up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله فرو نشست PDF
QR code - فرو نشست

فرو نشست

فرو نشست و پيامد هاي آن در ايران و جهان

فرونشست و پيامد هاي آن در ايران و جهان
رشد جمعيت همراه با گسترش بي رويه بهره برداري از منابع آب براي استفاده در کشاورزي و صنعت، پي آمد هاي نامطلوب زيادي در جنبه هاي کمي و کيفي منابع آب داشته است. بدين ترتيب در جامعه امروزي لازم است که از استفاده بي رويه از منابع طبيعي به ويژه آب دست برداشته و به سوي استفاده خردمندانه و مديريت پايدار بهره برداري از منابع آب روي آورد.افزايش روز افزون بهره برداري از آب هاي زيرزميني، به ويژه در حوضه هاي ي که با نهشته هاي آبرفتي، دريايي کم عمق يا درياچه اي تحکيم نيافته (Unconsolidated)انباشته شده اند، مي تواند به نشست و يا فروريزش سطح زمين منجر شود.
طبق تعريف انستيتو زمين شناسي ايالات متحده، پديده فرونشست زمين شامل فروريزش يا نشست رو به پائين سطح زمين است که مي تواند داراي بردار اندک جابجايي افقي باشد. حرکت از نظر شدت ، وسعت و ميزان مناطق درگير محدود نبوده و فرونشست مي تواند در اثر پديده هاي طبيعي زمين شناختي مانند انحلال ، آب شدن يخها و تراکم نهشته ها ، حرکت هاي آرام پوسته و خروج گدازه از پوسته جامد زمين و يا فعاليت هاي انساني نظير معدنکاري ، برداشت آب هاي زيرزميني و يا نفت ايجاد شود. از نظر يونسکو اين پديده عبارت است از فروريزش يا نشست سطح زمين که به علت هاي متفاوتي در مقياس بزرگ روي مي دهد. به طور معمول اين اصطلاح به حرکات قائم رو به پايين سطح زمين که مي تواند با بردار اندک افقي همراه باشد گفته مي شود.پديده ياد شده، زمين لغزه ها (Landslide) را که حرکت آنها داراي بردار افقي قابل توجهي بوده و همچنين نشست (Settlement) در خاک هاي دستي را شامل نمي شود.
محيط هاي زمين شناختي داراي پتانسيل فرونشست
رويداد فرونشست به طور معمول در دو محيط با سازوکار مختلف امکان پذير است:
1. سنگ هاي انحلال پذير (سنگ آهک، دولوميت، گچ و نمک) که توسط نهشته هاي تحکيم نيافته مدفون شده اند، يا فروچاله هاي کهن پر شده با نهشته هاي تحکيم نيافته که فشار هيدرواستاتيکي رو به بالا (Buoyancy) آب زيرزميني در نگهداري آنها موثر است.
2. نهشته هاي جوان تحکيم نيافته و رسوبات آواري نيمه تحکيم يافته با تخلخل زياد که در زير نهشته هاي آبرفتي، درياچه اي و يا نهشته هاي دريايي کم عمق واقع شده اند.
خطر هاي زمين شناختي مرتبط با فرونشست
فرونشست و شکاف هاي زمين (Fissure) که به آهستگي و به تدريج گسترش مي يابند شايد همان تاثير خطر هاي ناگهاني و فاجعه باري چون سيل و زلزله را نداشته باشند. در منطقه در حال فرونشست شايد خرابي به طور گسترده مشاهده نشده و حتي آثار سطحي حاصل از آن نيز به راحتي قابل تشخيص نباشند، با اين وجود به طور معمول برطرف کردن آسيب هاي ناشي از فرونشست و شکاف هاي زمين پر هزينه و دشوار است.براي نمونه، فرونشست ها مي توانند به تخريب سيستم هاي آبياري و نابودي خاک هاي حاصلخيز کشاورزي ( با کاهش تخلخل آنها ) منجر شوند. وارد آمدن آسيب به چاهها در مناطق فرونشست روستايي و شهري کاملا متداول بوده و سبب خرابي چاهها و بروز پديده اي مي شود که در اصطلاح به آن رشد چاه گفته مي شود. در اين پديده به نظر مي رسد که لوله چاه از سطح زمين بالا آمده، در حالي که لوله ثابت بوده و اين سطح زمين است که پايين رفته است.مناطق شهري به سبب تراکم جمعيت، وجود ساختمانها و شريان هاي حياتي به طور ويژه در برابر فرونشست آسيب پذيرتر مي باشند.
اين پديده مي تواند به خيابان ها، پل ها و بزرگراه ها آسيب وارد آورده، خطوط آبرساني، گاز و فاضلاب را مختل کرده، به پي ساختمان ها آسيب رسانده و موجب ترک خوردگي در آنها شود. در اين حالت سازه هاي ي که پي گسترده تر و ارتفاع بيشتري دارند آسيب پذيرترند.خطوط راه آهن، سد هاي خاکي، تصفيه خانه ها و کانالها از آسيب پذيري بيشتري برخوردارند. به طور کلي هر سازه اي که در مسير شکل گيري شکاف يا فرو چاله (Sinkhole) واقع شود در معرض آسيب بيشتري قرار دارد.پديده فرونشست با ايجاد تغيير در وضعيت توپوگرافي منطقه مي تواند سبب بروز تغييرات عمده اي در هيدرولوژي منطقه شود. به عنوان مثال در اين مناطق ممکن است سيلاب هاي مخربي به وقوع بپيوندد در حالي که پيش از ايجاد فرونشست از چنين پيشينه اي بر خوردار نبوده است. از سوي ديگر اين پديده مي تواند با ايجاد تغيير در وضعيت زمين آبشناختي منطقه نظير جهت و سرعت جريان آب زير زميني، بيلان آب زير زميني و غيره پي آمد هاي ناهنجار بيشتري به همراه داشته باشد.
تاريخچه بررسي فرونشست در جهان
برپايه اطلاعات کار گروه فرونشست در سازمان يونسک (IHP)و کهن ترين فرونشست شناخته شده در ايالت آلاباما ي ايالات متحده در سال۱۹۰۰ ميلادي به وقوع پيوسته است. اساس مطالعات اين کار گروه بررسي هاي تفضيلي روي ۴۲ فرونشست در ۱۵ کشور جهان بوده است. از حدود سال ۱۹۶۵، يونسکو اولين برنامه جهان ي خود را براي چرخه هاي آبشناختي تحت عنوان دهه جهان ي آبشناسي آغاز کرد که بررسي فرونشست ها در سال هاي بعد يکي از برنامه هاي اصلي آن گشت. در آوريل ۱۹۷۵ گروه کاري فرونشست در پاريس شکل گرفت که اساس کار آن بررسي رابطه شکل گيري اين پديده با آب هاي زيرزميني بود.از آن تاريخ تا به امروز بررسي هاي بيشتري در اين زمينه در کشور هاي پيشرفته به ويژه در ايالات متحده و ژاپن انجام شده است که نتيجه آن کنترل شديد مصرف آب و تغيير در الگوي مصرف و توقف فرونشست ها در بسياري از موارد بوده است. در اين بررسي ها از روشها و تکنيک هاي جديد مانند سيستم هاي مکان يابي جغرافيايي پيشرفته (GPS)، رادار(InSAR & SAR) براي مکان يابي فرونشست ها به صورت گسترده اي استفاده شده .
راهکار هاي مقابله با فرونشست :
فرونشست ها و پيامد هاي ناخوشايند آن ها، شوربختانه سرشتي بازگشت ناپذير دارند و به سختي مي توان آنها را کند و مهار نمود. شالوده هر پروژه ملي براي رويارويي با خطر فرونشست بر سه اصل پيش بيني، تشخيص و پايش (Monitoring ) استوار است و مديريت درست منابع آب، نقش کليدي درجلوگيري از رخداد اين پديده دارد. فرآيند پيش بيني و تشخيص برپايه داده هاي حاصل از چاه پيمايي، آزمون هاي ژئوفيزيکي و داده هاي زمين شناسي مهندسي و ژئوتکنيکي براي پيش بيني و اندازه گيري و ميزان نشست خاک و تخلخل مفيد و پتانسيل تراکم پذيري آن مي باشد.از سوي ديگر همانگونه که بيان گرديد پايش، مکان يابي و اندازه گيري ميزان فرونشست مي تواند با روش هاي نوين نقشه برداري و دورسنجي انجام پذيرد.
تاريخچه مطالعات فرونشست در ايران
با توجه به مصرف بي رويه آب در سطح کشور و داده هاي پراکنده مربوط به پايين آمدن سطح آب زير زميني، دريافتن اينکه فرونشست ها و پيامد هاي حاصل از آن پديده اي مشکل ساز در کشور تبديل شده، کار دشواري نيست. بررسي هاي موردي در بخش هاي مختلف کشور نيز نمايانگر اين امر است.
بررسي هاي موردي که برخي از آنها توسط سازمان زمين شناسي و اکتشافات معدني کشور در اين زمينه انجام گرفته عبارتند از:
* فرونشست بزرگ اختيار آباد در نزديکي کرمان
* دشت کبودر آهنگ و فامنين در استان همدان که فروچاله هاي متعددي در اين دشت ديده شده و روند شکل گيري آنها حتي نيروگاه شهيد مفتح را تهديد مي کند.
* دشت معين آباد ورامين در استان تهران که در آن شکاف زمين به طول ۴ ۲ کيلومتر در منطقه مشاهده شد و حتي تا امروز شکاف هاي ي به موازات آن در شکل گيري است. روند گسترش اين فرونشست خطوط انتقال نيرو را تهديد مي کند.
* دشت نظرآباد در استان تهران که بعضي از آثار فرونشست بصورت بالا آمدن لوله چاهها از سطح زمين و ماسه دهي چاهها مشاهده شده است. از سوي ديگر دشت هاي رفسنجان و مشهد نيز آثاري از پديده فرونشست را نشان داده اند.
* در جنوب باختر تهران بزرگ، اندازه گيري هاي انجام شده توسط سازمان نقشه برداري کشور نشستي به ميزان حدود يک ونيم متر را در ۹ سال گذشته در منطقه ۱۸ و ۱۹ شهرداري نشان مي دهد. براساس بررسي هاي انجام شده، شواهدي در دست است که نشان مي دهد اين پديده در دشت هاي ديگر ايران چون اراک، نهاوند، خمين، گلپايگان، نطنز، يزد و ابرکوه نيز در حال شکل گيري است.اين موارد نمايانگر آن است که بازنگري و تغيير در استراتژي مديريت منابع آب ايران در توسعه پايدار کشور اجتناب ناپذير است.

فرودگاه، فضايي است که براي نشست و برخاست وسايل پرنده از قبيل بالگرد، هواپيماهاي مسافربري، نظامي، کشاورزي و غيره استفاده مي شود بسته به مورد مصرف و نيا ...

● فرودهاي فضايي: فضاپيما بايد هنگام نزديک شدن به يک سياره يا قمر از سرعت خود بکاهد، تا از هدف خود عبور نکند. فضا پيما در اين هنگام به دور خود مي چرخد ...

فوايد : سرشار از ويتامين ‹‹ ث›› و پتاسيم است. منبعي غني از فولات، آهن، كلسيم و ساير مواد معدني مي باشد انواع سرخ و صورتي آن انباشته از كاروتن يعني زمي ...

فرو صوت و فراصوت: موج هاي صوتي را برحسب بسامد آن ها به سه گروه تقسيم مي كنند: صوت:به موج هاي صوتي كه بسامد آن ها در حدود 20 تا 20000 نوسان در ثانيه با ...

اسفرومتر، يکي از وسايل بسيار ضروري (درحد لنزمتر) براي يک مؤسسه ي عينک سازي مي باشد. اين وسيله تشکيل شده از يک صفحه ي مدرج ساعتي شکل که در انتها به يک ...

زلزله عبارتست از لرزش زمين در اثر آزاد سازي سريع انرژي که اغلب موارد در اثر لغزش در امتداد يک گسل در پوسته زمين اتفاق مي­افتد. انرژي آزاد شده از محل آ ...

رشد جمعيت همراه با گسترش بي رويه بهره برداري از منابع آب براي استفاده در كشاورزي و صنعت، پي آمدهاي نامطلوب زيادي در جنبه هاي كمي و كيفي منابع آب داشته ...

به گفته اخترشناسان طي چند سال آينده ميتوان سايه كلي سياهچاله واقع در مركز كهكشان راه شيري را مشاهده كرد. در هسته كهكشان راه شيري يك سياهچاله پرجرم قرا ...

دانلود نسخه PDF - فرو نشست