up
Search      menu
علم و تکنولوژی :: مقاله فضاي شهري PDF
QR code - فضاي شهري

فضاي شهري

آشنايي با برخي مفاهيم فضاي شهري

● آشنايي با برخي مفاهيم و اصطلاحات رايج شهري
سعي گرديده تا با تعريف جامع و مختصر از برخي مفاهيم و اصطلاحات رايج در رابطه با شهر و شهرسازي (برنامه ريزي شهري)، شهروندان را با مسايل تخصصي شهري آشنا نمود.
۱) شهر:
تعاريف و برداشت هاي مختلفي از شهر وجود دارد که داراي تشابهات و تفاوت هايي است. طبق ماده ۴ قانون تعاريف و ضوابط تقسيمات کشوري ايران، شهر، محلي (مکاني) است با حدود قانوني که در محدوده جغرافيايي مشخص واقع شده و از نظر بافت ساختماني، اشتغال و ساير عوامل داراي سيمايي با ويژگي هاي خاص خود است، به طوري که اکثريت ساکنان دايمي آن در مشاغل کسب، تجارت، صنعت، خدمات و فعاليت هاي اداري اشتغال داشته و در زمينه خدمات شهري از خودکفايي نسبي برخوردارند. شهر کانون مبادلات اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي حوزه نفوذ پيرامون خود بوده و حداقل داراي ده هزار نفر جمعيت است. يا مکان تجمع عده کثيري از مردم با سلايق، افکار، رفتار و... متفاوت مي باشد. از نظر کالبدي، شهر جايي است که داراي ساختمان هاي بلند، خيابان ها، پارک ها، ادارات، زيرساخت ها و تاسيسات شهري و... مي باشد. در بعد اقتصادي نيز شهر جايي است داراي وجه غالب اشتغال صنعتي، خدماتي و سبک مصرف و زندگي يا شيوه توليد متفاوت از روستا است. يکي از انواع تعريف هاي رايج از شهر، تعريف عددي آن است. به نحوي که در ايران تا سال۶۵ شهر را مکاني مي گفتند که جمعيت آن بيش از ۵ هزار نفر باشد و از آن تاريخ به بعد، شهر به جايي گفته مي شد که داراي شهرداري باشد.
۲) برنامه ريزي شهري:
يعني ساماندهي کالبدي- فضاي شهر. از طرفي برنامه ريزي شهري عبارت است از تأمين رفاه و آسايش شهرنشينان از طريق ايجاد محيطي بهتر، مساعدتر، سالم تر، آسان تر، موثرتر، و دلپذيرتر. برنامه ريزي شهري يک فعاليت زنده و پويا است و علت پويايي اش آن است که شهر مانند يک موجود زنده است. به مانند يک سيستم عمل مي نمايد که طيف وسيعي از فعاليت ها (تمام زندگي شهري)، عملکردهاي شهري را پوشش مي دهد.
۳) شهرسازي:
به مجموعه روشها و تدابيري گفته مي شود که متخصصان امور شهري به وسيله آن شهرها را بهتر مي سازند. يا به عبارتي شهرسازي يعني مطالعه طرح ريزي و توسعه شهرها با در نظر گرفتن احتياجات اجتماعي و اقتصادي با توجه به حداقل رساندن مشکلات شهري و پاسخ گويي به نيازهاي عمومي جمعيت شهري. شهرسازي يک کار گروهي و يک کوشش دسته جمعي با شرکت متخصصين علومي است که به نحوي در زمينه مسايل شهري مي توانند به مطالعه بپردازند و در جهت بهبود، توسعه و به طور کلي وضع آينده آنها به تعيين برنامه مبادرت کنند.
۴) مديريت شهري:
عبارت از اداره امور شهربه منظور ارتقاي مديريت پايدار مناطق شهري، با در نظر داشتن و پيروي از اهداف، سياست هاي ملي، اقتصادي و اجتماعي کشور. يا مديريت شهري به عنوان يک چارچوب سازماني توسعه شهر، به سياست ها، برنامه ها، طرح ها و عملياتي اطلاق مي شود که بتوانند رشد جمعيت را با دسترسي به زيرساخت هاي اساسي؛ مانند مسکن و اشتغال مطابقت دهند.
۵) طرح ريزي شهري:
عبارت از مطالعه کيفيت فضاها، کيفيت فيزيکي طرح ها، ارايه طرح هاي فيزيکي از فضاها و شناخت کيفيت فيزيکي شهري. بوجود آوردن مجموعه هاي فيزيکي است که در آن بيشتر به کيفيت فضاها و کيفيت فيزيکي طرح ها توجه مي شود. در طرح ريزي شهري، روش هاي تحليل بصري فرم هاي شهري بي اندازه موثرند. هدف طرح ريزي شهري جستجوي کيفيات زيبايي بصري از فرم شهري است که بر اساس مصرف اراضي پيش بيني شده در برنامه ريزي شهري قرار دارد. سياست هايي را که شهرداري ها در رابطه با ضوابط ساختماني شهر اعمال مي نمايند، مي توان جزئي از طرح ريزي شهري دانست. طرح ريزي شهري بيشتر با عوامل زيبايي شهري سروکار دارد. يکي از جنبه هاي مطالعاتي، جنبه کيفي عوامل فرهنگي و اجتماعي شهر است.
۶) سيما و منظر شهر:
سيماي شهري تمام عواملي از شهر را که به ديده مي آيد و چشم قادر به تماشاي آن است؛ يعني تمام اين عواملي که به صورت انفرادي و خاصه در حالتي که به صورت پيوسته و دسته جمعي عمل مي کند. از جمله نکاتي که درباره سيماي شهر مي توان گفت اين است که به ديده آيد، به ذهن سپرده شود و سبب شادي و نشاط گردد. منظر شهري نيز هنر يکپارچگي بخشيدن بصري و ساختاري به مجموعه ساختمان ها، خيابان ها و مکان هايي است که محيط شهري را مي سازند. منظر شهري چيزي بيش از مجموعه ساختمان ها و فضاهاي غير ساخته شده است. دو مفهوم سيما و منظر شهري اکثراً به يک معنا و مفهوم و با هم به کار برده شوند.
۷) طراحي شهري:
طراحي شهري تأکيد بر کيفيت محيطي عرصه هاي جمعي و سامان بخشي کالبدي اين عرصه ها در جهت ارتقاء کيفيت عملکردي، تجربي، زيباشناختي و زيست محيطي دارد. با کيفيت کالبدي و فضايي محيط سروکار دارد. عبارت از هنر طراحي شهر به صورت سه بعدي، که فعاليت آن در حوزه اي ميان معماري، منظر شهري، مهندسي و برنامه ريزي قرار مي گيرد. طراحي شهري به صورت فرايندي انساني در مي آيد که با بهبود کيفيت کالبدي محيط زيست سروکار دارد. طراحي شهري به طراحي شهرها بدون طراحي ساختمان ها مي پردازد که در اينجا مقصود فضاهاي عمومي است. يا اينکه حوزه طراحي شهري اساساً فضاي بين ساختمان ها را شامل مي شود و پيداست که فضاي عمومي بين ساختمان ها عموماً خيابان ها و ميدان ها است که همان فضاهاي عمومي است.
۸) طرح هادي شهري:
طرح هادي طرحي است براي گسترش آتي شهر و نحوه استفاده از زمين هاي شهري براي عملکردهاي مختلف به منظور حل مشکلات حاد و فوري شهر و ارايه راه حل هاي کوتاه مدت و مناسب براي شهرهايي که داراي طرح جامع نيستند. در واقع اصول کلي توسعه شهرها و هدايت اين توسعه را مورد توجه قرار مي دهد. آنچه در طرح هاي جامع شهري بايستي مورد مطالعه ريز قرار گيرد، در طرح هادي به صورت کلي تري مطرح مي گردد. از طرح هاي هادي مي توان به عنوان راهنماي توسعه شهر نام برد. اين طرح ها از سال ۱۳۳۴ به صورت طرح هاي گذربندي و شبکه بندي براي شهرها در کشور شروع گرديدند. معمولاً براي دوره زماني ده ساله و براي شهرهاي کوچک و يا شهرهاي که کمتر از ۲۵۰۰۰ نفرجمعيت دارند، تهيه مي شود. بيشتر براي شهرهايي تهيه مي گردند که فاقد طرح جامع بوده و يا امکان اجراي طرح جامع در آنها فراهم نشده است. طرح هادي داراي سابقه طولاني تري نسبت به طرح هاي جامع بوده و توسط وزارت کشور تهيه شده که با تشکيل دفاتر فني استانداري ها، وظيفه تهيه طرح هاي هادي در هر استان به عهده اين دفاتر واگذار گرديده است.
۹) طرح جامع شهري:
به منظور تدوين برنامه و تعيين جهات توسعه شهر و تأمين نيازمندي هاي آن بر مبناي پيش بيني ها و اهداف توسعه شهري تهيه مي شود. طرح جامع شهر، عبارت از طرح بلند مدتي است که در آن نحوه استفاده از اراضي و منطقه بندي مربوط به حوزه هاي مسکوني، صنعتي، خدماتي، اداري و... ، تأسيسات و تجهيزات شهري و نيازمندي هاي عمومي شهري، خطوط کلي اتباطي و سطح لازم براي ايجاد تأسيسات، تجهيزات و تعيين محدوده هاي نوسازي، بهسازي و... تعيين مي شود. بيشتر در مورد شهرهاي بزرگ و شهرهايي که بيش از ۲۵۰۰۰ نفر جمعيت دارند تهيه مي گردد. در واقع به شکل برنامه راهنما عمل مي کند يا به شکل سيستمي است که خط مشي اصولي و کلي سياست هاي شهري را تعيين مي کند. طرح جامع را مي توان منطقي جهت انتخاب الگوي صحيح استفاده از اراضي شهري دانست. روش انجام طرح جامع عبارت از مطالعه وضع موجود، تجزيه تحليل و نتيجه گيري از وضع موجود، تعيين اهداف و اولويت ها، انجام پيش بيني هاي لازم، ارايه طرح ها و برنامه هاي توسعه شهري و اجراي آنها مي باشد. در واقع طرح هاي جامع در دو مرحله تهيه مي شوند. مرحله اول شامل انجام بررسي ها، شناخت وضع موجود شهر مانند مطالعات جغرافيايي، اقليمي، تاريخي و بررسي ويژگي هاي اقتصادي، اجتماعي و کالبدي شهر و در بخش آخر اين مطالعات جمع بندي و تجزيه و تحليل مي باشد. در مرحله دوم، طرح کالبدي شهر و گزارش هاي مربوطه ارايه مي شود. پس از انقلاب نام طرح هاي جامع به طرح هاي توسعه و عمران و حوزه نفوذ شهرها تغيير يافت. به دلايلي نيز مراحل کار نيز از دو مرحله به چهار مرحله افزايش يافت. ويژگي هاي عمده اين طرح ها در معطوف نمودن توجهات به مباحث توسعه و عمران شهري به جاي توجه صرف به بحث هاي کالبدي و نيز توجه به حوزه نفوذ شهرها مي باشد.
۱۰) طرح تفصيلي:
طرحي است که بر اساس معيارها و ضوابط کلي طرح جامع، نحوه استفاده از زمين هاي شهري را در سطح محلات مختلف شهر و موقعيت و مساحت دقيق زمين براي هر يک از آنها و وضع دقيق و تفصيلي شبکه عبور و مرور و ميزان تراکم جمعيت، تراکم در واحدهاي شهري، اولويت هاي مربوط به مناطق بهسازي، توسعه و حل مشکلات شهري و موقعيت کليه عوامل مختلف شهري در آن تعيين مي شود. به دنبال طرح جامع و به منظور انجام برنامه هاي اجرايي تصويب شده اين طرح تهيه مي گردد. طرح تفصيلي در حقيقت تنظيم برنامه اي مفصل و انجام اقدامات جزء به جزء در مناطق و محلات شهري و طراحي آنها است. شامل چهار مرحله است:
▪ مرحله بازشناسي
▪ مرحله تثبيت برنامه ها و طرح هاي اجرايي
▪ مرحله تشخيص و تعيين اولويت ها
▪ مرحله انجام و اجراي محتواي طرح و کاربرد اراضي
سابقه تهيه طرح هاي جامع و تفصيلي به حدود سال هاي ۴۷-۴۶ برمي گردد. سازمان مسئول تهيه طرح هاي جامع و تفصيلي وزارت مسکن و شهرسازي است. اين طرح ها در ابتدا براي شهرهايي که طرح جامع آنها به تصويب رسيده بود انجام پذيرفت. پايه و اساس فکر تهيه طرح هاي تفصيلي در دهه ۵۰ از آن زمان آغاز شد که شهرداري ها در مواجهه با طرح هاي جامع، به لحاظ کلي بودن مطالعات، امکان پياده نمودن و اجراي دقيق آن را فراهم نمي ديدند.
۱۱) محدوده شهر:
براي انجام خدمات و فعاليت هاي شهري و اقدام در جهت تأمين ساختمان ها، فضاهاي شهري و برنامه هاي عمران شهري حدودي لازم است که بتوان در آن حدود به انجام خدمات شهري و برنامه ريزي در زمينه اين خدمات پرداخت. لذا، حدودي را براي اين خدمات تعيين مي کنند و معمولاً اين حدود از طرف مسئولين امور شهري و شهرداري ها مشخص مي شود تا بتوان در يک برنامه زماني مشخص به نوسازي و گسترش شهر پرداخت و خدمات شهري مورد نياز آن را اعم از برق، آب، تلفن، مسکن، فضاي سبز و ... تأمين کرد. اين حدود را معمولاً محدوده شهر مي گويند. اما در صورتي که شهر در تمام اين محدوده گسترده نشده و تنها در قسمت هايي از آن توسعه يافته باشد، مقدار اراضي ساخته شده را در داخل اين محدوده شهري، محدوده ساخته شده شهر گويند. در واقع محدوده ساخته شده شهر عبارت از مساحت محدوده شهر منهاي اراضي ساخته نشده در داخل اين محدوده. همچنين در جهت توسعه هاي بعدي شهر در مراحل زماني آينده در اطراف محدوده شهرها حدودي ديگر تعيين مي شود که به حريم شهر معروف است. در حقيقت اين اراضي جهت گسترش هاي آتي شهر در نظر گرفته مي شوند. حريم شهر را مي توان همان خط کمربندي شهر نيز در نظر گرفت.
۱۲) منطقه بندي:
چگونگي تقسيم و تخصيص اراضي شهر به فعاليت ها و کاربري هاي مختلف و مهمترين ابزار براي سامان دادن به نظام کاربري زمين محسوب مي گردد. ضوابط منطقه بندي نقش اساسي در توزيع و تقسيم کاربري هاي مختلف و نسبت آنها به يکديگر دارد و در نتيجه ارتباط تنگاتنگي با موضوع سرانه هاي کاربري زمين پيدا مي کند. يا مي توان گفت منطقه بندي عبارت از تقسيم کالبد يک جامعه شهري به منطقه ها برحسب نحوه استفاده از آن در اراضي حال و آينده به منظور نظارت و هدايت عمران اراضي. اصل اساسي در منطقه بندي آن است که شهر به بخش يا منطقه هاي مختلف تقسيم شود و هر منطقه در جهت اهداف صحيح و درست در موقعيت مکاني مناسب مورد استفاده قرار گيرد.
۱۳) کاربري زمين:
استفاده از زمين براي کاربردهاي مختلف و تعيين مکان استقرار فعاليت ها است. البته تنها تقسيم زمين و تدوين مقررات استفاده از آن مدنظر نيست، بلکه تمام عوامل موثر در کاربري زمين (اقتصادي، اجتماعي، منافع عمومي، محيط زيست، ايمني، مديريت و... ) مورد مطالعه قرار مي گيرد.
يکي از محورهاي اصلي برنامه ريزي شهري، برنامه ريزي کاربري زمين است. موضوع اصلي در برنامه ريزي کاربري زمين، نحوه تخصيص زمين به کاربري هاي مختلف و هماهنگ کردن آنها با يکديگر است.
۱۴) سرانه هاي شهري:
يکي از ابزارهايي است که در فرايند برنامه ريزي کاربري زمين، براي محاسبه و برآورد اراضي و توزيع آن ميان فعاليت ها يا کاربري هاي مختلف به کار مي رود. در واقع سرانه کاربري زمين به عنوان نوعي معيار و شاخص کمي براي سنجش و مقايسه تغييرات کاربري در جريان زمان مورد استفاده قرار مي گيرد. سرانه کاربري زمين تبلور و بيان کمي مجموعه سياست ها، روش ها و الگوهايي است که براي تعيين انواع کاربري ها، تقسيم اراضي، توزيع فضايي فعاليت ها، ضوابط منطقه بندي، تدوين استانداردهاي کاربري و غيره به کار گرفته مي شود. امروزه بسياري از مفاهيم فوق نظير برنامه ريزي شهري، شهرسازي، مديريت شهري، طراحي شهري، طراحي منظر و... به عنوان رشته هاي تحصيلي در دانشگاه هاي معتبر وجود داشته و متخصصان مختلفي از اين علوم در سازمان هاي ذيربط نظير وزارت کشور، مسکن و شهرسازي، سازمان مديريت، استانداري ها، شهرداري ها، مهندسين مشاور شهرسازي و معماري مشغول فعاليت بوده و در روند توسعه شهرها تأثير گذار هستند.

● فرودهاي فضايي: فضاپيما بايد هنگام نزديک شدن به يک سياره يا قمر از سرعت خود بکاهد، تا از هدف خود عبور نکند. فضا پيما در اين هنگام به دور خود مي چرخد ...

در انتهاي برنامه آپولو مقامات ناسا برنامه آينده فضايي ايالات متحده را بررسي مي کردند. در آن زمان فضانوردان و تجهيزات توسط موشک هاي يکبار مصرف به فضا ا ...

شاتلها در اصل هوا - فضاپيماهايي هستند که وظايف گوناگوني دارند. ولي مهمترين آنها حمل ماهواره‌ها و قرار دادن آنها بر روي مدارهاي خاص زمين است. مقدمه در ...

در گذشته اخبار بسيار زيادي درباره هک شدن سايت هاي مختلف شنيده مي شد که در آن يک مهاجم با استفاده از روش هاي بعضاً ابتدايي صفحه اول يک سايت را دستکاري ...

وقتي مي پرسند که موجودات فرازميني چه شکلي است، نماهاي هاليوودي متفاوتي در ذهن شکل مي گيرد، از مهاجمان خونخوار گرفته تا کوچولوهاي دوست داشتني چون اي.تي ...

هنگامي که شما به تصاوير حيرت انگيز هابل و يا مريخ نوردها نگاه مي کنيد، همواره در شگفت خواهيد ماند که : ايا انچه با چشمانتان مي بينيد واقعا وجود دارند؟ ...

استفاده از ليزر روز به روز گسترده تر مي شود، از بمب افکن هاي مجهز به تسليحات ليزري تا بزرگ ترين رصدخانه هاي جهان. شرکت بوئينگ اعلام کرد که در اواسط ما ...

شاتل در لغت به اتوبوسهايي اطلاق مي شود که در يک مسير مشخص رفت و آمد مي نمايند. آن ها اتوبوسهايي هستند که براي حمل انسان،محموله هاي فضايي و بردن ماهوار ...

دانلود نسخه PDF - فضاي شهري