up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله فرسايش خاک PDF
QR code - فرسايش خاک

فرسايش خاک

هدر رفتن مايعي آب از خاک به دو صورت کلي انجام ميشود:
نفوذ نزولي آب در داخل خاک که از طريق آن آب زايد لايههاي سطحي خاک دفع ميگردد.
هرزروي آب که در سطح خارجي خاک روان ميگردد.
نفوذ نزولي آب ، سبب شسته شدن عناصر محلول شده و ممکن است قسمت قابل ملاحظهاي از مواد غذايي گياه را از دسترس ريشه خارج سازد. هرزروي سطحي آب نه تنها سبب اتلاف آب ميشود، بلکه با شستن ذرات خاکي ممکن است باعث فرسايش خاک گردد. خروج مواد غذايي گياهي تنها از طريق کشت نباتات و برداشت محصول صورت نگرفته و شسته شدن و فرسايش خاک نيز در اين مورد نقش عمدهاي را بازي ميکند.
در مواردي که شيب زمين زياد يا قابليت نفوذ خاک کم است، قسمت قابل ملاحظهاي از آب باران به صورت هرزروي سطحي هدر ميرود. در چنين مواردي نه تنها خاک و در نتيجه گياهان از اين آب محروم ميشوند، بلکه مقدار زيادي از ذرات خاک همراه آب هدر رفته، شسته ميشوند
فرسايش تسريعي
فرسايش آبي در واقع يکي از پديدههاي معمولي زمين شناسي است که بوسيله آن کوهها بتدريج فرسوده شده و دشتها ، درهها و بستر رودخانهها و دلتاها ، تشکيل مييابند. اين نوع فرسايش که به کندي صورت ميگيرد، فرسايش طبيعي ناميده ميشود. در صورتي که فرسايش با سرعت خيلي بيشتري انجام شود و حالت تخريبي به خود بگيرد، به آن فرسايش تخريبي گفته ميشود.
در پديده فرسايش دو عمل مختلف انجام ميشود: يکي جدا شدن ذرات و ديگري حمل و تغيير مکان آنها. عواملي مانند انجماد و ذوب متناوب ، جريان آب و ضربانات قطران باران اثر جدا کنندگي داشته و مواد را جهت شسته شدن آماده ميکنند.
عوامل موثر در ميزان فرسايش تسريعي دو عامل اصلي را ميتوان مسئول وقوع فرسايش تسريعي دانست: از بين رفتن پوشش گياهي طبيعي خاک و کشت گياهاني که پوشش گياهي کافي فراهم ننموده و قسمتي از خاک را برهنه ميگذارند. کشت نباتات کرتي مانند ذرت و سيب زميني ، بخصوص اگر کرتها در جهت شيب زمين باشد، پوشش کافي به خاک نداده، فرسايش و از بين رفتن خاک را تشديد ميکنند.
مقدار کل بارندگي و شدت آن بارندگي زياد در صورتي که ريزش آن آرام باشد، فرسايش زيادي ايجاد نميکند، در صورتي که بارانهاي شديد حتي به مقدار کم سبب فرسايش زياد ميشوند. در فصل سرما که زمين منجمد ميشود و در فصل رشد گياهان که پوشش گياهي انبوه است، بارندگي اثر فرسايشي کمتري دارد.
● شيب زمين
شيب زياد باعث تسريع جريان آب شده و به همان نسبت ميزان فرسايش و هدر رفتن آب افزايش پيدا ميکند. طول شيب نيز اهميت دارد، چون هر قدر شيب ادامه بيشتري داشته باشد، بر مقدار سيلاب افزوده خواهد شد.
● پوشش گياهي
درختان جنگلي و مرتع موثرترين عوامل محافظ خاک در مقابل فرسايش هستند. نباتات زراعي اثر محافظتي کمتري دارند، ولي اين امر در نباتات مختلف يکسان نيست. نباتاتي مانند جو و گندم پوشش نسبتا کافي براي خاک فراهم ميکنند.
● ماهيت خاک
از بين خواص فيزيکي خاک موثر در ميزان فرسايش مهمترين آنها قابليت نفوذ خاک و ثبات ساختماني خاک است. قابليت نفوذ خاک به عواملي مانند ثبات ساختماني ، بافت ، نوع رس ، عمق خاک و وجود لايههاي غير قابل نفوذ بستگي دارد. ثبات ساختماني ذرات خاک سبب ميشود که عليرغم هرزروي سطح آب فرسايش زيادي صورت نگيرد.
● نحوه کنترل فرسايش آبي
روشهاي مختلفي براي کاهش يا کنترل فرسايش آبي ميتوان بکار برد:
بطور کلي هر اقدامي مانند شخمهاي سطحي و عمقي و اضافه کردن مواد آلي خاک که قدرت جذب آبي خاک را افزايش دهد، هدر رفتن سطحي آب را کاهش ميدهد.
انتخاب نوع نباتات زراعي در کنترل فرسايش اثر زيادي دارد.
بالا نگه داشتن سطح حاصلخيزي خاک خود يک نوع عمل محافظتي در مقابل فرسايش است، زيرا تحت اين شرايط رشد زياد نباتات ، علاوه بر بهتر نمودن قابليت نفوذ آب خاک ، پوشش گياهي و مواد آلي خاک را بطور قابل ملاحظه افزايش ميدهند.
با دقت در انتخاب روشهاي کشت و زرع و نحوه انجام آنها ميتوان با فرسايش خاک مبارزه کرد. در صورتي که شيب زمين تا مسافت زيادي ادامه داشته باشد، بهتر است که نباتات کرتي مانند ذرت با نباتات پوششي مثل گندم و جو بطور يک در ميان کشت شوند، تا بدين وسيله از شتاب گرفتن آب جلوگيري شود. اين روش کشت را که اصطلاحا کشت نواري گويند، اثرات کاملا مثبتي در حفاظت خاک داشته است.
فرسايش بادي
تخريب خاک از طريق فرسايش بادي بيشتر در مناطق خشک صورت گرفته و گاهي در مناطق مرطوب هم اتفاق ميافتد. اثر تخريبي باد غالبا خيلي جدي بوده و نه تنها ذرات ريز و حاصلخيز خاک را هدر ميدهد، بلکه به علت رو بازکردن ريشه گياهان و يا پوشاندن قسمت هوايي گياهان با مواد معلق در هوا ، سبب مرگ آنها ميشود. خشک شدن لايههاي سطحي خاک به علت کمي آب ، آنها را در خطر فرسايش باد قرار ميدهد.
▪ عوامل موثر در فرسايش بادي
مهمترين عامل درصد رطوبت خاک است، زيرا خاک مرطوب از اين حيث مصون است. عوامل ديگر عبارتند از: سرعت باد ، وضعيت قسمت سطحي خاک ، خصوصيات کلي خاک.
خصويات خاکي مانند ثبات دانه بندي ذرات خاک ، ميزان مواد آلي و درصد ذرات خاک همگي در فرسايش پذيري خاک بوسيله باد موثر هستند.
▪ کنترل فرسايش بادي
با توجه به عوامل موثر در ميزان فرسايش بادي ميتوان روشهاي مبارزه و کنترل را حدس زد. اين روشها شامل مرطوب نگه داشتن خاک ، زبر و خشن نمودن سطح خاک و داشتن پوشش گياهي است. کشت نوارهاي نباتي و ايجاد بادشکنها عمود بر جهت وزش باد پيشگيريهاي موثري براي فرسايش بادي محسوب ميشوند. اکثر روشهاي بکار رفته ضمن اينکه براي مبارزه با اثر باد منظور ميشوند، در واقع تا حد زيادي در جهت کنترل درصد خاک نيز عمل ميکنند.
● آينده بحث
زيانهاي ناشي از فرسايش به خاک محدود نشده، بلکه ذرات خاک شسته شده و سبب پر شدن کانالهاي آبياري ، سدها و ... نيز ميگردد. علاوه بر آن خاکهاي زمين پست نيز بوسيله يک لايه از لاي پوشيده شده و به بهره برداري آن لطمه ميخورد.
فرسايش خاک نه تنها در عصر حاضر بلکه در طي قرون ، يکي از خطرات جدي و تهديد کننده رفاه و آبادي هر جامعه بوده است. ترديدي نيست پيشرفت و دوام کشاورزي مستلزم بکار بردن روشهاي مناسب و موثر براي جلوگيري يا کم کردن ميزان شسته شدن و هدر رفتن خاک ميباشد

رشد و عملکرد گياهان داروئي بستگي به تداوم تأمين موادغذائي و رطوبت دارد که اين گياهان با سيستم ريشه اي خود در خاک به دست مي آورند. بنابراين خاک از اهمي ...

خاک ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي باشند که از تجزيه و تخريب سنگ ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي آيند که البته نوع و ترکيب خاک ها در مناطق مختلف بر حسب ...

خاک‌ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي‌باشند که از تجزيه و تخريب سنگ‌ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي‌آيند که البته نوع و ترکيب خاک‌ها در مناطق مختلف بر حسب ...

رسها به همراه کلوئيدها ، فعالترين بخش خاک محسوب مي شوند و اکثر آنها داراي ساختمان بلوري هستند. قبل از مطالعه کانيها توسط اشعه ايکس تصور مي شد که کانيه ...

طبيعت بر ۳ رکن اساسي آب، هوا و خاک استوار است؛ بر اين اساس شناخت طبيعت و ارکان آن، حفاظت و پاسداري از طبيعت از مسووليت اجتناب ناپذير انسان هاست. کشاور ...

نياز انسان به آب باعث شده تا اکثر تمدن هاي بشري در کنار رودخانه ها شکل بگيرند. انسان هاي اوليه با زندگي در کنار رودخانه ها بطور فطري و تجربي آموخته بو ...

● عوامل فرسايش فرسايش اساسا يک پديده تسطيح يا هموارکننده سطح زمين است به اين ترتيب که خاک و قلوه سنگ از راه حمل شدن، غلطيدن و يا شسته شدن تحت تاثير ني ...

آبهاي زيرزميني بطور طبيعي ، و بطور کلي تحت اثر وزن خود از نقاط مرتفع به سوي نقاط پست حرکت مي کنند. حرکت افقي آب در زير زمين اغلب بسيار آهسته تر از رود ...

دانلود نسخه PDF - فرسايش خاک