up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله فحلي و آبستني PDF
QR code - فحلي و آبستني

فحلي و آبستني

تشخيص به موقع فحلي و آبستني

توليد مثل عاملي کليدي در تعيين بازده پرورش گاوهاي شيرده مي باشد. در بهترين شرايط هر ماده گاو، سالانه يک گوساله توليد خواهد کرد. از نظر اقتصادي، باروري معمولا با توجه به فاصله زايش پي در پي دو گوساله ارزيابي مي شود. معيارهاي اندازه گيري بازده توليد مثل، شامل تعداد تلقيحات به ازاي آبستني، ميزان آبستني در ازاي اولين تلقيح، تعداد روزهاي باز و فاصله زايش مي باشد. فاصله زايش مطلوب در بيشتر گاوداريها ۱۲-۱۳ ماه است. در بيشتر گاوداريها درصد آبستني با اولين تلقيح بين ۵۰-۶۰ % است و براي ۵۵% آبستني ها به حدود ۸ ۱ تلقيح براي هر آبستني نياز است. يکي از دلايل مهم اقتصادي نبودن پرورش گاو شيري در استان، پايين بودن راندمان توليد مثلي در گله هاست. ضعف در تشخيص بموقع فحلي و آبستني موجب مي شود تا فحليهاي زيادي در زمان طول عمر اقتصادي گاو از دست برود که اين امر به خودي خود سبب طولاني شدن فاصله دو زايمان و به تبع آن ضررهاي مالي فراوان به دامداران مي گردد. اين مقاله ترويجي، که با همکاري کارشناسان مرکز تحقيقات و معاونت امور دام و بخش ترويج استان تهيه شده است، سعي دارد که دامداران استان را با روشهاي سنتي و علمي تشخيص به موقع قحلي و آبستني متعاقب تلقيح آشنا کند.
● مفهوم فحلي:
پديده فحلي ، فاصله زماني است که در طول آن حيوان ماده سر پا مي ايستد تا با حيوان نر جفتگيري کند .اين حالت متعاقب تغييرات هورمونها و به خصوص هورمون استروژن رخ مي دهد. بنابراين فحلي يک پديده رفتاري محسوب مي شود. در صورتيکه زمان بروز فحلي بموقع تشخيص داده نشود و گاو بموقع تلقيح نگردد، دست کم به اندازه يک چرخه فحلي، فاصله گوساله زائي افزايش خواهد يافت. بنابراين مديريت و تشخيص گاو فحل از لحاظ اقتصادي بسيار حائز اهميت مي باشد و مديران واحدهاي پرورش گاوهاي شيرده بايد از تمام امکانات موجود براي تشخيص گاوهاي فحل استفاده کنند. با توجه به توسعه تکنيک تلقيح مصنوعي، به جاي گاو نر خود گاودار بايد عمل فحل يابي را انجام دهد و اينجاست که بسياري از اشتباهات مديريتي موثر بر باروري گله آشکار مي شود. مشکل مربوط به تشخيص فحلي در گاوهاي ماده به خاطر کوتاه و متغير بودن طول دوره فحلي مي باشد. تشخيص فحلي در صبح زود بلافاصله پس از روشن شدن هوا يا در سپيده دم بيشتر اهميت دارد و اغلب گاوها بين ساعت ۲ بامداد تا ۵ صبح فحل مي شوند.
● جنبه هاي اقتصادي تشخيص فحلي:
يکي از مهمترين جنبه هاي مديريتي در گله هاي بزرگ گاوهاي شيرده ، تشخيص فحلي مي باشد که هيچ روشي نمي تواند جايگزين بازرسيهاي پياپي و سيستيماتيک براي تشخيص اين حالت گردد. اين حالت ۶ الي ۳۰ ساعت طول مي کشد ولي به طور ميانگين براي اکثر گاوهاي ماده اين حالت ۱۲ الي ۱۸ ساعت طول مي کشد.درصد عمده اي از فحليها در شب بين ساعت ۶ بعد از ظهر تا ۶ بامداد رخ مي دهد.از عواقب تشخيص نادرست فحلي مي توان به گمراهي دامدار در تشخيص فحلي آتي، متحمل شدن هزينه هاي تلقيح نادرست و باز گشت به فحلي مجدد گاو مذکور اشاره کرد. تلقيح گاوي که در حالت فحلي نيست ، باعث مي گردد که رحم گاو که در اين حالت مقاومت کمتري به پاتوژنها دارد، دچار عفونتهاي رحمي گردد. وجود تعداد بي شماري از گاوهاي شيرده در گله هاي تجارتي ،نياز به دستيابي به روشهاي مناسب تشخيص فحلي و استفاده از وسائل کمکي و نوين،براي تشخيص فحلي را همواره بوجود مي آورد.
● علائم و نشانه هاي فحلي:
مطمئن ترين نشانه فحلي براي تشخيص گاودار، سر پا ايستادن گاو ماده و اجازه سواري دادن به ساير گاوهاست، در بعضي موارد که بکرات ديده مي شود اينست که گاو فحل براي سواري گرفتن از ديگر گاوها تلاش مي کند به طوري که گاوهاي غير فحل از جهت عقب سعي بر سوار شدن بر گاو ماده فحل را دارند در حالي که خود گاو ماده از جهات مختلف سعي بر سواري گرفتن از ساير گاوها دارد. از مهمترين علائم فحلي که دامداران به طور سنتي با اتکا به آنها فحل يابي مي کنند عبارتند از: رفتارهاي غير عادي، عصبي بودن، ناآرامي، تورم فرج و خروج ترشحات آبکي از واژن، کاهش توليد شير و کاهش مصرف خوراک، کنارگيري از گله، انبساط مردمک چشم مي باشد. گاوي که فحل شده معمولا داراي کپل و کشاله ران آلوده مي باشد و موهاي ابتداي دم آشفته مي باشد. حالت فلهمن(Fleman) از ديگر نشانه هاي فحلي است که در آن حيوان سر خود را بالا نگهداشته و لبهاي خود را به سوي بال خم مي کند. تجربه دامداران استان عمدتا بر تعيير رفتار عادي گاو فحل اشاره دارد بطوريکه گاوي که مثلا هميشه پيش از همه وارد شيردوشي مي شود در زمان فحلي آخرين گاوي است که وارد شير دوشي مي شود. همچنين دامداران استان در فصل زمستان مشاهده نموده اند که از پشت گاو فحل بخار بر مي خيزد که اين بخار نتيجه افزايش دماي بدن گاو و به دنبالزياد شدن فعاليت و يا به دليل تعييرات فيزيولوژيکي دوره فحلي است.
● وسائل و روشهاي کمکي براي تشخيص فحلي:
۱) استفاده از رکورد برداري و تابلوي توليد مثل: بي گمان مهمترين کمک در تشخيص فحلي داشتن سيستم رکورد برداري مي باشد . يکي از روشهاي رکوردبرداري استفاده از تابلوي گردان توليد مثل مي باشد. يک تابلوي مديريت توليد مثل در خيلي از گاوداري ها به عنوان پرونده موقتي اطلاعات و وسيله براي کمک کردن به تصميم گيري مناسب مورد استفاده قرار مي گيرد. تابلو به ۱۲ قسمت تقسيم شده است و هر قسمت يک ماه را نشان مي دهد که خود به روزهاي آن ماه تقسيم مي شود. در هر روز اين تابلو به اندازه يک روز چرخانده مي شود. هر طرف شماره يا وسيله چسب دار داراي رنگ متفاوتي است. رنگ ها معمولا نکاتي مانند فحلي گاو، گاوهاي آبستن، گاوهاي آماده براي تلقيح، گاوهاي خشک را نشان مي دهند. بنابراين گاودار مي تواند هر روز با نگاه کردن به تابلو گاوهايي که انتظار مي روند فحل شوند را شناسايي مي کند.
۲) استفاده از دوربين مدار بسته: استفاده از دوربين و تلويزيون مي تواند وسيله اي موثر براي مشخص کردن گاوهاي فحل باشد. روشن است که هنگامي اين روش نتيجه بهينه مي دهد که گاودار بخوبي بتواند گاوهاي خود را بشناسد و يا با پلاک شماره گذاري آنها را از يکديگر متمايز نمايد.
۳) استفاده از قدم شمار(Movement detector Pedometer): در حين فحلي گاو ماده نسبت به ساير دوره ها تحرک بيشتري دارد و مدت کمتري را صرف استراحت و غذا خوردن مي کند.لذا در زمان فحلي با استفاده از پدومتري که به پاي گاو بسته مي شود مي توان ميزان مسافتي که گاو طي کرده اندازه گيري نمود و غير مستقيم به فحل بودن گاو ماده پي برد.
۴) استفاده از قلم علامت گذار(Crayon): اين وسيله مانند يک قلم نشانه گذاري است که بوسيله آن هر بامداد بالاي دم گاو ماده علامتگذاري ميشود.در صورت سواري گرفتن ساير گاوها،اين رنگ پاک شده و دامدار به فحل بودن گاو پي خواهد برد.
۵) اندازه گيري مقاومت الکتريکي واژن (Vaginal resistance measurement): در هنگام بروز فحلي، حجم مايع مخاطي واژن و همچنين محتويات يوني آن به طور محسوسي افزايش يافته و قابليت رسانايي بالائي پيدا مي کند.با استفاده از نشانگرهاي ثبت کننده مقاومت الکتريکي محتويات واژن، از فحلي گاو مذکور مي توان اطمينان حاصل کرد.از معايب اين روش اينست که وارد کردن اين وسيله در واژن باعث التهاب بافتهاي مربوطه مي گردد و احتمال بروز عفونت را افزايش مي دهد.
۶) اندازه گيري ميزان پروژسترون شير باستفاده ازروش راديو ايمنواسي(Radioimmunoassay) با توجه به اينکه در هنگام فحلي غلظت استروژن خون افزايش و متعاقبا ميزان پروژسترون کاهش مي يابد .با استفاده از روشهاي موجود ميزان کاهش پروژسترون خون ميتواند يکي از نشانه هاي تشخيص گاو در حالت فحلي باشد.
۷) استفاده از شاخص ياب ((Heat mount detector: ابن وسيله به گاودار نشان ميدهد که آيا گاو ماده به گاوهاي ديگر سواري داده است يا نه،از لحاظ ساختار اين وسيله داراي دوکيسه تو در تو با يک سيلندر پلاستيکي است.هنگامي که ساير گاوها سوار گاوحاوي اين وسيله شوند،کيسه داخلي پاره شده و باعث آزاد شدن ماده قرمز رنگي به درون کيسه بزرگتر مي شود.
۸) استفاده از خمير دميTail past: اين وسيله،وسيله اي بسيار ارزان و مقرون به صرفه است و در حقيقت خميري است که ناحيه دم ماليده مي شود و پس از خشک شدن در صورت سواري گرفتن ساير گاوها تحت فشار وارده شکسته مي شود و فحل بودن احتمالي گاو را اطلاع مي دهد.
۹) استفاده از تي زر(Teaser): تي زر به حيواني گفته مي شود که به سوي گاو فحل جذب مي شود و در نتيجه امکان شناسايي گاو فحل را به آساني امکانپذير مي سازد.
۹۱)استفاده از سگ فحل ياب: در اين روش از سگهاي تعليم ديده براي تشخيص بوي ترشحات ماده گاو فحل استفاده مي کنند.
۹۲)استفاده از گاو نر اخته يا آندوژنه: در اين روش امکان آسيب ديدن گاو ماده نسبت به روشهاي ديگر بسيار زياد است لذا کمتر توصيه مي شود.
۹۳)ماده گاو مجهز به قلم چانه اي(Chin ball maker): در اين روش از يک قلم نشانه گذاري که به چانه گاو نصب شده استفاده مي کنند.اين وسيله حاوي کره اي است که محتوي ماده رنگي است که گاو فحل به طور غير مستقيم تشخيص داده مي شود.
۱۰) اندازه گيري دماي بدن: در هنگام فحلي، ابتدا دماي بدن به طور محسوسي کاهش و در نهايت در مدت کوتاهي دماي بدن افزايش مي يابد لذا مي توان با اندازه گيري دما تا حدودي از فحل بودن گاو ماده مطلع گرديد.
● تشخيص آبستني:
تشخيص دقيق آبستني از نظر به دست آوردن و حفظ حداکثر بازدهي توليد مثل حائز اهميت است. دانستن اين نکته که يک گاو پس از جفتگيري آبستن نشده است براي گاودار از اين نظر اهميت دارد که با کمترين اتلاف وقت گاو را جفتگيري داده يا تلقيح کند. در ذيل تعدادي ار روشهاي سنتي و جديد تشخيص آبستني آورده شده است:
۱) بازرسي رکتال در اين روش با وارد کردن دست به درون راست روده محتويات رحم جهت تعيين تعييرات اندازه يکي از شاخهاي رحم که به دليل وجود جنين صورت گرفته است از راه لمس کردن بازرسي مي شود. از هفته ششم تا هشتم آبستني اختلاف اندازه بين دو شاخ رحم محسوس تر است.
۲) تشخيص آبستني با اندازه گيري هورمونها: اندازه گيري هورمونها براي تشخيص آبستني بويژه اگر در شير امکانپذير باشد به دليل راحتي نمونه گيري مزيتهاي بيشتري از روش بازرسي رکتال دارد.
۲۱) پروژسترون جسم زرد در طول آبستني پروژسترون توليد مي کند. حداکثر غلظت پروژسترون در روز دهم پس از تخمکريزي حاصل مي شود. روشهاي اندازه گيري پروژسترون مانند راديو ايمنو اسي و تست اليزا در روز ۲۱-۲۴ با دقت ۸۵-۸۰ درصد قادر به تشخيص آبستني مي باشد.
۲۲) سولفات استروژن تعيين ترکيباتي که به وسيله جنين توليد مي شود، نسبت به ترکيبات توليد شده توسط مادر ارزش بيشتري براي تشخيص آبستني خواهد داشت. جنين استروژن توليد مي کند و غلظت سولفات استروژن در پلاسما از روز هفتادم آبستني افزايش مي يابد. تست سولفات استروژن در ۱۵ هفتگي نشانه آبستني است.
۳) بالوتمان: شکم گاو ماده آبستن تقريبا از ماه هفتم آبستني بزرگتر مي شود. چنانچه دست مشت شده به بخش سمت راست شکم فشار داده شود گاهي مي توان برخورد جنين به دست راپس از بازگشت جنين حس کرد.
۴) اولتراسوند:در اين روش از ميله درون رکتومي استفاده مي شود که امواج فراصوتي ارسال کرده و امواج منعکس شده را دريافت مي کند. طول موج پس از برخورد با جنين زنده و يا جريان خون جنين تعيير مي يابد.
● جمع بندي:
يکي از دلايل مهم اقتصادي نبودن پرورش گاو شيري در استان، پايين بودن راندمان توليد مثلي در گله هاست. ضعف در تشخيص بموقع فحلي و آبستني موجب مي شود تا فحليهاي زيادي در زمان طول عمر اقتصادي گاو از دست برود که اين امر به خودي خود سبب طولاني شدن فاصله دو زايمان و به تبع آن ضررهاي مالي فراوان به دامداران مي گردد. با توجه به توسعه تکنيک تلقيح مصنوعي، به جاي گاو نر خود گاودار بايد عمل فحل يابي را انجام دهد و اينجاست که بسياري از اشتباهات مديريتي موثر بر باروري گله آشکار مي شود. مشکل مربوط به تشخيص فحلي در گاوهاي ماده به خاطر کوتاه و متغير بودن طول دوره فحلي مي باشد تشخيص دقيق آبستني از نظر به دست آوردن و حفظ حداکثر بازدهي توليد مثل حائز اهميت است. دانستن اين نکته که يک گاو پس از جفتگيري آبستن نشده است براي گاودار از اين نظر اهميت دارد که با کمترين اتلاف وقت گاو را جفتگيري داده يا تلقيح کند.

سنجش آبستني بخشي از مشكل بودن شناسايي اجزاي ژنتيكي آبستني، نبود اندازه هاي دقيق مي باشد. جهت سنجش اجزاي توليدمثلي سه سنجش وجود دارد: 1- روزهاي شيردهي ...

توليد مثل عاملي كليدي در تعيين بازده پرورش گاوهاي شيرده ميباشد. در بهترين شرايط هر ماده گاو، سالانه يك گوساله توليد خواهد كرد. از نظر اقتصادي، باروري ...

کتوز با درجات مختلف مي تواند در تمام گونه هاي حيوانات به علت هاي متفاوتظاهر شود. اما در حيوانات مزرعه اي يک مشکل مشخصي مي باشد، مخصوصا در گاوهاي شيري، ...

● دوره خشکي : در ماههاي آخر آبستني به دليل رشد جنين و با خاطر اينکه بدن مادر بتواند هم نياز منديهاي غذايي جنين درحال رشد را تأمين کند و هم لطمه اي به ...

بيماري هاي توليد مثل شترها، شامل طيف وسيعي از بيماري هاي مختلف در شترهاي نر و بالاخص ماده است که به شکلي از اشکال باعث بروز اخلال و بي نظمي در دوره تن ...

نيترات ترکيبي است شيميايي که به صورت طبيعي د ر ساختار بدن موجود زنده نيز توليد ميشود.براي گياهان منبع مهم نيتروژن براي پروتئين سازي بحساب مي آيد.براي ...

دانلود نسخه PDF - فحلي و آبستني