up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله فرسايش خاک PDF
QR code - فرسايش خاک

فرسايش خاک

تعريف خاک و عوامل فرسايش خاکها (1)

خاک ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي باشند که از تجزيه و تخريب سنگ ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي آيند که البته نوع و ترکيب خاک ها در مناطق مختلف بر حسب شرايط ناحيه فرق مي کند. مقدار آبي که خاک ها مي توانند بخود جذب کنند. از نظر کشاورزي و همچنين در کارخانه هاي راه سازي و ساختماني داراي اهميت بسياري است که البته اين مقدار در درجه اول بستگي به اندازه دانه هاي خاک دارد.
هرچه دانه خاک ريزتر باشد، آب بيشتري را به خود جذب مي کند که اين خصوصيت براي کارهاي ساختمان سازي مناسب نيست. بطور کلي خاک خوب و حد واسط از دانه هاي ريز و درشت تشکيل يافته است. تشکيل خاک ها به گذشت زمان ، مقاومت سنگ اوليه يا سنگ مادر ، آب و هوا ، فعاليت موجودات زنده و بالاخره توپوگرافي ناحيه اي که خاک در آن تشکيل مي شود بستگي دارد.
●عوامل موثر در تشکيل خاک
▪سنگ هاي اوليه يا سنگ مادر :
کميت و کيفيت خاک هاي حاصل از سنگ هاي مختلف اعم از سنگهاي آذرين ، رسوبي و دگرگوني به کاني هاي تشکيل دهنده سنگ ، آب و هوا و عوامل ديگر بستگي دارد. خاک حاصل از تخريب کامل سيليکاتهاي داراي آلومينيوم و همچنين سنگهاي فسفاتي از لحاظ صنعتي و کشاورزي ارزش زيادي دارد. در صورتيکه خاک هايي که از تخريب سنگ هاي داراي کاني هاي مقاوم (از قبيل کوارتز و غيره) در اثر تخريب شيميايي پديد آمده اند و غالبا شني و ماسه اي مي باشند فاقد ارزش کشاورزي مي باشند.
▪ارگانيسم :
تمايز انواع خاک ها از نقطه نظر کشاورزي به نوع و مقدار مواد آلي (ازت و کربن) موجود در آن بستگي دارد. نيتروژن موجود در اتمسفر بطور مستقيم قابل استفاده براي گياهان نمي باشد. بلکه ترکيبات نيتروژن دار لازم براي رشد گياهان بايد به شکل قابل حل در خاک وجود داشته باشد که اين عمل در خاک ها بوسيله برخي از گياهان و باکتري ها انجام مي شود. خاک ها معمولا داراي يک نوع مواد آلي کربن دار تيره رنگي هستند که هوموس ناميده مي شوند و از بقاياي گياهان بوجود مي آيد.
▪زمان :
قدر مدت عمل تخريب کاني ها و سنگ ها بيشتر باشد عمل تخريب فيزيکي و شيميايي کاملتر انجام مي گيرد. زمان تخريب کامل بسته به نوع سنگ ، ساخت و بافت سنگ ها و نيز ترکيب و خاصيت تورق کاني ها متفاوت مي باشد ولي بطور کلي سنگهاي رسوبي خيلي زودتر تجزيه شده و به خاک تبديل مي شوند، در صورتيکه سنگهاي آذرين مدت زمان بيشتري لازم دارند تا تجزيه کامل در آنها صورت گرفته و به خاک تبديل گردند.
▪آب و هوا :
فور آب هاي نفوذي و عوامل آب و هوا از قبيل حرارت ، رطوبت و غيره در کيفيت خاک ها اثر بسزايي دارند. جريان آبهاي جاري بخصوص در زمين هاي شيب دار موجب شستشوي خاک ها مي شوند و با تکرار اين عمل مقدار مواد معدني و آلي بتدريج تقليل مي يابد. اثر تخريبي اتمسفر همانطور که قبلا بيان گرديد روي برخي از کاني ها موثر و عميق مي باشد و هر قدر رطوبت همراه با حرارت زيادتر باشد شدت تخريب نيز بيشتر مي گردد.
▪توپوگرافي محل تشکيل خاک :
اگر محلي که خاک ها تشکيل مي شوند داراي شيب تند باشد در نتيجه مواد تخريب شده ممکن است بوسيله آبهاي جاري و يا عامل ديگري خيلي زود بسادگي از محل خود بجاي ديگري حمل گردند و يا شستشو بوسيله آبهاي جاري و يا عامل ديگري خيلي زود بسادگي از محل خود بجاي ديگري حمل گردند و يا شستشو بوسيله آبهاي جاري باعث تقليل مواد معدني و آلي خاک ها شود در نتيجه اين منطقه خاک هاي خوب تشکيل نخواهند شد. ولي برعکس در محل هاي صاف و مسطح که مواد تخريب شده بسادگي نمي توانند به جاي ديگري حمل شوند فرصت کافي وجود داشته و فعل و انفعالات بصورت کامل انجام مي پذيرد.
●مواد تشکيل دهنده خاک ها
موادي که خاک ها را تشکيل مي دهند به چهار قسمت تقسيم مي شوند :
▪مواد سخت :مواد سخت را ترکيبات معدني تشکيل مي دهند ولي ممکن است داراي مقداري مواد آلي نيز باشند. البته اين ترکيبات معدني از تخريب سنگ هاي اوليه يا سنگ مادر حاصل شده اند که گاهي اوقات همراه با مواد تازه کلوئيدي و نمک ها مي باشند.
▪موجودات زنده در خاک ها :تغييراتي که در خاک ها انجام مي پذيرد بوسيله موجودات زنده در خاک انجام مي گيرد. قبل از همه ريشه گياهان ، باکتري ها ، قارچها ، کرم ها و بالاخره حلزون ها در اين تغييرات شرکت دارند.
▪آب موجود در خاک ها :آبي که در خاک وجود دارد حمل مواد حل شده را به عهده دارد که البته اين مواد حمل شده براي رشد و نمو گياهان به مصرف مي رسد. آب موجود در خاک ها از باران و آبهاي نفوذي ، آب جذب شده و بالاخره آبهاي زيرزميني تشکيل شده که در مواقع خشکي از محل خود خارج شده و بمصرف مي رسد.
▪هواي موجود در خاک :هوا همراه با آب در خوه هاي خاک ها وجود دارد که البته اين هوا از ضروريات رشد و نمو گياهان و ادامه حيات حيوانات مي باشد. مقدار اکسيژني که در اين هوا وجود دارد از دي اکسيد کربن کمتر است و اين بدان علت است که ريشه گياهان براي رشد و نمو اکسيژن مصرف کرده و دي اکسيد کربن پس مي دهند.
●تقسيم بندي خاک ها از لحاظ سنگ هاي تشکيل دهنده
بر حسب دانه هاي تشکيل دهنده خاک و هم چنين شرايط ميزالوژي و پتروگرافي زمين خاک هاي مختلفي وجود دارد که عبارتند از :
خاک رسي :ذرات رس (Clay) داراي قطري کوچکتر از ۰.۰۰۲ ميلي متر مي باشند و در حدود ۵۰% خاک را تشکيل مي دهند.
خاک هاي رسي چون داراي دانه هاي بسيار ريزي هستند به خاک سرد معروفند و در مقابل رشد گياهان مقاومت نشان داده و رشد آنها را محدود مي کنند.
خاک هاي سيلتي :
۵۰% اين نوع خاک ها را ذرات سليت تشکيل داده است که داراي قطري بين ۰.۰۵ تا ۰.۰۰۲ ميلي متر مي باشند و بر حسب اينکه ناخالصي مثل ماسه ، رس و غيره بهمراه دارند به نام خاک هاي سيلتي ماسه اي و يا سيلتي رسي معروفند.
خاک هاي ماسه اي :
اين خاک ها از ۷۵% ماسه تشکيل شده اند. قطر دانه ها از ۰.۰۶ تا ۲ ميليمتر است و بر حسب اندازه دانه هاي ماسه به خاک هاي ماسه اي درشت ، متوسط و ريز تقسيم مي گردند. مقدار کمي رس خاصيت خاک هاي ماسه اي را تغيير مي دهد و اين نع خاک آب را بيشتر در خود جذب مي کند تا خاک هاي ماسه اي که فاقد رس هستند.
خاک هاي اسکلتي :
خاکهاي اسکلتي به خاکهايي اطلاق مي گردد ک در حدود ۷۵% آن را دانه هايي بزرگتر از ۲ ميلي متر از قبيل قلوه سنگ ، ديگ و شن تشکيل مي دهند. اين خاک ها ، آب را به مقدار زياد از خود عبور مي دهند و لذا هميشه خشک مي باشند.

رشد و عملکرد گياهان داروئي بستگي به تداوم تأمين موادغذائي و رطوبت دارد که اين گياهان با سيستم ريشه اي خود در خاک به دست مي آورند. بنابراين خاک از اهمي ...

خاک ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي باشند که از تجزيه و تخريب سنگ ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي آيند که البته نوع و ترکيب خاک ها در مناطق مختلف بر حسب ...

خاک‌ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي‌باشند که از تجزيه و تخريب سنگ‌ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي‌آيند که البته نوع و ترکيب خاک‌ها در مناطق مختلف بر حسب ...

رسها به همراه کلوئيدها ، فعالترين بخش خاک محسوب مي شوند و اکثر آنها داراي ساختمان بلوري هستند. قبل از مطالعه کانيها توسط اشعه ايکس تصور مي شد که کانيه ...

طبيعت بر ۳ رکن اساسي آب، هوا و خاک استوار است؛ بر اين اساس شناخت طبيعت و ارکان آن، حفاظت و پاسداري از طبيعت از مسووليت اجتناب ناپذير انسان هاست. کشاور ...

نياز انسان به آب باعث شده تا اکثر تمدن هاي بشري در کنار رودخانه ها شکل بگيرند. انسان هاي اوليه با زندگي در کنار رودخانه ها بطور فطري و تجربي آموخته بو ...

● عوامل فرسايش فرسايش اساسا يک پديده تسطيح يا هموارکننده سطح زمين است به اين ترتيب که خاک و قلوه سنگ از راه حمل شدن، غلطيدن و يا شسته شدن تحت تاثير ني ...

آبهاي زيرزميني بطور طبيعي ، و بطور کلي تحت اثر وزن خود از نقاط مرتفع به سوي نقاط پست حرکت مي کنند. حرکت افقي آب در زير زمين اغلب بسيار آهسته تر از رود ...

دانلود نسخه PDF - فرسايش خاک