up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله ماسه سنگ PDF
QR code - ماسه سنگ

ماسه سنگ

پتروگرافي و منشا انواع ماسه سنگ

مقدمه
چهار نوع ماسه سنگ متداول شامل کوارتز ، آرنايت ، آرکوز ، ليت آرنايت و گري وکي مي‌باشد. بطور تيپيک آنها مربوط به محيط‌هاي رسوبي خاصي هستند، وليکن بدليل اينکه ترکيب ماسه‌ها سنگها توسط منشا کنترل مي‌شود، لذا به حوضه رسوبگذاري خاصي محدود نمي‌شوند. اين سنگها کم و بيش منعکس کننده زمين شناسي ناحيه منشا هستند، که به هوازدگي و پستي و بلندي بستگي دارد.
پتروگرافي کوارتز آرنايت‌ها
ماسه سنگ‌هايي که حداقل 95 درصد از دانه‌هاي کوارتز تشکيل شده‌اند، از نظر ترکيبي از تمام ماسه سنگها مچورترند. به علاوه ، آنها معمولا از دانه‌هاي خيلي گرد شده و با جور شد‌گي خوب تشکيل شده‌اند از اينرو مچوريتي بافتي در آنها نيز بالا مي‌باشد. بطور تيپيک سيمانها از کوارتز با رشد ثانويه تشکيل شده است وليکن کلسيت نيز متداول است و معمولا سيمان به فرم در بر گيرنده مي‌باشد.
دانه‌هاي کواتز مونو کريستالين با خاموشي يکنواخت از همه بيشتر است. زيرا به دليل پايداري کمتر ، دانه‌هاي کوارتز پلي استالين با خاموشي موجي از بين رفته‌اند. کانيهاي سنگين متداول شامل روتيل ، زيرکن و اينمنت مي‌باشد، که از انواع مقاوم‌تر هستند ماسه‌هاي کوارتزي خيلي خالص که داراي مقدار جزئي سيمان هستند را تحت عنوان ماسه‌هاي شيشه‌اي در نظر مي‌گيرند .معمولا کوارتز آرنايت‌ها اثرات انحلال فشاري را به صورت تماس مضري بين دانه‌اي و استيلوليت نشان مي‌دهند.
منشا کوارتز آرنايتها
در بسياري از موارد ، کوارتز آرنايت‌ها از حرکت محدود رسوبات ، در طي مدت طولاني حاصل شده‌اند، بنابراين تمام دانه‌ها به غير از کوارتز بر اثر سايش مکانيکي شکسته شده‌اند. آب و هواي ناحيه منشا نيز مي‌تواند در تشکيل کوارتز آرنايت‌ها نقش مهمي ايفا کند. آب و هواي گرم و مرطوب باعث انتقال بسياري از دانه‌هاي ناپايدار مي‌گردد، و چنانچه اين عامل با توپوگرافي کم و نرخ رسوبگذاري آهسته همراه باشد اکثر دانه‌هاي آواري را کوارتز تشکيل مي‌دهد. بيشتر دانه‌هاي کوارتز در اين آرنايت‌ها مي‌توانند مربوط به سيکل دوم باشند که از رسوبات قبلي سرچشمه گرفته‌اند.
کوارتز آرنايت‌ها به توسط امواج و جريان‌هاي مداومي که رسوبات بر جاي گذاشته شده بر روي کريتون‌هاي پايدار و حواشي غير فعال را به حرکت مجدد در مي‌آورند، تشکيل مي‌شوند. اين ماسه سنگها بخوبي در رسوبات کامبرو اردوسين پا پتوس در شمالغرب اروپا و شرق آمريکا و فلات قاره کرديلران در غرب آمريکا گسترش دارند. بسياري از ماسه سنگهاي بادي نيز داراي مقدار زيادي کوارتز مي‌باشد. همچنين کوارتز اناريتها ممکن است در اثر هوازدگي شيميايي شديد بصورت در جا تشکيل شوند. گانسيترها در توالي‌هاي ذغالي کربونيفر از خاکهاي قديمه‌اي هستند که بر اثر شستشوي شيميايي رسوبات ماسه‌اي به توسط فرو رفتن اسيدهاي آلي حاصل از پيتها (که بعدا به زغال تبديل مي‌شوند) تشکيل شده است. سيکلرتها نوعي ديگر از خاکهاي کوارتزدار مي‌باشند.
پتروگرافي آرکوزها
بطور کلي سنگهائي را تحت عنوان آرکوز مي‌شناسند که داراي بيش از 25 درصد فلدسپات ، مقدار بيشتري کواتز و مقداري خرده سنگ هستند. ميکاهاي آواري و مقداري ماتريکس دانه ريز نيز وجود دارد. فلدسپاتها عمدتا از نوع فلدسپات پتاسيم است که بيشتر آنها از نوع ميکرو کلين مي‌باشد. معمولا فلدسپاتها بصورت تازه است، هر چند برخي از آنها ممکن است به سرسيت و کائولينيت دگرسان شده باشند. کوارتز پلي کريستالين و خرده سنگهاي کوارتز و فلدسپات‌دار نيز فراوان است. بطور تيپيک آرکوزها به علت رنگ فلدسپات و به علاوه به علت وجود دانه‌هاي ريز و پراکنده هاتيت (چون که بيشتر آرکوزها در توالي‌هاي طبقات قرمز يافت مي شوند) ، به رنگ قرمز و صورتي ديده مي‌شوند.
آرکوزها از گرانيت‌ها و گنيس‌ها سرچشمه گرفته‌اند، و از ماسه سنگهاي حاصل از هوازدگي درجا که حمل و نقل کمي را متحمل شده‌اند تا ماسه سنگهاي با چينه بندي و طبقه بندي مورب که رسوبات به مقدار قابل توجهي حمل شده‌اند در تغيير است. بافت يک آرکوز به صورت تيپيک از جور شدگي ضعيف تا جور شدگي خوب و با دانه‌هاي خيلي زاويه‌دار تا نيمه گرد شده در تغيير است، که دقيقا به ميزان حمل و نقل وابسته است. آرکوزها با دانه فراوان توسط کلسيت يا کوارتز به هم متصل شده‌اند،در حاليکه ساير آرکوزها بوسيله ماتريکس به هم پيوسته اند که معمولا داراي مقدار زيادي کائولينيت هستند. برخي از فلدسپاتها داراي رشد ثانويه با پيوستگي اپتيکي هستند. شيمي آرکوزها نسبتا يکنواخت است. اين سنگها غني از هستند و نسبت آنها بالاست.
منشا آرکوزها
بطور وضوح آرکوزها از سنگهاي غني از فلدسپات بويژه گرانيتها و کنيس‌هاي حاوي فلدسبات پتاسيم ، سرچشمه گرفته‌اند. با اين وجود علاوه بر يک وضعيت زمين شناسي مناسب در منشا ، آب و هوا و پستي و بلندي نيز از عوامل مهم هستند. تحت شرايط آب و هواي مرطوب فلدسباتها به کانيهاي رسي هوازده مي‌شوند، بنابراين آب و هواي نيمه خشک و يخچالي براي تشکيل آرکوز مناسب است. با وجود اين ، اگر فرسايش خيلي سريع باشد، بويژه در حالتي که پستي و بلندي ناحيه منشا زياد باشد، آنگاه آرکوز تخريبي مي‌تواند عليرغم وجود هوازدگي شيميائي شديد تشکيل شود. بيشتر آرکوزها در محيط‌هاي رودخانه‌اي بر جاي گذاشته شده‌اند.
پتروگرافي ليت آرنايت‌ها
اينگونه ماسه سنگها با داشتن مقداري خرده سنگ که از فلدسپات بيشتر است مشخص مي‌گردند. از نظر ترکيب ، هم در رابطه با نوع دانه و هم شيمي ، داراي گسترده‌اي هستند که عمدتا به انواع خرده سنگهاي موجود در آن وابسته است. البته ساير اجزا شامل ورقه‌هاي ميکا ، مقداري فلدسپات و مقدار بيشتري کواتز مي‌باشد. مقدار کمي ماتريکس اوليه در آنها وجود دارد و گرنه از نظر ترکيب شبيه به گري وکي‌ها هستند. در حقيقت آنها را تحت عنوان ساب گري وکي‌ها در نظر مي‌گيرند. معمولا سيمان به صورت کلسيت يا کوارتز است. رس‌هاي در جاز نيز فراوان هستند گرچه ليت آرنايت‌ها از نظر ترکيب شيميايي متنوعند، وليکن بطورکلي داراي مقدار زيادي و مقدار کمي هستند.
منشا ليت آرنايت‌ها
ليت آرنايت‌ها در حدود 20 تا 25 درصد کل ماسه سنگها راتشکيل مي‌دهند، ترکيب ايمچور در اين ماسه سنگها ، نرخ بالاي توليد رسوب از منشا بالاي پوسته‌اي که به توسط مسافت کوتاه حمل و نقل دنبال شده است را نشان مي‌دهد. بيشتر ماسه سنگهاي رودخانه‌اي و دلتايي ، نظير دونين و کربونيفر بريتانيا و شرق آمريکا از نوع ليت آرنايت هستند که از بالا آمدگي و فرسايش لايه‌هاي چين خورده پالوزوئيک تحتاني سرچشمه گرفته‌اند.
بسياري از ماسه سنگهاي ترشياري ساحل خليج مکزيک در آمريکا ، نظير فريو و ويکلاس و همچنين ماسه سنگهاي دوران ژوراسيک ، کرتاسه و ترشياري اينتريور غربي در آمريکا که از کرديلرا سرچشمه گرفته‌اند، از نوع ليت آرنايت‌ها هستند. نوع خرده سنگها در ليت آرنايت‌ها ممکن است در طي زمان تغيير کند که بالا آمدگي در ناحيه منشا و قابل دسترس بودن انواع مختلف سنگها را نشان مي‌دهد.
پتروگرافي گري وکي‌ها
خصوصيت ويژه گري وکي‌ها ، داشتن ماتريکس دانه ريز است، که از رشد در هم سريسيت ، کلريت و دانه‌هاي کوارتز و فلدسپات در اندازه سليت تشکيل شده است در ميان ذرات در اندازه ماسه ، کوارتز نسبت به خرده سنگها و فلدسبات بيشتر است. معمولا خرده سنگهاي بسيار گوناگوني وجود دارد، وليکن در بيشتر موارد ، انواع سنگهاي رسوبي و رسوبي دگرگون شده بيشتر است. معمولا خرده سنگهاي آذرين در برخي گري وکي‌ها بويژه دانه‌هائي که بيشتر از نوع اسيدي و آنوزيتي بيروني هستند، فراوان است. دانه‌هاي فلدسپات عمدتا از نوع پلاژيوکل از سديم‌دار هستند و معمولا اين دانه‌ها داراي ظاهر تازه‌اي هستند.
همانطوري که از نامشان پيداست، گري وکي‌ها معمولا خرده سنگهاي خاکستري تيره يا سياه خيلي سخت شده‌اي هستند، که مي‌توانند شبيه به دلريت باشند. بطور کلي گري وکي‌ها داراي ترکيب شيميايي يکنواختي هستند، که بر خلاف آرکوزها مي‌باشند. گري وکي‌ها داراي مقادير بالاي ، مجموع هستند. مقادير بالاي منعکس کننده ماتريکس کلريتي و مقدار بالاي عمدتا به علت پلاژيوکلاز آلبيتي است. با اين وجود فرآيند آلبيتي شدن بيشتر در پلاژيوکلازهاي با ترکيب حد واسط و فلدسپات پتاسيم به وقوع مي‌پيوندد. گري وکي‌ها به خاطر داشتن بيشتر از بيشتر از بشتر از با آرکوزها اختلاف دارند.
منشا گري وکي‌ها
بسياري از گري وکي‌ها به توسط جريانهاي توربيديتي در انواع حوضه‌هاي مختلف و معمولا دور از حاشيه‌هاي قاره‌اي ، در حوضه‌هاي پشت جزاير قوسي و همراه با آتشفشان‌ها ، بر جاي گذاشته شده‌اند. اين گري وکي‌ها ممکن است تمام شواهد تيپيک توربيرايت‌ها را نشان دهند. گري وکي‌هاي کلاسيک در پالئوزوئيک تحتاني ولز ، ايرلند و جنوب سرزمين‌هاي مرتفع اسکاتلند و در دونين - کربونيفر جنوب غربي انگلستان و آلمان يافت مي‌شوند. اگر چه بيشتر گري وکي‌ها از نظر ترکيب يکنواخت هستند، وليکن بطور دقيق ، بويژه در نوع خرده سنگها با يکديگر اختلاف دارند. بنابراين اغلب مي‌توان رخساره‌هاي سنگي را تشخيص داد. اين تغييرات مي‌تواند نتايج مهمي از وضعيت تکتونيکي در زمان رسوبگذاري را ارائه کند، زيرا بيشتر گري وکي‌ها همزمان با فعاليت کوهزايي تشکيل شده‌اند. بيشتر گري وکي‌ها در طي دوره‌هاي فعال حرکات عمودي واقعي صفحات ، که اغلب همراه با آتشفشانهاي جزاير قوسي است ته نشين شده‌اند.

سنگ از نظر زمين شناسان به ماده ي سازنده ي پوسته و بخش جامد سست کره ي زمين گفته مي شود. سنگ ها از يک يا چند کاني درست شده اند و از نظر چگونگي پديد آمدن ...

دياژنز: سنگ زايي پس از انباشته شدن رسوب ها در محيط هاي رسوبي ممکن است فرايندهاي فيزيکي و شيميايي گوناگوني در آن ها رخ دهد که به سنگ شدن آن ها بينجامد. ...

گلسنگ نوعي پيکره گياهي بدون ريشه، برگ يا گل است؛ در واقع، مجموعه اي از جلبک و قارچ است که زندگي هر کدام وابسته به زندگي ديگري است. در اين همزيستي جلبک ...

سنگ آهک کربنات کلسيم(CaCO3) به ندرت به صورت آهک خالص در طبيعت پيدا مي‌شود. اين سنگ بيشتر به صورت آهک رسي ، آهک ماسه‌اي و دولوميت يافت مي‌گردد. ناخالصي ...

سنگ آهک نوعي سنگ رسوبي است که عمدتا از کلسيت معدني تشکيل شده‌است. اصول تهيه و بکارگيري آهک در واقع هدف از تهيه آهک، تبديل سنگ آن به حالت قابل مصرف و ت ...

سنگ آهک کربنات کلسيم CaCO۳ به ندرت به صورت آهک خالص در طبيعت پيدا مي شود اين سنگ بيشتر به صورت آهک رسي , آهک ماسه اي و دولوميت يافت مي گردد ناخالصيهاي ...

▪ کانيهاي سنگين: سنگهاي آذرين و دگرگوني حاوي يک سري کانيهاي سنگين با وزن مخصوص بيشتر از ۲.۶۵ (وزن مخصوص کوارتز) و ۲.۵۶ تا ۲.۷۶ (وزن مخصوص فلدسپاتها) م ...

آشنايي با سنگ هاي کربناته و رده بندي سنگ هاي اهکي: سنگ آهک کربنات کلسيم(CaCO3) به ندرت به صورت آهک خالص در طبيعت پيدا مي‌شود. اين سنگ بيشتر به صورت آه ...

دانلود نسخه PDF - ماسه سنگ