up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله قنات PDF
QR code - قنات

قنات

قنات ابداع ايرانيان

با مطالعه در تاريخ در مي يابيم که ايرانيان در سه هزار سال پيش به جريان آب هاي زيرزميني پي برده بودند و باتوجه به اين که آب هاي زيرزميني در قسمت هاي مرکزي ايران اکثراً شور و غير قابل استفاده براي شرب و کشاورزي است ، آب زيرزميني لايه هاي آبدار دامنه کوه ها را بوسيله نيروي ثقل زمين به حاشيه کويرها رسانده و کويرها را آباد ساخته اند.
ديگر اين که فن قنات سازي ابداع ايرانيان بوده و کشورهاي ديگر بتدريج از آن الگو گرفته اند.
از ويژگي هاي اين قنات ها آن است که بعد از ۳۰۰۰ سال هنوز هم قابل استفاده اند و حتي تا دو سه دهه اخير ۷۵% آب مورد نياز کشور را تأمين مي کرده اند.
● آمار قنات هاي کشور
اولين مطلبي که به ذهن مي رسد اين است که ما در ايران براستي چند قنات داريم ؟ با مطالعه چند مدرک گردآوري شده نتايج زيرحاصل شد:
ع . بهينا در کتاب قنات سازي و قنات داري نوشته که قريب ۴۰۰۰۰ رشته قنات در سراسر ايران موجود است
کاظم . صدر و حبيب ا...سلامي تعداد قنات ها را ۳۰۰۰ رشته اعلام کرده اند
اچ ،اي . وولف در مقاله اي تعداد قنات هاي ايران را ۲۲۰۰۰ رشته با بيش از ۲۷۴۰۰۰ کيلومتر درازا اعلام مي کند
نتيجه اين که ما دقيقاً نمي دانيم در ايران چند رشته قنات داريم و اين قنات ها در کجا قرار دارند.
● بررسي وضع قنات ها در سه دهه اخير
آغاز تخريب قنات هاي ايران مربوط به سال ۱۳۴۶ است بعد از «کنفرانس جهاني آب براي صلح ، در سال ۱۹۶۷، دربرنامه اي با عنوان «سياست هاي مربوط به توسعه منابع آب ايران و مشکلات و راه حل هاي آن »، حفر چاه هاي عميق و نيمه عميق دردشت هاي کشور و در حريم قنات ها آغاز گرديد و بعد از آن ، شاهد افت سطح سفره هاي آب زيرزميني و آب دهي کم و کم تر قنات هابوده ايم .
● نقاط قوت و ضعف در مطالعة قنات ها
▪ آبدهي قنات ها به دو عامل بستگي دارد:
۱) عوامل طبيعي
۲) عوامل انساني
با بررسي مطالعات انجام شده بر روي قنات هاي کشور روشن مي شود که بيش تر بر روي عوامل طبيعي در ارتباط با قنات ها کار شده ؛در مورد دوم يعني عوامل انساني يا خيلي کم کار شده يا اصلاً کار نشده است . موضوعات اين حوزه عبارت اند از:
- اطلاعات مربوط به سرمايه گذاري هاي مختلف مثل اختصاص اعتبارات و کمک هاي مالي به صاحبان قنات ها براي لايروبي ، کَوَل کاري (کول حلقه هاي سفاليني که در مجراي قنات مي نشانند تا مانع از نشست قنات شود) و سنگچين کردن قنات ها؛
- بررسي مقايسه اي مزايا و معايب قنات يا حفر چاه که دو شيوه رقيب در بهره برداري از آب هاي زيرزميني است ؛....
با توجه به پرمخاطره بودن حفرقنات و عمليات لايروبي آن ها براي مقني ها، نويسندگان مختلف استفاده از فن آوري جديد شامل ابزارها، وسايل و حتي مصالح ساختماني مقاوم تر را پيشنهاد مي نمايند؛ به طوري که در اين بانک ۴۰ مدرک در ارتباط با مقاومت مصالح گردآوري شده است . با توجه به زلزله خيز بودن منطقه مي توان به جاي سفال در کول کاري و ساخت قنات ها، از بتن و بتن مسلح يا از موادي که در سد سازي استفاده مي شود بهره گرفت .
● تغديه مصنوعي سيلاب
وجود سيلاب هاي مخرب بخصوص در سال هاي اخير در نقاط مختلف کشور موجب اجراي پروژه هاي تحقيقاتي فراواني دردانشگاه هاي کشور شده است . با اجراي اين پروژه ها مي توان سطح آبدهي قنات ها را افزايش داد و از نيروي مخرب سيل در جهت توسعه استفاده کرد. بدين جهت ضروري است بايک برنامه ريزي منسجم ، کليه زمينه هاي تغذيه مصنوعي سيلاب مورد مطالعه وبررسي قرار گيرد. خلاصه کلام اجداد ما آب هاي شيرين دامنه کوهستان ها را با کمک فن قنات سازي که روش ابداعي خودشان بوده به حاشيه کويرها برده اند و باهمان روش بسيار ابتدايي و مصالح ابتدايي تر(کَوَل هاي سفالين ) عملکرد آن ها به گونه اي بوده که اين قنات ها هنوز هم در مناطق مختلف کشور کار مي کنند. قنات ها علاوه بر انتقال آب شيرين به دشت ها و حاشيه کويرها مي توانند با توجه به لايه هاي زمين نيزشناسي کشور، در زهکشي و انتقال آب شور و دور کردن اين آب ها از مجاورت سفره هاي آب شيرين زيرزميني مورد استفاده قرارگيرند. همچنين مي توان با استفاده از رايانه ها و فن آوري جديد، فن قنات سازي را همانند سدسازي تقويت نمود و به جاي سفال ازمصالح مقاوم تر استفاده کرد؛ با بررسي وضعيت زلزله خيزي ، تکتونيکي و گسل هاي موجود در ايران ، قنات هاي قديمي را احياء وقنات هاي جديد احداث کرد؛ با تغذيه مصنوعي سيلاب به درون سفره هاي آب زيرزميني ، به جاي تخريب شهرها توسط سيل ، اين آب ها را به داخل سفره ها تزريق کرد و در هنگام کم آبي يا خشکسالي از آن ها بهره گرفت .
بن بست فعلي يعني از دست دادن قسمتي از قنات هاي کشور نتيجه تصميم گيري شتابزدة نسل فعلي است . اکنون براي جبران خطاهاي گذشته نمي بايد بدون مطالعه به اقدامات ديگري دست بزنيم که عواقب نامناسب ديگري پيآمد آن باشد.

ايرانيان باستان در چندين هزار سال قبل دست به ابتکار جديدي زده که آن را قنات يا کهريز نام گذارده‌اند. با اين اختراع که در نوع خود در جهان تاکنون بي‌نظي ...

ايرانيان باستان در چندين هزار سال قبل دست به ابتکار جديدي زده که آن را قنات يا کهريز نام گذارده اند. با اين اختراع که در نوع خود در جهان تاکنون بي نظي ...

● تاريخچه واژه قنات : ريشه کلمه ((قنات)) گرفته شده از کلمه ((کانو)) آکادي است که به معناي ((ني)) که در عبري به ((کانا)) و در آرمي به ((کانيا)) تبديل ش ...

ايرانيان باستان در چندين هزار سال قبل دست به ابتکار جديدي زده که آن را قنات يا کهريز نام گذارده‌اند. با اين اختراع که در نوع خود در جهان تاکنون بي‌نظي ...

يزد اولين شهر خشتي و دومين شهر تاريخي جهان بعد از شهر ونيز ايتالياست. همين دو ويژگي کافي است تا ايرانيان بدانند کشوري به وسعت تاريخ جهان دارند و شهري ...

● تاريخچه آب ماده اي است که حيات بدون آن ميسر نيست. بشر در دوره نو سنگي سعي در مهار آب داشته است و بر روي الواحي که از ۴ هزار سال قبل از ميلاد از سومر ...

آب در زندگي بشر اهميت بنيادي دارد. از اينرو آب را مايه حيات گويند. در روز گرم تابستان وقتي شير آب قطع مي شود ، ضرورت وجود آب در زندگي انسان نمايان مي ...

● چاه دو نوع چاه داريم ، عميق و نيمه عميق ۱) چاه نيمه عميق چاهي است که معمولاٌ با دست آنرا حفر مي کنند و مقني ها در احداث اين نوع چاهها از تجربيات زيا ...

دانلود نسخه PDF - قنات