up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله غفلت و سختي و حسرت PDF
QR code - غفلت و سختي و حسرت

غفلت و سختي و حسرت

عوامل و موانع غفلت از خدا

غفلت يکي از مهم ترين عوامل حسرت در روز قيامت است؛ زيرا در آن روز که پرده ها کنار مي رود، آدمي در مي يابد که چه فرصت هاي بزرگ و بي مانندي را از دست داده است؛ چرا که زندگي دنيوي ديگر تکرار شدني نيست و هرگز فرصتي دوباره به کسي داده نمي شود تا به دنيا بازگردد و از گوهرهاي بسيار افتاده بر زمين گرد آورد و در روز قيامت به بهاي بسيار بفروشد.
تاثير بسزاي غفلت در زندگي دنيوي و اخروي انسان چنان است که آيات بسياري از قرآن به اين مهم اختصاص يافته است؛ زيرا سختي ها، گرفتاري ها و تنگي هاي زندگي دنيوي ريشه در غفلت آدمي دارد و خداوند از بشر مي خواهد تا براي دست يابي به زندگي خوب در دنيا از غفلت رهايي يافته و ياد و ذکر او را در دل و جان داشته باشند.
نويسنده با توجه به اهميت اين مسئله در زندگي دنيوي و اخروي آدمي، با مراجعه به آيات قرآني تلاش کرده است تا عوامل و موانع غفلت را شناسايي و دراين نوشتار تقديم خوانندگان نمايد. با هم اين مطلب را از نظر مي گذرانيم.
غفلت و سختي و حسرت
غفلت دو کارکرد اساسي و پيامد اصلي در زندگي دنيوي و اخروي دارد. هرچند که آثار و پيامدهاي غفلت از خدا و نشانه هاي الهي و يا قيامت و رستاخيز، بسيار متنوع و متعدد است ولي بي گمان هسته مرکزي و اصلي آن را مي بايست در سختي ها و حسرت هاي آن در دنيا و آخرت جست؛ زيرا هرکسي از خدا غافل شود، خداوند او را در سختي معيشت قرار مي دهد و زندگي را بر او دشوار مي گيرد (طه آيه ۱۲۴) لذا با وجود همه دارايي ها و توانايي ها، در چنان سختي و تنگنايي قرار مي گيرد که گويي جهان با همه گشادگي اش بر او تنگ آمده است.
از آن جايي که شخص غافل، نسبت به خداوند و نشانه هايش که در همه جا حضور مستقيم و پررنگ دارد، اعتنا و توجهي نمي کند که گويي اين امور و چيزها اصولا وجود ندارد و ديده نمي شود، خداوند بازتاب اين عمل را در آخرت با نابينايي و کوري نشان مي دهد و در قيامت کور و نابينا محشور مي گرداند تا اين گونه بازتاب و پاداش رفتار و اعمال خويش را ببيند و بچشد. (طه آيه ۱۲۴)
خداوند در آيات ۳۷ و ۳۹ سوره مريم و نيز ۹۷ سوره انبياء با اشاره به غفلت مردم در دنيا نسبت به اهداف آفرينش و فلسفه آن، مي فرمايد در روز قيامت که پرده هاي غفلت از جلوي چشمان ايشان برداشته مي شود، حسرت و اندوه و پشيماني به سراغشان مي آيد و از اين که فرصت ها و ظرفيت هاي بسياري از دست داده اند، بر خويشتن خويش، ملامت و سرزنش مي فرستند مرگ را براي خود آرزو مي کنند که خداوند مي فرمايد نه تنها يک مرگ بلکه در اين روز رستاخيز، بي پايان مرگ در انتظار ايشان است؛ زيرا چنان در دوزخ جلال الهي شکنجه و عذاب مي شوند که مي ميرند و دوباره جان مي گيرند و دوباره مرگ و زندگي براي ايشان تکرار مي شود.
غفلت انسان نسبت به خدا و آخرت به معناي بي اعتنايي به وحي و دين و بازيچه قرار دادن آن (انبياء آيات ۱ و ۲) و ترک ايمان به قيامت و خداست (مريم آيات ۳۷ و ۳۹) از اينرو به سادگي به تکذيب رسولان و پيامبران (انبياء آيات ۱ تا ۳) مي پردازد و دين و دينداري را دروغ مي شمارد. (همان)
● عوامل غفلت از خدا و ياد او
اکنون اين پرسش مطرح مي شود که چرا و چگونه انسان دچار غفلت از خدا و يا غفلت از ياد او مي شود و درنتيجه از آخرت و رستاخيز غافل شده و در دام تکذيب دين و مانند آن مي افتد؟
قرآن به اين پرسش در آيات چندي پاسخ داده که در اين جا به برخي از علل و عواملي که موجب مي شود تا انسان از خدا و يا از ياد او غافل شود اشاره مي شود.
عواملي را که باعث غفلت انسان از ياد خدا مي شود به دسته اصلي عوامل ايجادي و عوامل زمينه ساز تقسيم کرد؛ زيرا برخي از عوامل خود به طور مستقيم موجب مي شوند تا انسان گرفتار غفلت از خدا شود و برخي ديگر زمينه ها و بسترهايي را فراهم مي آورد تا آدمي گرفتار غفلت شود.
بي گمان اموري چون هواهاي نفساني (کهف آيه ۲۸) و دلبستگي به دنيا و دنياطلبي (همان) در کنار شيطان و وسوسه هاي آن (مائده آيه ۹۰ و ۹۱) مهم ترين عوامل غفلت در انسان است.
خواسته هاي نفساني و هواهاي بي پايان آن، مي تواند انسان را چنان سرگرم خود کند که ديگر اصل و فلسفه آفرينش و زندگي فراموش شود. از اين رو خداوند رفاه و آسايش (اعراف آيه ۹۵ و ۱۳۴ تا ۱۳۶ و يونس آيه ۱۲ و هود آيه ۱۰) را به عنوان زمينه ساز غفلت آدمي برمي شمارد؛ زيرا رفاه زدگي و آسايش زيادي موجب مي شود که آدمي سرگرم پاسخ گويي به هواهاي نفساني شود و از مسير کمالي و فلسفه آفرينش دور و غافل گردد.
دلبستگي هاي آدمي به فرزندان (منافقون آيه ۹) مال و ثروت و دلبستگي به آن (ص آيات ۳۱ و ۳۲) دلبستگي به دنيا و زينت هاي آن (کهف آيه ۲۸) سرگرم شدن به تجارت و داد و ستد (نور آيه ۳۷)، گردآوري ثروت (تکاثر آيه ۱ و ۲)، تلاش براي افزايش ثروت و قدرت جهت برتري يافتن بر ديگران (همان) موجب مي شود انسان چنان غرق در دنيا و لذت هاي آن شود که از خداوند غافل گردد.
البته تفاخر به ثروت و قدرت و شمار ياران وخويشان (تکاثر آيات ۱ و ۲)، تکبر و خودبزرگ بيني) (اعراف آيات ۲۰۵ و ۲۰۶ و فصلت آيه ۱۵)، گرفتار شدن در امور باطل و نابهنجاري هاي رفتاري چون شراب خواري (مائده آيات ۹۰ و ۹۱) قماربازي (همان) اسراف گري و تبذير و ريخت و پاش (يونس آيه ۱۲)، افراط در سور و شادماني (غافر آيات ۷۳ و ۷۵) موجب عمده غفلت آدمي و زمينه ساز گرفتاري در اين بلاي بزرگ است که همه فرصت ها را مي برد و ظرفيت ها را مي سوزاند.
● برخي نشانه هاي غفلت از خدا
براي اين که انسان هاي غافل از خدا را بشناسيم و يا خود را با معياري بسنجيم تا بدانيم آيا از جمله اين دسته از انسان ها هستيم يا نه مي توان به نشانه هايي که خداوند در قرآن بيان داشته مراجعه کنيم.
خداوند درباره کساني که گرفتار غفلت از خداوند هستند نشانه هايي را بيان داشته که در اين جا به شماري از آنها اشاره گذرا مي شود.
ازجمله نشانه هاي غفلت از خدا مي توان به پيشگيري از کارهاي نيک اشاره کرد. کساني که از خداوند غافل هستند نه خود به کارهاي خير و نيک اقدام مي کنند و نه اجازه مي دهند تا ديگران اين گونه باشند. (توبه آيه ۶۷) آنان به سبب اين که خداوند را فراموش کرده و از وي غافل گشته اند، اصولا با کار نيک و خير ميانه اي ندارند و هرگونه کار نيک را بي خردي مي شمارند.
تحقير فقيران و بينوايان و ناديده انگاشتن شخصيت انساني تهيدستان و به خود بستن امتيازات موهوم، همه از نشانه هاي غفلت از خداوند است که در آيه ۲۸ سوره کهف به آن اشاره شده است.
چنان که گفته شد انسان هاي غافل از خداوند به کار خير و نيک گرايشي ندارند، از اين رو انفاق را دوست ندارند و به کسي کمک مالي نمي کنند (توبه آيه ۶۷) و دست هايشان نسبت به اين امور بسته است و هيچ دست بازي نسبت به کمک و انفاق به ديگري ندارند.
اينان نه تنها به خوبي ها و نيکي ها گرايش ندارند بلکه به زشتي ها گرايش داشته و به ترويج و اشاعه آن مي پردازند و ناهنجاري ها و رذالت ها را تشويق و ترغيب مي کنند (توبه آيه ۶۷) چرا که در دام هواهاي نفساني و خواسته هاي شيطاني هستند و خدايشان را هواهاي نفساني قرار داده اند و تنها براي رضا و خشنودي آن عمل مي کنند.(کهف آيه ۲۸)
اين گونه است که انحطاط اخلاقي (اعراف آيه ۱۷۹)، تکبر و تفاخر (اعتراف آيه ۲۰۵ و ۲۰۶)، فسق و فجور و گناه پيشگي (حشر آيه ۱۹) زيبا جلوه دادن اعمال زشت (يونس آيه ۱۲) و گسترش و اشاعه آن (همان) در انسان هاي غافل از خداوند مشاهده مي شود.
از جمله عواملي که مي تواند موجب غفلت انسانها و خصوصاً انسانهاي مومن شود. مي توان به اسراف و تبذير (يونس آيه ۱۲ و آيات ديگر)، رفاه زدگي (زمر آيه ۸ و ۴۹ و فصلت آيه ۵۰ و ۵۱) مشغول شدن به تجارت (نور آيه ۳۷) دنياگرايي (کهف آيه ۲۸) هواهاي نفساني و پيروي از آن (همان) اشاره کرد.
بسيار ديده شده که اهل ايمان به سبب سرگرم شدن به اين دسته از امور و مسائل، از ياد خداوند باز مانده و دچار تنگناها و فشارهاي زندگي شده اند.
● موانع غفلت و عوامل غفلت زدا
راه رهايي انسان از غفلت و آثار و پيامدهاي زيانبار آن، بهره گيري از عقل و تفکر در هستي در کنار تزکيه نفس مي باشد. به اين معنا که تعليم و تزکيه به عنوان دو عامل مهم در رهايي از غفلت بسيار مهم است؛ زيرا غفلت زماني پديد مي آيد که انسان نسبت به هستي و فلسفه آفرينش غافل شود و با سرگرم شدن در امور مادي و دنيوي و پاسخ گويي به نيازهاي طبيعي و غريزي، خدا و اهدافش را فراموش کند.
از آن جايي که انسان ها به طور طبيعي گرفتار دنيا هستند و مظاهر و زينت هاي آن موجبات غفلت و فراموشي را نسبت به خدا و اهداف آفرينش فراهم مي آورد، لازم است که هر از گاهي به وي گوشزد شود. از اينرو بعثت پيامبران و رسولان الهي راهي براي بازداشتن مردم و جنيان از غفلت قرار داده شده است (انعام آيه ۱۳۰ و ۱۳۱) چنان که تبيين آيات خدا براي مردم، مايه تذکر و زدودن غفلت از آنان مي شود (بقره آيه ۲۲۱) و پيامبران براي ايفاي اين نقش فرستاده شده اند.
انذار و بيم دهي، مايه زدايش غفلت و بي خبري مردم از اهداف خلقت و بازگشت به مسير درست کمالي است که در آيات ۱۳۰ و ۱۳۱ سوره انعام و ۳۹ سوره مريم و ۳۶ سوره قصص و ۳ و ۶ سوره يس به آن توجه داده شده است. براين اساس کساني که در عرصه آموزش و تربيت افراد جامعه فعاليت مي کنند، لازم است که از انذار و بيم دهي به عنوان يک عامل غفلت زدا بهره گيرند.
بصيرت و بينايي نسبت به حقايق آخرتي، مانع جدي در برابر غفلت و بي خبري از آن است؛ چنان که انديشيدن در حقيقت دنيا و آخرت (انعام آيات ۳۱ و ۳۲ و روم آيه ۷ و ۸) و هم چنين نگرش عميق در حقيقت دنيا و آخرت (همان) نقش بسيار مهمي در غفلت زدايي ايفا مي کند بلکه حتي اجازه نمي دهد تا آدمي خود را مشغول به امور دنيوي و سرگرم آن کند و از خدا و اهداف آفرينش غافل شود.
مقايسه دنياي گذرا با حقيقت زندگي آخرتي (نحل آيات ۱۰۷ و ۱۰۸ و عنکبوت آيه ۶۴ و قيامت آيه ۲۰ و ۲۱) مي تواند مانع جدي در برابر غفلت باشد، چنان که مشاهده قدرت خداوند در آفرينش نخستين و تفکر درباره آن نيز از ديگر موانع غفلت است که در آيات ۶۱ و ۶۲ سوره واقعه به آن اشاره شده است.
خداوند گاه براي بيدار کردن آدمي، از علل و عواملي چون سختي ها و مجازات و گرفتاري ها بهره مي گيرد. از اين رو برخي از فشارها و تنگناها به عنوان عوامل غفلت زدا مورد توجه است. آيات بسياري به اين مهم توجه داده است که از آن جمله مي توان به آيه ۱۲ سوره يونس و آيه ۶۷ سوره اسراء و ۳۳ سوره روم و ۸ سوره زمر اشاره کرد.
خواندن قرآن و توجه به تذکرات قرآن (انبياء آيه ۱ و ۲ و نور آيه ۱ و قصص آيه ۵۱ و مانند آن) و ياد خداوند در صبح و عصر، زداينده غفلت انسان از خداست. (اعراف آيه ۲۰۵)
اين ها نمونه هايي از موانع غفلت و عوامل غفلت زدا است که در آيات قرآني به آن توجه داده است. بنابراين انسان مي بايست همواره به اين نکته توجه کند که عوامل غفلت در درون و بيرون آدمي چنان قوي است که اگر اندکي غافل شود و هوشيار و بيدار نباشد، ممکن است در دام بزرگ غفلت گرفتار آيد و دنيا و آخرت خويش را تباه کند و انگشت حسرت و ندامت بگزد.
کساني که خود را در دنيا هوشيار و بيدار نکنند، بايد اين انتظار را داشته باشند که عذاب قهر الهي، نقطه اي بر پايان غفلت زدگي و بي خبري ايشان باشد (مؤمنون آيات ۶۳ و ۶۴) به اين معنا که اگر کسي خود را بيدار نکند روزي مي رسد که عذاب الهي او را از خواب غفلت بيدار خواهد کرد ولي آن زمان بسيار دير است و ديگر راه بازگشت و اصلاح و تصحيح باقي نمي ماند و ندامت و افسوس نيز سودي به حالش نخواهد داشت؛ زيرا عذاب الهي او را دربرگرفته و هيچ شفاعت و معامله اي با وي نمي شود.

نام علمي: Colchicum Stevenii خانواده: گل حسرت ها Colchicaceae راسته: لاله ها Liliales رده: تک لپه اي ها Monocotyledones گل حسرت در پاييز گل مي دهد. ...

در اين نوشته سعي مي شود به صورت اختصار به گوشه هايي از اهميت بيماري هاي قلبي عروقي در کشورمان ايران اشاره نماييم و تا حدودي به ابعاد مختلف اين چالش مه ...

● آيا مي توان همانند پرورش کرم ابريشم به پرورش ورام کردن عنکبوتها نيز اقدام نمود؟ بعلت نرم بودن تارهاي عنکبوت به مثل ابريشم و سختي اين تارها بمانند فو ...

شايد ناخن بخش بسيار کوچکي از بدن را تشکيل دهند اما نقش مهمي داشته به حفاظت از انگشتان و بهبود انجام کار ها کمک مي کند. همچنين ناخن ها نشانه هاي مربوط ...

دنيا در آموزه هاي اسلامي از جايگاه بسيار مهمي برخوردار است؛ زيرا تنها راه دست يابي انسان به کمال قرب و متاله و خدايي شدن و در غايت خلافت يابي، از مسير ...

يکي از گروه هايي که در قرآن کريم به شدت مورد مذمت قرار گرفت و عاقبت شومي برايشان پيش بيني شده است، غافلان و انسان هاي بي خبر هستند. قرآن کريم مي فرماي ...

هيچ ترديدي نيست که علم شهودي الهي همه آفريده ها را دربرمي گيرد و اين علم به شکل احاطي مي باشد، چنان که به شکلي بسيار دقيق و لطيف همه ابعاد و سطوح و مر ...

دعا محبوب ترين اعمال نزد خداوند، برترين عبادت، علت روشنايي آسمان ها و زمين، كليد تمام رحمت ها و... است. ما معمولا در حوائج فردي خويش بر دعا اصرار مي و ...

دانلود نسخه PDF - غفلت و سختي و حسرت