up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله لايه بندي PDF
QR code - لايه بندي

لايه بندي

آشنايي
لايه بندي يا چينه بندي يکي از مهمترين خصوصيات سنگهاي رسوبي است. طبقه يا لايه را مي توان به صورت جسم ورقه مانندي تعريف کرد که دو بعدش در مقايسه با بعد سوم (ضخامت) زياد است. ضخامت لايه از چندين متر تغيير مي کند. از نظر ابعاد نيز طبقات متفاوت‌اند و ممکن است تا چندين کيلومتر نيز گسترش داشته باشند. هر طبقه از طبقات مجاور خود توسط يک سري خصوصيات مشخص مي‌شود. اين خصوصيات ممکن است اختلاف در اندازه ذرات (شيل ، ماسه سنگ و کنگلومرا و غيره) باشد و يا اينکه اختلاف در ترکيب (ذغال ، شيل و آهک ، سختي ، رنگ و مشخصاتي نظير آنها سبب مشخص شدن لايه شود. در بعضي موارد نيز ممکن است دو طبقه با مشخصات مشابه ، بوسيله يک طبقه نازک از يکديگر جدا شوند.
هرچند که طبقه ممکن است از يک منطقه وسيع به حالت مستوي و مسطح ديده شود ، ولي غالبا در نتيجه تاثير نيروهاي تکتونيکي ، از حالت مستوي خارج شده و در حالت کلي بايستي آنرا بصورت يک سطح در نظر گرفت. وضعيت اوليه طبقات هنگام تشکيل معمولا به حالت شيب‌دار در خواهند آمد. در بعضي موارد ، شرايط اوليه رسوبگذاري طوري است که طبقه تشکيل شده ، از همان ابتدا به حالت غير افقي است. مثلا هنگامي که رسوبگذاري در دامنه دره‌ها ، قسمت هاي شيب‌دار کف درياها ، روي جزاير مرجاني و در محيطهاي نظير آن انجام مي شود، طبقات در حالت تشکيل نيز به صورت شيب‌دار خواهند بود.
مشخصات طبقه
در حالت کلي مي‌توان طبقه را قسمتي از سنگهاي رسوبي دانست که بين دو صفحه موازي محدود است. سطح بالايي به نام سقف يا کمر بالا و سطح پايين لايه خوانده مي شود. شيب و امتداد اين صفحه به نام شيب و امتداد سطح لايه بندي معروف است. رخنمون لايه محلي است که طبقه در سطح زمين مشاهده مي شود و به عبارت ديگر ، فصل مشترک طبقه با سطح زمين را رخنمون آن مي گويند.
لايه بندي مجازي
تصوير
در بسياري موارد ، به ويژه در مورد سنگهاي دگرگوني ، پديده هايي مشاهده مي شود که شبيه لايه بندي است. ولي بايستي آنها را از لايه بندي حقيقي تشخيص داد. کليواژهاي قوي و سيستم درزهاي موازي در ماسه سنگ و آهک بخصوص هنگامي که تحت تاثير هوازدگي نيز قرار گرفته باشد ، حالت لايه بندي را دارد. در چنين مواردي بايستي با مطالعه دقيق ، سطح لايه بندي واقعي لايه را با استفاده از نحوه قرار گرفتن اجزا ، فسيل‌ها ، وجود لايه هاي نازک و عواملي نظير آنها مشخص کرد.
در مورد سنگهاي دگرگوني نظير شيست‌ها و گنايس‌ها ، لايه بندي اوليه سنگ معمولا در اثر پديده هاي ثانوي مثل شيستوزيته و تورق ، به کلي از بين مي رود و تشخيص آن فوق العاده مشکل است. در بعضي موارد ، وجود باندهاي رنگين و رديف کنکرسيون‌ها در سنگهاي رسوبي نيز ممکن است شبيه لايه بندي واقعي باشد. در اين حالت نيز با توجه دقيق بايستي ، آنها را از لايه بندي واقعي تشخيص داد.
ساختمان داخلي لايه
ساختمان داخلي لايه ، به شرايط فيزيکي و جغرافيايي محيط رسوبگذاري بستگي دارد و با توجه به تنوع اين شرايط ، در حد وسيعي تغيير مي کند. در حقيقت ، ساختمان داخلي لايه تابع نحوه قرار گرفتن ذرات تشکيل دهنده آن است. بديهي است ساختمان داخلي لايه ، در مورد سنگهايي مثل کنگلومرا و ماسه سنگ که داراي ذرات درشتند، واضح تر مشاهده مي‌شود. فسيل‌هاي حيواني نظير گراپتوليت‌ها و نيز بقاياي گياهي ، غالبا در سطح طبقه بندي قرار دارند. ذرات پهن سنگهاي رسوبي نيز (مثل قطعات ميکا) اکثرا موازي سطح لايه بندي است.
بعضي از سنگهاي رسوبي ، مثل شيل و نيز برخي از ذغالها ، به صورت ورقه هاي نازکي در امتداد لايه بندي جدا مي شوند. اين خاصيت ، ناشي از نحوه قرار گرفتن ذرات ميکا و رس موجود در اين سنگها است، ذرات ميکا و ساير کاني‌هاي پهن ، در اثر جريان آب ، به موازات جريان قرار مي‌گيرند. در بعضي موارد ، در اثر فشار ناشي از وزن طبقات رويي ، بعدها اين قطعات به موازات سطح لايه بندي (افقي) قرار خواهند گرفت. ذرات کنگلومرايي که در نزديکي سواحل تشکيل مي شوند ، در امتدادهاي خاصي قرار مي‌گيرند ، زاويه تمايل اين ذرات به سوي دريا است و امتداد محور بزرگ آنها ، غالبا موازي خط ساحل مي باشد.
قلوه سنگ‌|قلوه سنگ‌هايي که بوسيله رودخانه‌ها عمل مي‌شوند ، طوري در برابر جريان قرار مي گيرند که حداقل مقاومت را داشته باشند. و بدين ترتيب ، زاويه تمايل آنها در خلاف جهت جريان مي باشد. نحوه قرار گرفتن فسيل‌ها نيز تابع جريان آب است. مثلا صدفهاي طويل اغلب به موازات جريان آب رودخانه‌ها قرار مي‌گيرند. صدفهايي که به شکل مخروط‌اند ، به طريقي قرار مي گيرند که نوک مخروط ، در جهت جريان باشد. علاوه بر مطالب ياد شده ، نحوه قرار گرفتن اجزا تشکيل دهنده سنگ ، ساختمانهاي داخلي مختلفي به وجود مي آورد که برخي از آنها را در زير مي‌آوريم.
تصوير
لايه بندي چليپايي يا مورب
در بعضي موارد ، در داخل لايه ، يک نوع چينه بندي با مقياس کوچکتر مشاهده مي شود که غالبا ضخامت آنها کم است و نسبت به طبقه بندي اصلي به حالت متقاطع قرار گرفته‌اند. اين نوع لايه بندي ، به نام لايه بندي چليپايي يا متقاطع ناميده مي شود. اين گونه لايه بندي ، در سنگهايي مثل کنگلومرا ، ماسه سنگ ، سنگهاي رسي و به ندرت در سنگ آهک مشاهده مي شود. لايه بندي چليپايي ، غالبا در رودخانه‌ها و به خصوص در رسوبات دلتايي و رسوبات کنار رودخانه ديده مي شود. هنگام ورود رودخانه به آب ساکن ، ذرات سنگين آن ، بطور ناگهاني سقوط کرده و لايه بندي چليپايي را بوجود مي آورند. چينه بندي متقاطع در لايه‌اي رسوبات بادي نيز بوجود مي‌آيد. زيرا هنگام حرکت تلماسه‌ها (تپه‌هاي ماسه‌اي) ، ماسه‌هاي ريز از بالاي تپه سرازير شده و طبقات متقاطع را بوجود مي‌آورد.
اثر شکنجي يا ريپل مارک
اين ساخت در رسوباتي مثل رسوبات ماسه اي که ذرات آن مجزا بوده و قادرند آزادانه در آب يا هوا حرکت کنند ، به وجود آيد. تشکيل اثر شکنجي ممکن است در اثر جريان (آب و يا باد) و يا در نتيجه امواج در قسمت هاي کم عمق دريا باشد. بدين ترتيب ، اين گونه اشکال را مي توان به دو دسته کلي تقسيم کرد:
* ريپل مارکهاي جرياني :
ريپل مارکهاي جرياني نسبت به سطح افق نامتقارن اند و نوک آنها نيز تيز نيست. بلکه به حالت گرد مي باشد. اين گونه آثار شکنجي را مي توان در رسوبات بادي و نيز بعضيرسوبات رودخانه‌اي مشاهده کرد.
* ريپل مارکهاي موجي :
اثرات شکنجي در قسمت هاي ساحلي کم عمق و در نتيجه حرکت قرينه آب به وجود مي آيد و به همين دليل ، به حالت قرينه است. با توجه به اينکه امواج دريا فقط در اعماق کم موثر است، بنابراين ، آثارريپل مارک را فقط در رسوبات ساحلي مي‌توان مشاهده کرد و برعکس ، وجود اين آثار ، نشانه عمق کم رسوبگذاري است.
* لايه بندي دانه ترتيبي:
تغييرات تدريجي در ابعاد ذرات تشکيل دهنده لايه ، به اين نام خوانده مي شود. در حالت کلي ، ذرات درشت معمولا در کف طبقه قرار دارند و هرچه از پايين به بالاي طبقه نزديک شويم ، ابعاد ذرات کاهش مي يابد. بدين ترتيب در حالت کلي ، يک تغيير ناگهاني در ابعاد ذرات دو طبقه مجاور وجود خواهد داشت.
طرز تشخيص بالا و پايين طبقه
اگر وضعيت کلي چينه شناسي ناحيه مشخص باشد ، مي توان انتظار داشت که بالا و پايين طبقات ، از اين وضعيت کلي تبعيت مي کند ولي اگر منطقه نا آشنا و وضعيت کلي چينه شناسي آن روشن نباشد، براي تشخيص بالا و پايين لايه بايستي از بعضي نشانه ها کمک گرفت که اينک به شرح آنها مي پردازيم:
* ترکهاي گلي:
هنگامي که رسوبات رسي در مجاورت هوا خنک شوند ، در اثر انقباض ناشي از خشک شدن ، ترک‌هايي در سطح آنها بوجود مي‌آيد. بعدها ممکن است اين ترکها ، بوسيله رسوبات ماسه‌اي و يا رسوبات رسي با ترکيب هاي متفاوت پر شود. بدين ترتيب به کمک اين ترکهاي پر شده ، مي‌توان بالا و پايين طبقه را مشخص کرد.
تصوير
* اثر قطرات باران:
برخورد قطرات باران با سطح رسوبات رسي نرم ، باعث ايجاد حفره‌هاي کوچک در آن مي‌گردد. اگر ريزش باران ادامه يابد ، اين حفره ها محو مي شوند ولي ممکن است اثرات قطرات مجزاي باران در اينگونه رسوبات حفظ شود و در اثر پوشش بوسيله ساير رسوبات ، براي مدتها محفوظ بماند. وجود چنين آثاري نمايشگر سطح لايه خواهد بود.
* اثرات شکنجي:
در ريپل مارکهاي موجي ، قسمت تيزي به طرف بالا (طبقات جوان) و قسمت منحني به طرف پايين (طبقات قديمي) متوجه است.
* لايه بندي چليپايي:
طبقات متقاطع ، تقريبا بر قسمت پايين طبقه مماس‌اند و طي زاويه تندي به قسمت بالاي آن وصل مي شوند. با استفاده از اين خاصيت ، در بسياري موارد مي توان وضعيت اصلي طبقات را توجيه کرد.
* لايه بندي دانه ترتيبي:
در لايه بندي دانه ترتيبي ، ذرات درشت کف طبقه رسوب مي کنند و هرچه به بالاي آن نزديک شويم ، ابعاد ذرات کوچکتر مي شود. به کمک همين مشخصه مي‌توان زير و روي طبقه را تعيين کرد.
* استفاده از فسيل ها:
در بعضي از رسوبات آواري دانه ريز ، اثرات حرکت کرمها به صورت مجراهايي حفظ شده که تماما به سطح طبقه سوراخ شده اند. صدف بعضي ازفسيل‌ها مثل در کفه‌اي‌ها نيز اغلب به حالتي قرار مي گيرد که قسمت محدب آن به طرف بالاي طبقه باشد.
* ساخت بالشي:
در بعضي از گدازه‌هاي زيردريايي بويژه گدازه‌هاي بازي يک نوع ساخت بالشي بوجود مي آيد. نحوه قرار گرفتن آماري اين قطعات طوري است که قسمت محدب آنها به طرف بالا مي‌باشد.

آتل بندي آتل وسيله‌اي است که براي بي‌حرکت کردن عضو آسيب ديده (شکسته ، دررفته يا ضرب ديده) استفاده مي‌گردد. اين وسيله انواع و اشکال مختلف دارد. چنانچه ...

آتل وسيله‌اي است که براي بي‌حرکت کردن عضو آسيب ديده (شکسته ، دررفته يا ضرب ديده) استفاده مي‌گردد. اين وسيله انواع و اشکال مختلف دارد. چنانچه آتل پيش س ...

اندام اسب بر روي چهار ستون كه پاهايش باشند استوار است و زير بناي اين ستونها سمها هستند.اگر اسبداري و يا سواركاري با ساختمان سم و نكات قوت و ضعف آن آشن ...

●نعلبندي اسبهاي سواري اول معاينه ابتدائي سم : قبل از نعلبندي بايد ا ز روش راه رفتن , شكل دست وپا , اندازه، قا لب و و ضعيت كلي سم ها معاينه دقيقي بعمل ...

در حاليکه اطلاعات اندکي تاکنون در باره مرکز کره زمين در اختيار بوده است، هم اکنون داده هاي مربوط به زمين لرزه ها ثابت مي کند که مرکزي ترين و دروني تري ...

سنگ آهک کربنات کلسيم CaCO۳ به ندرت به صورت آهک خالص در طبيعت پيدا مي شود اين سنگ بيشتر به صورت آهک رسي , آهک ماسه اي و دولوميت يافت مي گردد ناخالصيهاي ...

▪ کانيهاي سنگين: سنگهاي آذرين و دگرگوني حاوي يک سري کانيهاي سنگين با وزن مخصوص بيشتر از ۲.۶۵ (وزن مخصوص کوارتز) و ۲.۵۶ تا ۲.۷۶ (وزن مخصوص فلدسپاتها) م ...

● چهار لايه زمين: زمين از چهار لايه متفاوت تشكيل شده است. بسياري از زمين شناسان معتقدند كه زمين در مركز خود از مواد سنگينتر و با چگالي بيشتر تشكيل شده ...

دانلود نسخه PDF - لايه بندي