up
Search      menu
جانور شناسی :: مقاله ماهيان آکواريومي PDF
QR code - ماهيان آکواريومي

ماهيان آکواريومي

بهداشت و نگهداري ماهيان آکواريومي

هميشه هنگام صحبت و يا مطالعه در مورد ماهيان، موضوع بسيار متنوع و گسترده اي در برابر انسان قرار مي گيرد، زيرا ماهيان، موجوداتي هستند که در شرايط بسيار متنوع محيطي زندگي مي کنند.
از ميان اين شرايط ،مي توان به موارد زير اشاره کرد: عمق آب، ميزان شوري، دماي آب و ميزان اکسيژن. ماهيان در آب هاي کم عمق يا عميق ترين مناطق اقيانوس ها، در آب هاي شيرين يا آب هاي شور و در آب هاي نواحي قطبي يا آب هاي گرم استوايي زندگي مي کنند.
آبزيان آکواريومي، ساليان طولاني در کشور ما توسعه يافته و به عنوان تنها جانوران خانگي آبزي جاي خود را در بسياري از منازل پيدا کرده اند که شادي، آرامش و زيبايي را به همراه دارند. از جمله اين موجودات مي توان از ماهيان قرمز حوض نام برد که سال هاست زينت بخش سفره هاي هفت سين در ايام نوروزاست.
کشور ما امکانات و ظرفيت مناسبي براي پرورش ماهيان زينتي آب هاي شور و شيرين دارد و در سال هاي اخير شاهد رشد چشمگيراين صنعت در کشور بوده ايم. در ميان حيوانات خانگي، آبزيان سهم مهمي را به خود اختصاص مي دهند، به طوري که تنها در آمريکاي شمالي ساليانه در حدود ۳۵۰ ميليون دلار در اين حرفه هزينه مي گردد. لازم به توضيح است که نگهداري آبزيان زينتي علاوه بر مسائل تجاري و سرگرمي، بعنوان يک راه موثر در پيشگيري و درمان برخي بيماري ها و اختلالات روحي پيشنهاد شده است.
نگهداري ماهي توسط انسان از زماني که تاريخ ثبت شده، وجود داشته است و حتي اين موضوع در تصاوير و نوشته هاي موجود در اهرام مصر نيز ديده مي شود. در روم باستان ماهيان در تانکرهاي خاص و استخرها پرورش داده مي شد و همچنين شهر ناپل به داشتن سيستم هاي پرورش حرفه اي معروف بوده است که البته تمامي اين موارد در زمينه پرورش ماهيان خوراکي بوده است.
با توجه به شواهد و مدارک موجود، چيني ها نخستين کساني بودند که در حدود ۱۰۰۰ سال قبل مبادرت به نگهداري و پرورش ماهيان زينتي کردند و ماهي گلد فيش (Gold Fish) که در حال حاضر نيز جزو ماهيان محبوب آکواريوم داران است، در آن زمان نيز ماهي مورد علاقه آنان بوده است.
اين ماهي در آن زمان در ظروف مخصوصي که بدنه مات داشتند نگهداري مي شد زيرا در آن زمان عقيده بر اين بود که اين ماهي از بالا زيباتر به نظر مي رسد. ژاپني ها نيز که علاقه زيادي به اين ماهي داشتند، علوم مربوط به تکثير، پرورش و ايجاد رنگ هاي زيبا در اين ماهي را کامل تر کردند. اين ماهي در اواسط قرن ۱۷ به اروپا معرفي شد و اولين کتب و نوشته ها در اين رابطه مربوط به اواسط قرن ۱۹ است.
● آکواريوم يعني چه؟
آکواريوم ( Aquarium) از دو کلمه Aqua (در زبان لاتين به معني آب) و Vivarium (محلي با ديواره شفاف براي نگهداري و تماشاي حيوانات کوچک به طوري که رفتار آنها قابل مشاهده باشد) تشکيل شده است و به معني ظروف جعبه اي شکل، داراي ديواره شفاف و حاوي آب است و جهت نگهداري ماهيان، موجودات و گياهان آبزي استفاده مي شود.
البته لازم به توضيح است که برخي از اين تعاريف در حال حاضر تغيير کرده است. به عنوان مثال آکواريوم ها داراي اشکال متنوعي شده اند و صرفا جعبه اي شکل نيستند و داراي اندازه هاي بسيار متفاوت هستند از انواع کوچک خانگي تا آکواريوم هاي بزرگي که کوسه ماهيان، شيرهاي دريايي، هشت پاها و لاک پشت هاي دريايي را در خود جاي مي دهند. آکواريوم ها بدون در نظر گرفتن اشکال و اندازه آنها، از نظر کاربرد به ۳ دسته تقسيم مي شوند:
۱) آکواريوم هاي نگهداري که براي نگهداري،تکثير و پرورش مورد استفاده قرار مي گيرند
۲) آکواريوم هاي قرنطينه اي که مي توان گفت نقش بسيار مهمي در پيشگيري از بيماري ها دارد و جهت نگهداري ماهيان جديد قبل از ورود به سيستم پرورش استفاده مي شود. بايد توجه داشته باشيم ماهيان و ساير موجودات آبزي جديد قبل از ورود به آکواريوم هاي پرورشي بايد جهت پيشگيري از آلودگي ها و بيماري هاي احتمالي و همچنين عادت به محيط جديد مدت ۲ هفته در قرنطينه باشند.
نگهداري در اين محل، ابتدا در همان آبي که اين موجودات در آن حمل شده اند انجام مي شود و اين آب به مرور (تعويض سريع آب به علت تغيير ناگهاني درجه حرارت و فاکتورهاي ديگر آب باعث وارد آمدن استرس شديد به ماهيان و در نتيجه تلفات ناگهاني و بروز بيماري را به دنبال خواهدداشت) با آب جديد تعويض مي شود.
۳) آکواريوم هاي درماني که براي درمان بيماري ها و نگهداري ماهيان بيمار مورداستفاده قرار مي گيرد.
● نکاتي براي بهداشت
در زمينه ساخت و محل قرارگرفتن آکواريوم هم رعايت نکات ذيل توصيه مي شود:
۱) ساختار مناسب: به طوري که توانايي نگهداري حجم زياد آب و در نتيجه وزن ناشي از آن را داشته باشد. همچنين در ساخت آکواريوم ها بايد از به کار بردن فلز به خصوص در نقاطي که در تماس با آب هستند اجتناب شود. اين موضوع در مورد آکواريوم هاي آب شوربا توجه به خورندگي زياد آب شور براي فلزات، اهميت بسيار بيشتري دارد .
۲) محل قرار گرفتن آکواريوم در منازل نبايد در معرض نور مستقيم خورشيد باشد. زيرا علاوه بر بالابردن درجه حرارت آب، باعث رشد زياد جلبک ها بر روي ديواره آکواريوم مي شود که منظره نامناسبي را ايجادکرده و رشد جلبک ها مشکلات خاص خود مانند نوسانات ميزان اکسيژن آب و مسموميت هاي احتمالي ماهيان را درپي دارد.
۳) محل قرار گرفتن آکواريوم در منازل نبايد در معرض جريان مستقيم هوا باشد زيرا باعث کاهش دماي آب مي شود.
۴) آکواريوم بايد در محلي قرار گيرد که مانعي براي تردد افراد نباشد زيرا در اين موارد ضربه هاي فيزيکي وارد شده برآن (در اثر رفت و آمد)، يک استرس محيطي براي ماهيان است.
۵) داشتن محل مستقل جهت تامين جريان برق ، به طوري که استفاده از وسايل برقي ديگر منجر به قطع برق آکواريوم حتي براي يک زمان کوتاه نشود. رعايت بهداشت آکواريوم، تامين کيفيت مناسب آب و در نتيجه وجود ماهيان سالم و شاداب و دارابودن يک محيط زيبا نياز به رعايت نکاتي دارد که هر کدام به نوبه خود اهميت زيادي دارند. ماهيان آکواريومي به ۲ گروه ماهيان آب شور و ماهيان آب شيرين تقسيم مي شوند که ماهيان آب شيرين نيز با توجه به دماي آب مناسب براي آنها خود داراي ۲گروه هستند:
الف) ماهيان نواحي گرمسيري يا Tropical Fish که دماي آب مورد نياز آنها در حدود ۲۴ درجه سانتيگراد است.
ب) ماهياني که در درجه حرارت پايين تر زندگي مي کنند و Cool Water Fish نيز نام دارند که حرارت مورد نياز اين ماهيان در حدود ۲۰ درجه سانتيگراد است. از گروه اول مي توان از ماهيان پيرانا، ديسکاس، فايتر و از گروه دوم مي توان ماهي گلد فيش را نام برد. لازم به توضيح است که ارقام ذکر شده جهت فاکتورهاي آب مانند دما، اکسيژن و ... ارقامي کلي است و بايد توجه داشت که نيازهاي اين ماهيان بسته به جنس و گونه آنها متفاوت است که مطالعه و يادگيري در مورد نيازهاي هر گروه از ماهيان جهت پرورش صحيح آنها الزامي است.
ماهيان در آکواريوم
از عوامل مهم درنگهداري ماهيان در محيط آکواريوم، ميزان تراکم وشناخت خصوصيات رفتاري وفيزيولوژيک ماهيان است که در بسياري موارد توجه زيادي به آن نمي شود. مهم ترين اين نکات عبارتند از:
۱) ميزان تراکم ماهيان در آکواريوم از عوامل بسيار مهمي است که بايد در نظر گرفته شود، زيرا علاوه بر اين که تراکم زياد به عنوان يک استرس محسوب مي شود، باعث افزايش انتقال بيماري ها شده، و آلودگي آب و رقابت ناسالم غذايي را نيز باعث مي شود. فضاي مناسب (از کف آکواريوم) به ازاي هر ماهي در آکواريوم ۱۲ اينچ مربع در ماهيان تروپيکال،۳۰ اينچ مربع در ماهيان cool water و ۴۸ اينچ مربع در ماهيان آب شور است. (هر اينچ مربع معادل ۲۵ ۶ سانتي متر مربع است).
۲) خصوصيات رفتاري و فيزيولوژيک ماهي: در اين زمينه بايد توجه داشت که ماهيان يک آکواريوم بهتر است در زمينه تغذيه، رژيم غذايي مشابهي داشته باشند و در غير اين صورت ميزان فيلتراسيون آب به طور صحيح انجام شود. زيرا مواد دفع شده از بدن ماهيان گوشتخوار با توجه به پروتئين بالاي غذاي آنها متفاوت است. همچنين از نگهداري توام ماهيان مهاجم با ساير ماهيان خودداري گردد.
۳) فاکتورهاي آب: مهم ترين فاکتورهاي آب عبارتند از: حرارت آب، ميزان اکسيژن محلول در آب، اسيديته آب، آمونياک( که به طور طبيعي سمي ترين ترکيب موجود در آب است که از متابوليسم بدن ماهي ناشي مي شود.)، نيتريت ها (که بعد از آمونياک سمي ترين ترکيب آب است) و نيترات ها. براي اندازه گيري اين مواد، کيت هاي مناسب در بازار موجود است که به سهولت قابل دسترسي و استفاده است. توجه کنيد که اندازه گيري و تنظيم فاکتورهاي فوق براي آکواريوم داران از نکات مهم جهت مديريت آب آکواريوم است.
درخصوص ميزان نور هم( به عنوان منبع نور) براي آکواريوم خانگي با عمق تقريبي ۴۰ سانتي متر ميتوان به ازاي هر ۳۰ سانتي متر از طول آکواريوم، از يک لامپ ۶۰ واتي تنگستن يا يک لامپ ۲۰واتي فلورسنت استفاده کرد. مدت زمان روشنايي در يک آکواريوم به طور معمول روزانه ۱۰ تا ۱۵ ساعت در نظر گرفته مي شود که در صورت وجود گياهان طبيعي در آن اين زمان به ۸ تا ۱۰ ساعت کاهش مي يابد.
ميزان مصرف آب هم يک فاکتور ديگر است. آب يک آکواريوم هميشه در گردش است و ميزان تعويض آب بايد به نحوي باشد که ۲۵درصد آب آن در مدت زمان يک تا۴ هفته (بسته به ميزان تراکم و نوع ماهيان) جايگزين شود.
● بيماري ها و درمان
در اينجا ذکر اين نکته ضروري است که تشخيص و درمان بيماري در ماهيان آکواريومي بايد توسط دامپزشک متخصص انجام گيرد و از هرگونه درمان خودسرانه اجتناب شود. آکواريوم هاي درماني بايد داراي سيستم خروجي آب جداگانه باشند و از تخليه آب اين آکواريوم ها در فاضلاب هاي شهري خودداري شود.
در هنگام درمان، داروي مورد استفاده بايد ابتدا در گروه کوچکي از ماهيان بيمار استفاده گردد و در صورت داشتن تاثير مطلوب و عدم بروز برخي مسموميت هاي احتمالي روي ساير ماهيان بيمار نيز مورد استفاده قرار گيرد.
توجه به اشتها، خصوصيات رفتاري و ظاهري، شناي ماهيان و تغييرات آنها در تشخيص به موقع بيماري ها نقش مهمي دارد و اين نکته اي است که پرورش دهندگان ماهيان آکواريومي بايد توجه زيادي به آن داشته باشند.
از جمله رفتارهاي غيرطبيعي که بطور مثال بر اثر به هم خوردن وضعيت طبيعي آب و يا بروز بيماري ها قابل مشاهده است مي توان به طور نمونه به موارد زير اشاره کرد: شناي طبيعي و تنفس سخت، تنفس سريع و شنا در سطوح پائين، پرش به ديواره و واردآوردن ضربه به اشياي زينتي آکواريوم، کاهش وزن و متورم بودن شکم، گهگاه هيجان زده بودن و حرکات سريع باله ها، خوابيدن در کف، کدورت چشم، لکه هاي پوستي، شناي عمودي و بسياري موارد ديگر.

اکثر کوسه ماهيان با فلس هاي صفحه اي کوچک يا دندانهاي کوچک پوشيده شده اند . برخلاف فلس هاي ماهيان استخواني ، نوعي داندانهاي کوچک جلدي ماهيان غضروفي که ...

ماهيان نه چشمي که به صورت انگلي مانند زندگي مي کنند، مه عضو ماهيان حقيقي شناخته شده در دنيا هستند و نه خويشاوندي با مار ماهيان دارند بلکه شبيه به زالو ...

اصلاح نژاد موجودات، توليد محصولي از موجود با دست بردن در ژن ها از نظر مطلوب کردن صفات بطور دلخواه مي باشد و در واقع محور اصلي اصلاح نژاد، بهگزيني است. ...

ماهيان واجد برخي خصوصيات منحصر به فرد آناتوميکي و فيزيکي مي باشند که با پستانداران متفاوت مي باشد؛ اگرچه، آنها داراي سيستم هاي اندامي مشابه ي ساير حيو ...

▪ کرمهاي شيشه اي در فصل زمستان در بسياري از درياچه ها و استخرها مي توان با يک توري دستي مقدار زيادي کرمهاي شفاف که به آنها کرم شيشه اي مي گويند، صيد ن ...

گلاس فيش يا ماهيان شيشه اي متعلق به خانواده Chandidae يا Ambassidae شامل همه ماهياني است که داراي بدن شفاف مي باشند . آنها بومي آسيا به خصوص پاکستان ، ...

مدتي است که ماهيان آب شور نيز به بازار آبزي دان کشورم وارد شده اند و به بيان بهتر آکوآريوم دريايي ( Marine aquarium ) نيز جاي خودش را در ايران باز کرد ...

ماهي يک مهره دار خونسرد و آبشش دار است که در آب زندگي مي کند. ماهيها (با بيش از ۲۷۳۱۵ گونه) يک گروه نزديک نيا (پارافيلتيک Paraphyletic) هستند و به سه ...

دانلود نسخه PDF - ماهيان آکواريومي