up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله قنات PDF
QR code - قنات

قنات

تاريخچه قنات

ايرانيان باستان در چندين هزار سال قبل دست به ابتکار جديدي زده که آن را قنات يا کهريز نام گذارده اند. با اين اختراع که در نوع خود در جهان تاکنون بي نظير است، مي توان مقدار قابل توجهي از آبهاي زيرزميني را جمع آوري کرد و به سطح زمين رساند، که همانند چشمه هاي طبيعي ، آب آن در تمام طول سال بدون هيچ کمکي از درون زمين به سطح آن جاري گردد.
● تاريخچه قنات
قنات که توسط مقنيان ايراني اختراع شده ، هزاران سال قدمت دارد. قدمت بسياري لازم قناتهاي ايران ، از پنج يا شش هزار سال متجاوز است و عمري برابر با تاريخ کهن ايران دارد. با وجود اين که چندبن هزار سال از اختراع آن مي گذرد، مع هذا هنوز هم اين روش استفاده از آب ، در قسمت مهمي از روستاها و مناطق مسکوني و کشاورزي و دامداري کشور معمول و متداول است و حتي يکي از ارکان اصلي کشت و زرع در نواحي خشک را تشکيل مي دهد. اين اختراع که امروزه شهرت جهاني پيدا کرده ، بعدها از ايران به بسياري از کشورهاي جهان انتقال يافته و مورد استفاده مردم در ديگر نقاط دنيا قرار گرفته است.
● چگونگي ابداع قنات
گوبلو معتقد است که قنات، ابتدا يک فن آبياري نبوده، بلکه به طور کامل از تکنيک معدن نشأت گرفته و منظور از احداث آن جمع آوري آبهاي زيرزميني مزاحم (زه آبها) به هنگام حفر معادن بوده است.... ترديدي نيست که در گستره فرهنگي ايران، از معادن «مس» و احتمالاً «رويِ» موجود در کوههاي زاگرس، در جريان هزاره دوم قبل از ميلاد مسيح بهره برداري شده است.
● ساختمان و مشخصات قنات
قنات ، تشکيل شده از يک دهانه يا هرنج که روباز است و يک مجراي تونل مانند زيرزميني و چندين چاه عمودي که مجرا يا کوره زير زميني را در فواصل مشخص با سطح زمين مرتبط مي سازد. چاهها که به آنها در موقع حفر ، ميله هم گفته مي شود، علاوه بر مجاري انتقال مواد حفاري شده به خارج ، عمل تهويه کانال زيرزميني را نيز انجام مي دهد و راه ارتباطي براي لاي روبي ، تعمير و بازديد از داخل قنات نيز به شمار مي رود.
آغاز قنات ، همان دهانه قنات است که مظهر قنات ناميده مي شود. مظهر قنات جايي است که آب از دل قنات بيرون مي آيد و ظاهر مي شود و مي تواند براي آبياري و ديگر مصارف مورد استفاده قرار بگيرد. قسمت انتهايي قنات ، پيشکار قنات ناميده مي شود که در آخرين قسمت آن ، مادر چاه قنات قرار گرفته است. قسمتهايي از قنات که با حفر آنها هنوز آب بيرون نمي آيد خشکه کار و قسمتي که آبدار است (قسمت انتهايي) قسمت آبده قنات ناميده مي شود.
● حفر قنات
حفر قنات معمولا از مظهر ان که همان سطح زمين است و خشک مي باشد، شروع و به مناطق آبده مادر چاه ، ختم مي شود. بنابراين ، اول دهانه قنات يا هرنج که خشک است و بعد اولين چاهها يا ميله ها که اينها هم خشک است و آب ندارد و به اصطلاح قسمت خشک کار قنات ناميده مي شود، حفر مي شود. بعد کار به طرف قسمت بالا دست که همان قسمتهاي آبده و بيشتر آبده زمين باشد، ادامه پيدا مي کند.
● طول و عمق قنات
طول يک رشته قنات که در ميزان آبدهي آن نيز موثر است، نسبت به شرايط طبيعي ميزان متفاوت است. اين شرايط بستگي به شيب زمين وعميق ما در چاه دارد. از طرف ديگر هرچه سطح آب زيرزميني پايينتر باشد، عمق مادر چاه بيشتر مي شود. طويلترين قناتي که تاکنون در ايران حفر شده ، در حوالي گناباد از توابع خراسان است که ۷۰ کيلومتر طول آن است و عميقترين مادر چاه قناتهاي ايران به روايتي ۴۰۰ متر و به روايت ديگر ۳۵۰ متر عمق دارد و آن مربوط به قنات قصبه گناباد است. مهمترين عاملي که طول قنات را مشخص مي کند، شيب زمين مي باشد. هرچه شيب زمين کمتر باشد طول قنات بيشتر و هرچه شيب بيشتر باشد طول قنات کمتر خواهد بود.
● محاسن و مزاياي قنات
سيستم استخراج در قنات طوري است که آب بدون کمک و صرف هزينه فقط با استفاده از نيروي ثقل از زمين خارج مي گردد. با توجه به چاهها و قناتهاي موجود ، آب قنات در مقابل آبي که از چاه استخراج مي شود، ارزانتر تمام مي شود. آب قنات دائمي است و در مواقع اضطراري کشت و احتياج زراعت در مواقع حساس به آب ، قطع نمي شود. منابع آب زير زميني توسط قنات دير تمام مي شود و استفاده طولاني دارد، هر چند بطور دائم چه مصرف شود و چه شود، خارج مي گردد. قنات داراي مزاياي بسياري زيادي است که در اينجا فقط به تعداد محدود از آنها اشاره شد.
● معايب قنات
در زمينهاي هموار و نواحي که آب زيرزميني شيب کافي ندارد و نيز زمينهاي خيلي سست و ماسه اي امکان حفر قنات نيست. آب قنات ، بطور دائم جريان دارد و قابل کنترل نيست. روي اين اصل ، مدام باعث تخليه آب زيرزميني مي شود. در فصولي که به آب احتياج نيست و يا احتياج به آن خيلي کم است، امکان جلوگيري از جريان و يا کنترل آن وجود ندارد.
قنات به خاطر اين که در سفره هاي آب زيرزميني کم عمق استفاده مي شود و اين منابع هم غني نيست و داراي نوسان زياد است، لذا قنات نسبت به تغييرات سطح آب زير زميني خيلي حساسيت دارد. در فصول گرم که گياه به آب بيشتري نياز دارد و نيز در فصول و سالهاي خشک ، آب قنات کم مي شود. قنات نسبت به چاه در مقابل سيل و زلزله و امثال اينها آسيب پذير است و خرابي در قناتها بعضي مواقع طوري است که احيا مجدد آنها يا ممکن نمي باشد و يا از لحاظ اقتصادي مقرون به صرفه نيست.

ايرانيان باستان در چندين هزار سال قبل دست به ابتکار جديدي زده که آن را قنات يا کهريز نام گذارده‌اند. با اين اختراع که در نوع خود در جهان تاکنون بي‌نظي ...

● تاريخچه واژه قنات : ريشه کلمه ((قنات)) گرفته شده از کلمه ((کانو)) آکادي است که به معناي ((ني)) که در عبري به ((کانا)) و در آرمي به ((کانيا)) تبديل ش ...

با مطالعه در تاريخ در مي يابيم که ايرانيان در سه هزار سال پيش به جريان آب هاي زيرزميني پي برده بودند و باتوجه به اين که آب هاي زيرزميني در قسمت هاي مر ...

ايرانيان باستان در چندين هزار سال قبل دست به ابتکار جديدي زده که آن را قنات يا کهريز نام گذارده‌اند. با اين اختراع که در نوع خود در جهان تاکنون بي‌نظي ...

يزد اولين شهر خشتي و دومين شهر تاريخي جهان بعد از شهر ونيز ايتالياست. همين دو ويژگي کافي است تا ايرانيان بدانند کشوري به وسعت تاريخ جهان دارند و شهري ...

● تاريخچه آب ماده اي است که حيات بدون آن ميسر نيست. بشر در دوره نو سنگي سعي در مهار آب داشته است و بر روي الواحي که از ۴ هزار سال قبل از ميلاد از سومر ...

آب در زندگي بشر اهميت بنيادي دارد. از اينرو آب را مايه حيات گويند. در روز گرم تابستان وقتي شير آب قطع مي شود ، ضرورت وجود آب در زندگي انسان نمايان مي ...

● چاه دو نوع چاه داريم ، عميق و نيمه عميق ۱) چاه نيمه عميق چاهي است که معمولاٌ با دست آنرا حفر مي کنند و مقني ها در احداث اين نوع چاهها از تجربيات زيا ...

دانلود نسخه PDF - قنات