكن است چند ماه متوالي (حداكثر چهار ماه) سي روز، و ممكن است چند ماه متوالي (حداكثر سه ماه) 29 روز، باشد.
ب) ماه نجومي
اين ماه، كوتاه تر از ماه هلالي است و طول مدت آن، برابر با 27 روز و 7 ساعت و 43 دقيقه و 11 ثانيه و 47 ثالثه (1) است. تعريف ماه نجومي بر ستارگان خارج از منظومه ي شمسي مبتني است; يعني، مدت زمان ميان دو بار متوالي كه زمين و ماه با ستاره ي ثابتي بر يك خط قرار گيرند، ماه نجومي است. علت اين كه ماه هلالي، طولاني تر از ماه نجومي است، آن است كه همزمان با گردش ماه به دور زمين، زمين نيز به دور خورشيد مي گردد، لذا ماه، بايد مقدار كمي جلوتر رود تا مجددا با خورشيد و زمين در يك خط قرار گيرند و به اين خاطر، 27 روز، 29 روز مي شود.
نكته:
در قرآن كريم، 27 مرتبه نام قمر آمده است شايد اين، اشاره به حركت 27 روزه ماه به دور زمين باشد.
حركت وضعي ماه
ماه، چنان كه به دور زمين مي گردد، حول محور خودش نيز دوران دارد، اما يك دور كه به دور زمين مي چرخد، تنها، يك بار دور خودش مي گردد، لذا در هر ماه قمري، در كره ي ماه، تنها، يك بار خورشيد طلوع و غروب مي كند; يعني، يك روز كره ي ماه، تقريبا، برابر با پانزده شبانه روز كره ي زمين، و يك شب كره ي ماه، تقريبا، برابر با پانزده شبانه روز كره ي زمين است.
حركت وضعي ماه
مانند حركت انتقالي اش به دور زمين، بر خلاف جهت حركت عقربه هاي ساعت است. مدار احكام، رؤيت هلال است همان طور كه بيان شد، ملاك و معيار در احكام شرع مقدس اسلام، رؤيت هلال است و نه گفتار و نظر منجمان; يعني، اگر منجم بگويد: ״امشب، ماه ديده مي شود و شهر رمضان آغاز مي شود.״ ، اما كسي ماه را نبيند و سي روز هم از آغاز شعبان نگذشته باشد، ماه جديد نشده است و اگر منجم بگويد. ״امشب، ماه ديده نخواهد شد.״ ، اما افرادي آن را ببينند، ماه آغاز شده است. بايد توجه داشت كه محاسبات نجومي فعلي، بسيار دقيق است، لذا، گاهي، قول منجم، طوري است كه خلاف آن ممكن نيست. مثلا اگر منجمي، با محاسبه ي دقيق و صحيح، بگويد كه ماه بيست دقيقه بعد از غروب شمس، غروب خواهد كرد، بعد افرادي ادعا كنند كه نيم ساعت بعد از غروب شمس، ماه را ديده اند، اين ممكن نيست، زيرا، قمري روي افق نبوده است، تا كسي بتواند آن را ببيند.
رؤيت هلال در سال جاري
در سال جاري، يعني سال 1420 هجري قمري هلال ماه شعبان، در روز سه شنبه سي رجب برابر با 18 8 1378 ديده خواهد شد، چون، ارتفاع ماه از افق شهر مقدس قم، در هنگام غروب خروشيد، يازده درجه و 23 دقيقه است و مقدار درخشندگي آن، 78 1% و مدت حركت ماه بعد از غروب آفتاب 66 دقيقه است، ولي روز قبل، يعني دوشنبه 29 رجب، ارتفاع اش در هنگام غروب خورشيد، پنج درجه است و مقدار درخشندگي آن، 14 0% است و مدت مكث آن بعد از غروب آفتاب، سي دقيقه است. نيز، هلال ماه مبارك رمضان 1420 در روز پنج شنبه سي شعبان، برابر با 18 9 1378 ديده خواهد شد. ارتفاع ماه در هنگام غروب خورشيد، در افق قم حدود سيزده درجه است و درخشندگي آن، 28 2% و مدت مكث ماه بعد از غروب خورشيد، 82 دقيقه است، ولي روز قبل، يعني چهارشنبه، 29 شعبان، ارتفاع ماه، پنج درجه و 43 دقيقه و مقدار درخشندگي اش، 32 0% و مدت مكث بعد از غروب خورشيد، 36 دقيقه است. پس تشخيص قطعي منجم، اين است كه در 29 رجب، ماه، بعد از غروب خورشيد، به مدت سي دقيقه، و در 29 شعبان، به مدت 36 دقيقه، روي افق خواهد بود، ولي گمان منجم اين است كه در اين مدت، ديده نخواهد شد. حال، اگر كسي بعد از اين مدت ادعا كند كه ماه را ديده است، مسلما، اشتباه كرده; زيرا، ماه، پس از اين مدت، روي افق نيست تا ديده شود، اما اگر در آن مدت، چنين ادعايي كند، ممكن است درست باشد. نسبت به آخر ماه مبارك رمضان و روز عيد سعيد فطر به نظر منجمان، روز جمعه، 29 ماه مبارك رمضان، برابر با 17 10 1378، هلال ماه شوال ديده خواهد شد، با ارتفاع شش درجه و 22 دقيقه و با درخشندگي 59 0% و مدت مكث آن بعد از غروب خورشيد، 39 دقيقه است، ولي روز قبل، يعني پنج شنبه، ماه، در هنگام غروب شمس، زير افق قرار دارد و اصلا قابل رؤيت نخواهد بود، اما روز بعد، يعني شنبه، ماه، در هنگام غروب شمس، پانزده درجه و 25 دقيقه ارتفاع دارد و مقدار درخشندگي آن حدود 3% است و مدت مكث آن بعد از غروب شمس، 81 دقيقه است.
پي نوشت:
1. هر ثالثه، 60 ثانيه است، و يك ثالثه، يعني 60 1 ثانيه.

ماه تنها قمر طبيعي زمين و تنها جرم آسمانيست که انسان بر روي آن حضور داشته است. ماه روشن ترين جرم در آسمان شب است اما نوري از خود توليد نمي کند در عوض ...

ماه ماه تنها قمر طبيعي زمين و تنها جرم آسمانيست که انسان بر روي آن حضور داشته است. ماه روشن ترين جرم در آسمان شب است اما نوري از خود توليد نمي کند در ...

ماه تنها قمر طبيعي زمين و تنها جرم آسمانيست که انسان بر روي آن حضور داشته است. ماه روشن ترين جرم در آسمان شب است اما نوري از خود توليد نمي کند در عوض ...

● ليبراسيون يا رخگرد ما در زمين گاهي شاهد بخشي از قسمت پنهان ماه هستيم. نمايان شدن بخشي از قسمت پنهان به دليل ليبراسيون يا رخگرد ماه مي باشد. در ماه س ...

خطبه شعبانيه حضرت پيامبر اکرم(ص) درباره ماه مبارک رمضان است و اين خطبه با مناجات شعبانيه فرق مي کند. مناجات شعبانيه مناجاتي است از حضرت اميرالمؤمنين(ع ...

دعاي چهل و چهارم صحيفه سجاديه که دعاي ورودي ماه رمضان است و دعاي وداع ماه رمضان، از دعاهاي با ارزش و گران قدري هستند که براي آشنايي با فضايل اين ماه و ...

شب قدر در فرهنگ قرآن شب سرنوشت، شب برتر از هزارماه، شب نزول قرآن، شب نزول ملائکه و شب سلامت و رحمت و امان از کيد و مکر شياطين، ناميده شده است. اما ويژ ...

دعا و نيايش به درگاه الهي، آسان ترين راه ارتباط با خدا و تقرب به وي و هم چنين دست يابي به مقامات انساني و پاسخ گويي به نيازهاي مادي و معنوي است. ماه ر ...

دانلود نسخه PDF - ماه هلالي حسابي