up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله ماهيان مولد PDF
QR code - ماهيان مولد

ماهيان مولد

رعايت نکات بهداشتي درماهيان مولد

● مقدمه
ماهيان مولد؛ سازنده نسل بعدي براي پرورش يا بازسازي ذخاير آبزيان مي باشد ؛ بنابر اين اگرمولدي از لحاظ بهداشتي سالم نباشند نسل به وجود آمده از آنها نيز دچار مشگل خواهد بود . از طرفي باتوجه به هزينه هاي گزافي که صرف مولد سازي مي شود ؛ براي نگهداري از مولدين بايد تدابير لازم در نظر گرفته شود تا از هر گونه آسيب واسترس که در نهايت منجربه مرگ با ازدست رفتن آنها مي شود؛ جلوگيري شود .
به همين منظور در کليه پروژه هاي تکثير و پرورش ماهي يا ساير آبزيان بايد به بحث بهداشت مولدين توجه خاصي مبذول داشت .
بهداشت مولدين به دو بخش کلي تقسيم مي شود ؛پيشگيري و درمان .در بخش پيشگيري در مورد اموري بحث مي شود که ممکن است باعث ايجاد شوک واسترس در ماهيا ن و يا ايجاد بيماري ودر نهايت آسيب به آنهاشود و در بحث درمان راههاي جبران خسارت ناشي از استرس و بيماري بر روي ماهي و بهبود شرايط نا مناسب.
● بررسي
اولين فرايندي که معمولا براي تکثير ماهيان مولد طي مي شود صيد آنهاست . بعضي از ماهيان مولد ازمحيط هاي طبيعي براي تکثير صيد مي شوند مثل تاسماهيان ؛ آزاد ماهيان ؛کلمه وماهي سفيد و گاهي نيز ازذخيره مولدين سالهاي قبل در استخرهاي نگهداري مولدين ؛صيد مي شوند مثل ماهي قزل آلاي رنگين کمان وبيشتر گونه هاي کپور ماهيان پرورشي .
در هنگام صيد ماهيان مولد از محيط طبيعي ؛ مهمترين مسئله استفاده از وسيله صيد مناسبي است که حداقل آسيب را به ماهيا ن مولد وارد کند به طور مثال در مورد ماهي آزاد درياي خزر درکشور ما معمولا از شيل يا کلهام که صدمه کمتري به ماهي مي زند استفاده مي شود ؛ در مورد تاسماهيان صيد مولد به وسيله تور گوشگير انجام مي شود که ماهي در آن به شد ت تقلا مي کند و به تخمک هاي آن اسيب وارد شده و باعث ايجاد استرس در ماهي مي شود که در اينجا نيز بهتر است از تورهاي با چشمه مناسب يا در صورت امکان از کلهام استفاده گردد .
مرحله بعد از صيد مولد ين چه از محيط طبيعي و چه از استخرهاي پرورش ؛ انتقال آنها به محل تکثير است که در اينجا دو حالت براي انتقا ل وجود دارد ؛ در مواقعي که فاصله زيادي بين استخر مولدين و محل تکثير وجود ندارد ؛ متوان از کيف هاي مخصوص برزنتي (که حداقل آسيب را به ماهي مي رساند ) يا از وسايلي مثل تشت و چانهاي برزنتي استفاده کرد .
در مکانهايي که امکانات خاصي وجود دارد مي توان از راههاي ديگري هم استفاده نمود به عنوان مثا ل در مرکز تکثير آزاد ماهيان کلاردشت کانا لهاي مخصوصي وجود دارد که ماهي بطور مستقيم به طرف محل تکثير هدايت مي شود . هنگامي که فاصله ها طولاني است بايد ازتانکرهاي مخصوص استفاده شود ؛ ساده ترين آنها چان هاي برزنتي مي باشد که در پشت وانت نصب مي شود که مجهز به کپسول اکسيژن مي باشد .
در اينجاه بايد هوادهي به صورت کامل ودقيق صورت گيرد واز هر گونه ايجاد استرس به ماهي پيشگيري شود وبهتر است آب تا نکر از همان منبع آبي که مولد از ان صيد مي گردد پر شود تا از ايجاد شوک حرارتي به ماهي جلوگيري به عمل آيد درغير اين صورت بايد عمليات همدماي با دقت صورت گيرد گاهي اوقات براي انتقال مولدين در فواصل طولاني از مقدار کمي ماده بيهوشي درتا نکراستفاده مي شود تا فعا ليت هاي متا بوليکي ماهي به حداقل کاهش يابد . يکي از آرام بخشهاي متداول براي آرام کردن ماهيها ؛ دي کسيد کربن است .
غلظت بالاي اين گاز مي تواند براي ماهي ها زيان آوروحتي کشنده باشد ؛ با اين حال غلظت کم آن اثر بيهوشي به همراه دارد .براي آرام کردن ماهي ها مي توان آنها رابه مدت ۵ دقيقه در معرض ppm ۵۰۰ اسيد کربنيک (دي اکسيد کربن حل شده درآب ) يا ppm ۶۵۰-بي کربنات سديم قرار داد. غلظت اسيدکربنيک بيکربنات سديم و مدت زمان استفاده از انها به گونه و مرحله بلوغ ماهي مورد نظر بستگي دارد. به دليل رعايت ملاحظه سلامتي و ايمنيبه گونه و مرحله بلوغ ماهي مورد نظر بستگي دارد.
به دليل رعايت ملاحظه سلامتي و ايمنيبه گونه و مرحله بلوغ ماهي مورد نظر بستگي دارد. به دليل رعايت ملاحظه سلامتي و ايمني ؛ مواد بيهوشي شيميايي بايد با دقت زياد مورد استفاده قرار گيرند. بعضي از اين مواد براي انسان خطر ناک بوده وبه هنگام استفاده ازآنها ؛ دستورالعمل مصرف کننده بايد به دقت رعايت شود. ۱۵۰ پس از رسيدن ماهيان به مرکزتکثير و قبل از رها سازي آنها در استخرهاي نگهداري بايد کار همدمايي به دقت صورت گيرد.
جدا سازي نر و ماده در هفته هاي آخر نزديک به توليد مثل از اهميت ويژه اي برخوردار است درغيراينصورت ممکن است مولدين به طور طبيعي دراستخرها تخمريزي نما يند وازطرف ديگر درهفته هاي آخر گاهي برخورد هاي فيزيکي شديد بين مولد ين نر درخصوص جنس ماده ؛ صورت مي گيرد که ممکن است منجر به آسيب شديد وزخمي شدن بدن مولدين گردد .
همچنين جداسازي مولدين نر وماده از ابتدا کمک مي کند تا در هنگام کار؛ شناسايي مولد نر و ماده سر يعتر صورت گيرد و نيازي به آزمايش مجدد تعيين جنسيت نباشد .
قبل از عمليات تکثير بايد ماهي مولد توسط کارشناسان بهداشتي کنترل شود تا مشکلي از لحاظ بيماري و آلودگي به انگل وجود نداشته باشد .
براي اين کار بهتر است از آبشش ها ؛ باله ها و سطح پوست مولد ؛ لام مرطوب تهيه و هر گونه آلودگي انگلي زير ميکرسکوب بررسي شود . نکته مهم ؛بحث انتقال برخي از بيماريها از ماهي مولد به نسل بعدي يا اصطلا حا انتقال عمو دي بيماري است انتقال عمودي بيماري بيماري ويروسي IPN يا نکروزعفوني لوزالمعده که عامل آن BIRNAVIRYS است و بيماري باکتريايي کليه BKD که عامل آنSALMONINARUM RENIBACTERIUM است ؛در ماهيان قزل آلاثابت شده است ودر مورد انتقال عمودي ويروس IHN وVHS بين دانشمندان اتفاق نظر وجود ندارد .
بهر حال در مورد بيماريهاي که انتقال عمودي دارند بايد به شدت مراقب بود که مولدين به اين بيماري ها آلودگي نداشته با شند به خصوص در مورد ماهيان مولدي که از جاهاي ديگر خريداري يا آورده مي شوند .
بايد بايد يک دوره قرنطينه رعايت شود . بهتراست مولدين قبل از تکثير ضد عفوني شوند ؛ اينکار در مورد ماهياني که تزريق هيپوفيز به آنها صورت مي گيرد وبه ويژه قبل از تکثير ؛ ضروري مي باشد .
بدن ماهيان مولد قبل از تکثير بايد با حوله اي تميزخشک شود تا آب سطح بدن ماهي به داخل تشت تکثيرنريزد ؛ اينکار از دو بعد داراي اهميت است .
۱) آبي که از بدن ماهي مي چکد باعث تحريک تخمک واسپرم وکاهش در صد لقاح مي شود .
۲) ممکن است اين آب داراي آلودگي باشد که بعدا با تخم ها وارد انکوباتورها شود . پس از تکثير مولدين ؛ بدن آنها به مدت چند ثانيه داخل محلول آب نمک رقيق فرو برده مي شود تا ضد عفوني گردد که البته اين عمل براي همه باکتري ها و انگل ها مو ثر نمي باشد .
در ضمن پس از عمليات ؛جهت جلوگيري از عفونت هاي داخلي مي توان از داروهاي آنتي بيوتيک به روش تزريق مستقيم دارو به داخل بدن مولد يا به صورت خوراکي استفاده نمود که تمام اين اعمال به منظور پيشگيري مي باشد . تمام مراحل نقل و انتقال و دستکا ري مولدين به هنگام تکثير بايد به دقت و با ملايمت صورت گيرد تا حداقل استرس به ماهي وارد شود .
در هنگام تخمک کشي و اسپرم گيري بايد توجه نمود که فشارزيادي به بدن ماهي مولد وارد نشود زيرا علاوه بر آسيب رسا ندن به تخمک ها واز بين بردن آنهاوموجب صدمه غير قابل جبران به ماهي و گاهي مرگ آن مي شود .
در زمان تزريق هيپوفيز يا تخمک کشي يا اسپرم گيري ويا هر گونه دستکاري مولد ين بايد آنها را بيهوش نمود . در تاسماهيان بيهوشي به وسيله ضربه محکم چکش مخصوص به سر ماهي انجام مشود و پس ازتکثير نيز ماهي مي ميرد .
در ساير ماهيان بيهوشي به وسيله مواد بيهوش کننده مختلف مثل MS۲۲۲ ؛ کينا لدين ؛ فنوکسي اتا نول ؛ بنزوکا ئين ؛کلروبوتا نول ؛هيدروکسي کينالدين ؛ متومودات ؛ متيل پنتينول ؛ آميل الکل چهار ظرفيتي ؛ اورتان و غيره انجام مي شود و از جمله بهترين مواد بيهوش کننده که به تازگي بسيار متداول شده عصاره گل ميخک است که اثرات سمي مواد بيهوش کننده شيمياي را ندارد و به علاوه نسبت به آنها ارزانتر مي باشد .
مواد شيميايي بيهوش کننده علاوه بر اثرات سمي که ممکن است براي ما هيان و کارگران داشته باشد ؛مي توان قدرت تحرک اسپرم و کيفيت تخم را کاهش دهد .
علاوه بر اين بايد توجه داشت که قبل از مصرف هر گونه ماده بيهوشي بايد آن را روي تعدادي ماهي آزمايش کرد چرا که اندازه ماهي ,PH؛ سختي و دماي آب بر روي کارآي موارد بيهوشي کننده موثر است . بيهوش نمودن ماهي علاوه بر آنکه عمليات تکثير را براي کارگران تسهيل مي کند ؛باعث مي شود که استرس کمتري به ماهيان در هنگام دستکاري وارد شود .
در مورد تزريق هيپوفيز جهت القاي تخم دهي در کپور ماهيان و تاسماهيان بايد ميزان کمتر آن ممکن است باعث عدم تحريک کامل و مقدار زياد آن در مواردي باعث عقيمي و يا حتي مرگ ماهي مولد شود .
ماهيان دهنده هيپوفيز بايد بالغ و تخمريز ي نکرده باشند و ترجيحا از همان گونه اي باشند که قرار است تکثير شود .زمان تزريق هم بسيار مهم است و اکر زودتر از موقع صورت گيرد ؛کيفيت تخم ها و قدرت بقاي آنها کاهش مي يابد .
بسياري از اين بيماريها علاوه بر ماهيان مولد؛ممکن است باعث آلودگي ساير گروه هاي ماهيان هم بشود و در ماقع خاص مولدين نيست ؛مثل بسياري از بيماريها ي انگلي ؛ويروسي ؛باکترياي و محيطي که اقدامات مشترک پيشگيري و درمان براي آن ها بايد صورت پزيرد .
خطر ناکترين بيماري انگلي که ممکن است مولدين را گرفتار کند ؛بيماري لکه سفيد است که براي درمان از حمام يک ساعته فرمالين ۳۷درصد در دو مرحله با فاصله زماني ۴روز استفاده مي شود .
از جمله بيماري هايي که مخصوص مولدين است بيماري ويروسي UDN است که نکروز قرحه اي آزاد ماهيان وحشي مولد مي باشد .
همچنين انگل مرجاني پلي پوديوم ؛خاص تخمدان مولد ين تاسماهيان است که باغث گريسي شدن تخمک ها و از بين رفتن آنها مي شود .
از ديکر مباحثي که در خصوص بهداشت ماهيان مولد مهم است بحث تغذيه مولدين مي باشد .
غذا مهمترين عامل موثر بر روي کيفيت اسپرم و تخمک ماهيان م باشد .
کيفيت و کميت غذاي ماهيان مولد تاثير زيادي روي هماوري ؛رسيدگي جنسي ؛اندازه؛کيفيت تخم و اسپرم آن ها دارد و در جيره غذايي مولدين بايد به وجود اسيد هاي آمينه ضروري ؛ اسيد هاي چرب غير اشباع ؛ويتامين هايE وC ؛ کارو تنوئيد هايي مثل آستا زانتين و نيز فسفوليپيدهاتوجه نمود .
دريک آزمايش روي جيره غذايي مولدين قزل آلاي رنگين کمان مشخص شد که اضافه کردن اسيد لينولئيک به جيره هايي که اسيد هاي چرب ضروري آن ها کم بود باعث افزايش درصد لقاح ؛ درصد تخم هاي چشم زده و ميزان کل تخمه گشايي مي شود .
دراين رابطه اهميت اسيد لينولئيک بيشنر از اسيد لينولنيک است . بايد توجه نمود که اگرماهيان مولد در استخر ها با غذاي دستي تغذيه شوند ؛ميزان غذا دهي از ۱تا ۲ماه قبل از تخمريزي کاهش داده شود و قبل از رسيدن به مرحله تخمريزي يا تخمکشي تغذيه دستي کاملا قطع گردد .
در مورد ماهياني که از غذاي طبيعي استخرها استفاده مي کنند نيز بايد از با رور سازي استخر ها چند هفته قبل از شروع تکثير خودداري نمود تا ميزان غذاي طبيعي در استخر کاهش يابد ؛از جمله ترکيباتي که در جيره هاي غذا يي به مقدار نسبتا زيادي اسستفاده مي شود چربيها و هيدرات هاي کربن هستند که از اجزاي اصلي رژيم غذايي ماهيان پرواري مي باشند .
در تغذيه مولدين بايد توجه نمود که استفاده بيش از حد از اين دو مي تواند باعث کاهش کيفيت تخمک و اسپرم شود و دور بافت تخمدان و بيضه رالايه ضخيمي از چربي بچوشاند .
تراکم نگهداري ماهيان مولد از ديگر مباحث مهم در بهداشت مولدين مي باشد . تراکم علاوه بر آنکه باعث تحميل استرس به ماهيان مي شود مي تواند سبب انتقال سريعتر بيماري بين آنها شود و دسترسي ماهيان را به مواد غذايي مورد نياز کاهش دهد . همچنين تراکم مي تواند باعث تجمع مواد زائد دفعي و کاهش دسترسي ماهي به اکسيژن شود . عوامل فيزيکوشيميايي آب استخر نگهداري مولدين نيز از جمله مسائلي است که در مبحث بهداشتي مولدين بايد بررسي شود .
نوسان شديد درجه حرارت آب مي تواند باعث وارد شدن استرس به ماهي مولد و خراب شدن تخمک يا اسپرم آن شود و يا در مواقعي باعث تخمريزي زود رس يا ديررس ماهي شود . براي رسيدگي جنسي مولدين کپور ماهي دماي بالاي ۱۷درجه سانتي گراد به خصوص ۲۱ تا ۲۵ درجه سانتي گراد توصيه مي شود و براي مولدين قزل آلا ي رنگين کمان نيز دماي ۵ ۱۳تا ۵ ۱۵ درجه سانتي گراد ضروري است .
سرعت مجاز آب در کانال هاي مستطيلي نگهداري مولدين ۵ ۲تا ۶ ۱سانتي متر در ثانيه مي باشد . سرعت کمتر ؛ سبب تجمع مواد زايد و سرعت بيشتر باعث افزايش متابوليسم و مصرف انرژي بيشتر در ماهي ميشود .ميزان تعويض آب در حوضچه هاي نگهداري مولدين قزل الا ۱۶تا ۲۰بار در روز مي باشد .

اکثر کوسه ماهيان با فلس هاي صفحه اي کوچک يا دندانهاي کوچک پوشيده شده اند . برخلاف فلس هاي ماهيان استخواني ، نوعي داندانهاي کوچک جلدي ماهيان غضروفي که ...

ماهيان نه چشمي که به صورت انگلي مانند زندگي مي کنند، مه عضو ماهيان حقيقي شناخته شده در دنيا هستند و نه خويشاوندي با مار ماهيان دارند بلکه شبيه به زالو ...

مولد واندوگراف الف) تاريخچه و طرز کار مولد واندوگراف مولد واندوگراف در سال 1937 توسط فيزيکدان آمريکايي رابرت جميسون واندوگراف اختراع شد اين دستگاه قاد ...

اصلاح نژاد موجودات، توليد محصولي از موجود با دست بردن در ژن ها از نظر مطلوب کردن صفات بطور دلخواه مي باشد و در واقع محور اصلي اصلاح نژاد، بهگزيني است. ...

بيشتر نوجوانان آرزو دارند قد بلند داشته باشند. اصولا قد بلند در فرهنگ ما و بسياري ديگر از جوامع يکي از شاخصه هاي زيبايي محسوب مي شود و طبيعي است که در ...

ذخيره شدن ماهي بصورت تازه و زنده موجب مصرف اکسيژن مي شود ودر حاليکه فساد شروع شده کاز هاي سمي توليد مي نمايد در يک محفظه بسته هوا بسرعت آلوده شده و مو ...

مقدمه ماهيان مولد؛سازنده نسل بعدي براي پرورش يا بازسازي ذخاير آبزيان مي باشد ؛ بنابر اين اگرمولدي از لحاظ بهداشتي سالم نباشند نسل به وجود آمده از آنها ...

مقدمه بسياري از بيماريهاي ماهيان زينتي بصورت عفونتهاي خارجي بروز مي کنند و در صورتيکه کنترل نشوند باعث مرگ ماهي خواهند شد. اصتفاده صحيح از پرمنگنات پت ...

دانلود نسخه PDF - ماهيان مولد