up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله فلسفه نجاست PDF
QR code - فلسفه نجاست

فلسفه نجاست

فلسفه نجاست سگ

همانطور که اصل نجاست سگ از روايات و احاديث معصومين عليهم السلام ثابت مي شود ودر مقالات گذشته ذکر شد ، براي اطّلاع از فلسفه اين حکم نيز، بايد به سراغ روايات معصومين(ع) برويم :
با بررسي احاديث در مي يابيم که علت و فلسفه اين حکم ذکر نشده است و تنها به طور مطلق بيان کرده اند که بايد از آن پرهيز و اجتناب شود . امّا بايد توجه داشت که عدم ذکر حکمت و فلسفه نجاست ، دليل بر نداشتن حکمت براي تشريع اين حکم نيست .
يکي از مسلّمات احکام اسلامي اين است که احکام شرع ، تابع مصالح و مفاسد واقعي است . اگر مصالح و مفاسد نبود ، نه امري بود و نه نهي و نه حکم به نجاست و طهارت.1 پس همانطور که امام رضا(ع) در سخني شيوا بيان فرموده ، هر جا ديديم از طرف شارع مقدّس عملي واجب گرديده ، مي فهميم در آن عمل ، مصلحتي است که به دست آوردن آن مصلحت ، مطلوب است ؛ اگر چه از آن آگاهي نداشته باشيم . همچنين اگر خداوند يا پيامبر(ص) و معصومان(ع) از عملي نهي نموده اند ، يا به خاطر مفسده و ضرري است که اجتناب از آن لازم است و يا بخاطر مصلحتي است که در ترک آن عمل مي باشد .
در مساله نجاست سگ نيز همين گونه است؛ لازم نيست ما به دنبال ضرري مثل بيماري و امراض خاصّي باشيم ، شايد مصلحت ديگري در کار است که سبب اين حکم شده است و ما از آن بي اطّلاعيم .
بنابراين در پس هر نهي و امري ، مصلحت و مفسده اي است، که گاهي اوقات به خاطر اطلاعات اندک علمي ، به مفاسد و مصالح آن پي نمي بريم . البته در عين حال پذيرش آن از روي تعبّد ، منافاتي با عقلانيت ندارد . همانطور که ما بدون اين که از پزشک در مورد خصوصيات داروها سؤالى نمي نمائيم ، به دستوراتش عمل مى‏کنيم، و هيچ کس بخاطر اين عمل ، ما را به ناداني محکوم نمي کند . زيرا ما به علم و دانش و تخصّص پزشک اعتماد کرده ايم و مى‏دانيم که او جز معالجه و بهبود ما منظور ديگرى ‏ندارد . احکام و مقرّرات دينى هم، نسخه‏هايى است که پيامبران الهى و پيشوايان دينى از طرف خدا براى بشر آورده‏اند و جز سعادت و خوشبختى بشر منظور ديگرى ‏ندارند .
البته ما نمى‏گوييم کسى نبايد از فلسفه احکام سؤال کند و يا به دنبال تحقيق و جستجو نباشد . سخن ما اينست که هرگز نبايد انتظار داشته باشيم که با معلومات محدود بشرى به تمام اسرار و فلسفه احکام دست‏يابيم ، زيرا اين احکام از مبدئى سرچشمه گرفته است که تمام علوم‏ و دانشهاى وسيع امروز، در برابر علمش قطره اي بيش نيست .
بنابراين ، اگر ما تلاش کرديم ، ولى مطلب قابل توجّهى به دست نياورديم ، هرگز نمى‏توانيم آن حکم را ناديده بگيريم و يا بگوييم : اين حکم هيچ فايده و مصلحتى در بر ندارد . زيرا « عدم درک فلسفه و مصلحت حکمي ، غير از آن است که مصلحت و فلسفه اي نداشته باشد ». چه بسا عدم ذکر فلسفه بعضي احکام ، خود فلسفه و هدفي داشته باشد، و اراده شده است بندگان مطيع و فرمانبردار از بندگان غيرمطيع شناخته شوند . چنانکه خداوند در ماجراي تغيير قبله2 مي فرمايد :
« وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَة الَّتِى کُنْتَ عَلَيْهَا اِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ ؛ و ما آن قبله اى را که قبلا بر آن بودى ، تنها براى اين قرار داديم که افرادى که از پيامبر پيروى مى کنند، از آنها که به جاهليت باز مى گردند مشخص شوند .»3
زراره از امام صادق(ع) نقل مي کند: کسي سگي را نگهداري نمي کند مگر اينکه هر روز از عمل او کاسته مي شود.
نتيجه اينکه ، حکم نجاست سگ حکمت هايي دارد و خداوند خواسته است با دوري از سگ از مفاسدش در امان باشيم
به طوري که امام رضا(ع) مي فرمايد :
« اِنّا وَجَدْنا کلَّما اَحَلَّ اللهُ تبارکَ و تعالى، ففيه صَلاحُ العِبادِ ، و بقائُهم ، و لَهُم اِلَيْهِ الحاجة الَّتى لا يَستَغنونَ عنها ؛ و وَجدنا المُحرّمَ مِن الاشياءِ ، لا حاجة لِلعباد اليه ، و وَجدنا مُفسِداً داعياً اِلى الفناءِ و الهَلاک‏ ؛ بدرستيکه ، هر آنچه را خداوند تعالى حلال فرموده ، صلاح و بقاى بندگان در آن بوده است و به آن احتياج دارند و بى‏نياز از آن نيستند ؛ و هر آنچه را حرام نموده است، نيازى براى بندگان به آن نيست ، بلکه مايه فسادى است که ايشان را به سوى نابودى و هلاکت‏سوق مى‏دهد .» 4
نگهداري سگ در خانه
سگ
مساله نجس بودن سگ ، غير از حرمت نگهداري از آن است. نگهداري از سگ براي کساني که استفاده عقلايي از آن ندارند ، کراهت شديد دارد ؛ و در روايات ، امري ناپسند دانسته شده است . 5 بنابراين نگهداري سگ براي نگهباني و شکار، و سگي که امروزه مورد استفاده پليس و نيروهاي امداد مي باشد ، مکروه نيست . (البته اين به معناي عدم نجاست اين سگ ها نمي باشد .)
در بعضي از روايات آمده است که خانه اي که در آن سگ است ، ملائکه وارد نمي شوند . اين کراهت سبب مي شود که حتي نماز خواندن در چنين خانه اي مکروه باشد .6 ما در اينجا به بيان برخي از رواياتي که به نحوي بر کراهت نگهداري سگ در خانه اشاره دارند، مي پردازيم .
1- عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) : « قَالَ يُکْرَهُ أَنْ يَکُونَ فِي دَارِ الرَّجُلِ الْمُسْلِمِ الْکَلْبُ ؛ امام صادق(ع) فرمود: ناپسند است در خانه مرد مسلمان سگ باشد .7
امام رضا(ع) مي فرمايد: « اِنّا وَجَدْنا کلَّما اَحَلَّ اللهُ تبارکَ و تعالى، ففيه صَلاحُ العِبادِ ، و بقائُهم ، و لَهُم اِلَيْهِ الحاجة الَّتى لا يَستَغنونَ عنها ؛ و وَجدنا المُحرّمَ مِن الاشياءِ ، لا حاجة لِلعباد اليه ، و وَجدنا مُفسِداً داعياً اِلى الفناءِ و الهَلاک‏ ؛ بدرستيکه ، هر آنچه را خداوند تعالى حلال فرموده ، صلاح و بقاى بندگان در آن بوده است و به آن احتياج دارند و بى‏نياز از آن نيستند ؛ و هر آنچه را حرام نموده است، نيازى براى بندگان به آن نيست ، بلکه مايه فسادى است که ايشان را به سوى نابودى و هلاکت‏سوق مى‏دهد.»
2- عَنْ زُرَارَة عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ :« مَا مِنْ أَحَدٍ يَتَّخِذُ کَلْباً إِلَّا نَقَصَ فِي کُلِّ يَوْمٍ مِنْ عَمَلِ صَاحِبِهِ قِيرَاطٌ ؛ 8 زراره از امام صادق(ع) نقل مي کند: کسي سگي را نگهداري نمي کند مگر اينکه هر روز از عمل او کاسته مي شود .»
3- قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): « لَا خَيْرَ فِي الْکَلْبِ‏ إِلَّا کَلْبَ الصَّيْدِ أَوْ کَلْبَ مَاشِيَة ؛ اميرالمؤمنين(ع) فرمودند: خيري در نگهداري سگ نيست ، به جز سگ شکاري و سگ گلّه .» 9
4- عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: « لَا تُمْسِکْ کَلْبَ الصَّيْدِ فِي الدَّارِ إِلَّا أَنْ يَکُونَ بَيْنَکَ وَ بَيْنَهُ بَابٌ ؛ امام صادق(ع) فرمود: سگ شکاري را در خانه‌ات نگهداري مکن مگر اينکه بين تو و او دربي باشد.(محل زندگي او جدا باشد).» 10
از مجموع روايات استفاده مي شود که نگهداري سگهاي مفيد مثل سگ نگهبان، با وجود اينکه کراهت ندارد ،11 امّا بهتر است محل زندگي او جداي از محل زندگي انسان باشد ، بگونه اي که حداقل بينشان دربي فاصله شود . يعني خانه‌اي جداگانه براي سگ ساخته شود .
با توجه به روايات بيان شده به اين نکته خواهيم رسيد که نه تنها نگه داشتن سگ در خانه تمدن و انسانيت بيشتر نمي باشد ، بلکه در نگه داشتن سگ آن هم بدون ضرورت و نيازي ، خير و برکتي وجود ندارد .
پي نوشت ها :
1- مجموعه آثار، مرتضي مطهري ، ج 20، ص52
2- تفسير نمونه ، ج 1، ص553
3- بقره ، 143
4- شيخ صدوق ، علل الشرايع ، ج‏ 1، ص‏93
5- معارف و معاريف ، سيد مصطفي حسيني دشتي ، واژه سگ
6- مرحوم علامه حلّي در کتاب منتهي مي فرمايد: نماز خواندن در خانه اي که در آن سگ باشد ، کراهت دارد . بحارالانوار، ج 62 ، ص 53 توضيح المسائل مراجع ، ج1، مسئله 105
7- وسائل‏الشيعه ، ج 11 ، ص530
8- بحار الأنوار ، ج‏62 ، ص50
9- بحار الأنوار ، ج‏62 ، ص 53 وسائل‏الشيعه ، ج 11 ، ص530
10- بحار الأنوار ، ج‏62 ، ص 53
11- مفتاح الکرامه ،ج 8 ، ص 85 کتاب المکاسب ، ج 1 ، ص 197 جواهر الکلام ، ج 22 ، ص 138

در حقيقت، هيچ گاه نمي توان گفت فلسفه چيست؛ يعني هيچ گاه نمي توان گفت: فلسفه اين است و جز اين نيست؛ زيرا فلسفه، آزاد ترين نوع فعاليت آدمي است و نمي توا ...

● نظراتي درباره فلاسفه فلاسفه پيرو رواقيون آن را به فيزيک ، اخلاق و منطق تقسيم ميکردند، برخي ديگر از فلاسفه در سالهاي اخير براي آن تقسيمبندي ما بعدا ...

فلسفه حوزه‌اي از دانش بشري است كه به پرسش و پاسخ درباره مسائل بسيار كلي و جايگاه انسان در آن مي‌پردازد؛ مثلاً اين كه آيا جهان و تركيب و فرآيندهاي آن ب ...

فيزيك علمي است كه روابط رياضي يك پديده را كه خاصيت تكرار داشته باشد بصورت يك قانون بيان مي كند هر چند ممكن است تعاريف متفاوتي از فيزيك ارائه داد ولي م ...

بسياري در جامعهي علمي معتقدند که سفر زماني به شدت نامحتمل است زيرا عليت، منطق زنجيرهي علت-معلول، را نقض ميکند. اگر تلاش کنيد به گذشته برويد و خود (يا ...

گروهي، سؤالهايي درباره فلسفه احكام مي كنند; به عنوان مثال، مي پرسند: ▪ چرا بايد نماز بخوانيم؟ چرا بايد براي نماز وضو بگيريم؟ فلسفه اين كه در نماز پيشا ...

اگرچه واژه عربي منطق معادل واژه Logic است اما براي فلسفه زبان، واژه اي وجود ندارد. با توجه به اين نکته فيلسوفان سعي داشتند مسائل مربوط به فلسفه زبان ر ...

● مقدمه فلسفه اخلاق رشته اي علمي، فلسفي و نوپاست که در آثار گوناگون اهل فن، تعاريف متفاوتي براي آن عرضه گرديده است. در بين آثاري که نام فلسفه اخلاق، ( ...

دانلود نسخه PDF - فلسفه نجاست