up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله عوامل اضطراب امتحان PDF
QR code - عوامل اضطراب امتحان

عوامل اضطراب امتحان

دلايل وعوامل اضطراب امتحان

روان‌شناسان معتقدند يکي از عوامل اضطراب دانش‌آموزان، فشار رواني والدين بر آنهاست
اضطراب امتحان
اضطراب امتحان يکي از اضطراب‌هاي موقعيتي است که با عملکرد و پيشرفت تحصيلي ميليون‌ها دانش‌آموز و دانشجو رابطه تنگاتنگ دارد. ترس و تشويق، شک و ترديد، عدم قدرت تصميم‌گيري، احساس بيچارگي، حساسيت و عصبانيت زياد از واکنش‌هاي مختلف رفتاري دانش‌آموزان مضطرب است.
تقريبا هر کسي نگراني و اضطراب‌هايي را تجربه مي‌کند، ولي برخي دانش‌آموزان به نحوي اضطراب پيدا مي‌کنند که هنگام امتحان نمي‌توانند آموخته‌هاي قبلي‌شان را روي کاغذ بياورند و اين به طور وسيعي در نمرات آنان تاثير مي‌گذارد. اثرات منفي اضطراب امتحان بر پيشرفت تحصيلي در تحقيقات زيادي تاييد شده است و علت عمده افت عملکرد دانش‌آموزان مضطرب اين است که آنان نمي‌توانند به بخش‌هاي مرتبط با تکليف توجه کنند و افکار نامربوطي به ذهنشان خطور مي‌کند که مانع پيشرفت آنها مي‌شود.
شايد بتوان گفت برجسته‌ترين ويژگي اضطراب امتحان اين است که توان انديشيدن را عليرغم تمام قابليت‌ها و آمادگي هاي قبلي از شخص سلب مي‌کند.
دانش‌آموزان دچار اضطراب امتحان يا به طور کامل دچار وقفه مي‌شوند يا اين که به سوالات، پاسخ‌هايي ناقص مي‌دهند، در نتيجه آنها از رسيدن به اهدافي که بخوبي شايستگي آن را دارند، باز مي‌مانند. وقفه ممکن است راهي براي غلبه بر اضطراب يا غلبه بر خطري که فرد آن را پيامد حتمي امتحان مي‌داند باشد و ترس از پيامدهاي امتحان يکي از ويژگي‌هاي بسيار مهم افراد دچار اضطراب امتحان است. بسياري از افراد دچار اضطراب امتحان داراي تفکر سياه و سفيد هستند. يعني آنها عملکردشان را در امتحان يا به صورت «کاملا موفقيت‌آميز» يا «کاملا ناموفق» در نظر مي‌گيرند. غير از اين دو وضعيت، از نظر آنها شق ديگري وجود ندارد. اين نوع تفکر در بسياري از آنان باعث مي‌شود همواره در اين ترس باشند که نتواند در حد انتظارات ايده‌آلشان (انتظارات بسيار بالا) ظاهر شوند و چه بسا اين امر منجر به اهمال‌کاري در آنها مي‌شود، در نتيجه اين وضعيت ممکن است منجر به ارزيابي‌هاي بسيار منفي از عملکردشان شود.
سبب‌شناسي اضطراب امتحان
۱ عدم آمادگي کافي: يکي از عوامل بسيار مهم در ايجاد اضطراب امتحان نداشتن آمادگي کافي براي امتحان است. گاهي شيوه‌هاي غلط در مديريت زمان، عادات نادرست مطالعه و ناتواني در سازماندهي صحيح مطالب درسي باعث مي‌شوند شخص براي امتحان آمادگي کافي نداشته باشد.
۲ عوامل آموزشگاهي: آموزشگاه‌ها و معلمان در ايجاد يا تشديد اضطراب امتحان نقش قابل توجهي دارند. معلماني که از امتحان به عنوان تنها روش ارزيابي بهره مي‌برند اضطراب زيادي را در دانش‌آموزان ايجاد مي‌کنند.
۳ تجربيات منفي قبلي: گاهي اوقات تجربيات ناگوار فرد در امتحانات، زمينه را براي اضطراب مهيا مي‌کند.
۴ عوامل شخصيتي: افرادي که عموما مضطرب هستند آسيب‌پذيري بيشتري براي اضطراب امتحان دارند. افرادي که خود انتقادگر يا کمال‌گرايند، افرادي که نگاهي بدبينانه به آينده دارند، افرادي که از شکست مي‌ترسند و افرادي که نياز شديدي به تاييد دارند نيز براي اضطراب امتحان مستعدترند.
۵ عوامل خانوادگي: برخي عوامل خانوادگي نيز در ايجاد اضطراب امتحان يا شدت بخشيدن به آن دخيلند. انتظارات بيش از حد والدين از فرزندان در ارتباط با تکاليف درسي، تنبيه و سرزنش کردن، عدم استفاده از برنامه‌هاي تشويق و تقويت، الگوي فرزندپروري خشک و غيرقابل انعطاف و اوضاع اجتماعي اقتصادي نامناسب، نمونه‌هايي از اين عوامل خانوادگي به شمار مي‌روند.
۶ افکار منفي: در بسياري از مواقع، اضطراب امتحان ناشي از افکار منفي است. افکار منفي ممکن است مربوط به عملکردهاي قبلي در امتحانات، چگونگي عملکرد ديگر دوستان و همکلاسي‌ها، پيامدها و عواقب ناگوار ناشي از کارايي ضعيف در امتحان يا موضوعاتي ديگر باشند.
علائم و نشانه‌هاي اضطراب امتحان
علائم شناختي: بخش مهمي از علائم شناختي اضطراب امتحان افکار و خودگويي‌هاي منفي است. ديگر علائم عبارتند از: ناتواني در سازمان‌دهي افکار، اشکال در تمرکز، اشکال در به خاطر آوردن واژه‌ها و مفاهيم کليدي، افکار نگران‌کننده در مورد بهتر عمل کردن ديگران و مقايسه خود با آنها.
علائم عاطفي و هيجاني: جنبه‌هاي هيجاني اضطراب امتحان شامل احساساتي در ارتباط با موقعيت اضطراب‌زاست. اين علائم عبارتند از: احساس دلهره، سراسيمگي، ياس، خشم، ترس و غمگيني.
نشانه‌هاي رفتاري: در اضطراب امتحان نيز برخي نشانه‌هاي رفتاري به چشم مي‌خورد از جمله بيقراري، بازي کردن با انگشتان، باسرعت قدم زدن، تنش حرکتي و‌ لرزش.
نشانه‌هاي فيزيولوژيک: بدن انسان به لحاظ فيزيولوژيک به استرس و اضطراب امتحان پاسخ مي‌دهد. علائم بدني و فيزيولوژيک عبارتند از تعريق، خشکي دهان، اسهال، تکرر ادرار، افزايش ضربان قلب، احساس گيجي، احساس دل به هم خوردگي، سردرد، تنش عضلاني، تهوع، احساس ضعف يا از حال رفتن و لرزش.
عوامل فردي و شخصيتي در ايجاد اضطراب امتحان
در مورد عوامل فردي و شخصيتي موثر در ايجاد اضطراب امتحان به عوامل زير مي‌توان اشاره کرد:
۱.‌ اضطراب عمومي: بين اضطراب امتحان و اضطراب عمومي که يک خصيصه و صفت شخصيتي ‌است و در افراد مختلف ميزان آن فرق مي‌کند، رابطه وجود دارد.
نکته: برخي افراد سخت بر اين باورند که بايد بدون چون و چرا و در همه مواقع در حد کامل ظاهر شوند. آنها خود را موظف مي‌دانند هميشه در کلاس شاگرد اول باشند حتما به بهترين دانشگاه راه يابند و هميشه به عنوان اولين نفر باشند
۲٫ عزت‌نفس: عزت نفس ميزان ارزش و اعتباري است که يک فرد در زمينه‌هاي مختلف زندگي بويژه خانوادگي، تحصيلي، اجتماعي و جسماني براي خود قائل است، افراد داراي عزت‌نفس بالا توانايي برخورد شايسته با امتحان و مشکلات آن را در خود مي‌بينند و برعکس افراد داراي عزت نفس پايين به دليل عدم اعتماد به توانايي‌هاي خود، عملکرد ضعيفي ارائه مي‌دهند.
خودارزيابي مثبت به عنوان سپر يا نيرويي در مقابل اضطراب به فرد کمک مي‌کنند. دانش‌آموزان با خود پنداره منفي با کوچک‌ترين دگرگوني در موقعيت امتحان خود را مي‌بازند و نمي‌توانند سازگاري حاصل نمايند.
۳٫ هوش: هوش يک توانايي ذهني و شناختي‌ است، مطالعات مختلف نشان داده‌اند بين هوش و اضطراب امتحان رابطه معناداري وجود دارد. کودکان داراي بهره‌ هوشي متوسط در مقايسه با کودکان داراي بهره‌ هوشي بالا و پايين از اضطراب ناتوان‌کننده‌تري رنج مي‌برند.
۴. ارزيابي شناختي: اصولا تصوير ذهني و ارزيابي شناختي هر فرد با موقعيت و شکست او رابطه دارد. اغلب ديده شده است دانش‌آموزاني که از اضطراب امتحان رنج مي‌برند افکار منفي و غيرواقع‌بينانه‌ از خود دارند، خود را آدم لايق و شايسته‌اي نمي‌دانند و بشدت از شکست مي‌ترسند.
در واقع اين اضطراب نيست که به طور مستقيم به کاهش عملکرد و نمره پايين فرد در يک آزمون منجر مي‌شود، بلکه افکار افراد ناموفق که اضطراب به دنبال خويش مي‌آورد، عامل اصلي اين مساله است.
۵. عدم آمادگي: آمادگي کافي براي دادن امتحان بسيار مهم است. اگر دانش‌آموزاني احساس کنند آمادگي بسيار کمي براي امتحان دارند، عملکرد ضعيفي را از خودشان خواهند داد. گاهي اضطراب امتحان به خاطر نداشتن آمادگي کافي امتحان‌دهنده است، به گونه‌اي که هر اندازه ميزان آمادگي پايين‌تر باشد، اضطراب شديدتر خواهد بود.
۶ توجه و تمرکز: برخي از صاحب‌نظران معتقدند بازدهي و عملکرد دانش‌آموزان داراي اضطراب امتحان بالا به ميزان زيادي به کيفيت توجه و تمرکز آنان در خلال امتحان مربوط مي‌شود. فرد مضطرب به علت توجه به تشويق و نگراني خود هنگام امتحان به محتواي اصلي امتحان توجه کمتري مي‌کند و اين مساله به عملکرد پايين وي منجر مي‌شود.
۷ روش‌هاي مطالعه نادرست: براي انجام يک امتحان رضايت‌بخش فقط خواندن و حفظ کردن کافي نيست و بايد از تمرين‌هاي مختلف مثل تمرين فکر و تمرين «به خاطر آوردن» اطلاعات استفاده کرد. پژوهشگران معتقدند که کاهش اضطراب امتحان به تنهايي براي بهبود پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان کافي نيست؛ بلکه به طور همزمان لازم است که عادت‌ها و روش‌هاي مطالعه دانش‌آموزان داراي اضطراب امتحان اصلاح شود.
۸ انتظارات دانش‌آموز: يکي از عوامل موثر در پيشرفت تحصيلي، تصور و برداشت دانش‌آموز از توانايي خود در هر درس و انتظار موفقيت در آن درس است، معمولا افراد داراي اضطراب امتحان به موفقيت‌هاي ارزيابي‌کننده با انتظارات بدبينانه پاسخ مي‌دهند.
باورهاي غيرمنطقي تداوم‌بخش اضطراب امتحان
ترس از شکست: نظام ارزشي جوامع امروزي شامل باورهايي درخصوص ارزش و ضرورت موفقيت (پيشرفت)‌ است. يقينا فردي که پيشرفت خوبي در زندگي دارد، رضايتمندي زيادي در زندگي احساس مي‌کند. با اين حال بسياري از افرادي که با تمام وجود «اصل موفقيت» را قبول دارند، هنگام مواجهه با امتحان آنقدر دچار اضطراب مي‌شوند که ضعيف عمل کرده و در نهايت خود را با ناکامي مواجه مي‌سازند.
خودکم‌بيني: اين ايده که «من بايد موفق شوم» به طور ضمني به اين نکته اشاره دارد که براي نحوه عملکرد و ميزان موفقيت معياري مطلق وجود دارد و با اين معيار بايد درباره من به عنوان يک فرد قضاوت شود. اگر عملکرد من در حدي کمتر از اين معيار موفقيت باشد، من فرد بي‌ارزشي هستم. خودکم‌بيني يکي از عوامل موثر در تشديد اضطراب امتحان در افراد است.
کمال‌گرايي: برخي افراد سخت بر اين باورند که بايد بدون چون و چرا و در همه مواقع در حد کامل ظاهر شوند. آنها خود را موظف مي‌دانند هميشه در کلاس شاگرد اول باشند، حتما به بهترين دانشگاه راه يابند و هميشه به عنوان اولين نفر باشند. اين افراد هميشه درصددند تصوير ذهني ممتازي از خود در ذهنشان داشته باشند. ترس از شکست براي اين دسته از افراد کمال‌گرا به عنوان يک عامل زيربنايي مهم اضطراب امتحان است و زماني که خواسته‌هاي اين افراد برآورده نمي‌شود، واکنش آنان به صورت احساس گناه و خودمتهم‌سازي نمايان مي‌شود.
نياز به تاييد: شکي نيست که دوست داشته شدن و مورد تاييد قرار گرفتن از سوي برخي افراد و در برخي از مواقع ارزش زيادي دارد، اما تاييد شدن توسط همگي افراد و در همه مواقع نه ضرورتي دارد و نه امکان‌پذير است. افرادي که اين باورهاي غيرمنطقي را از خود دور سازند، در اصل زمينه‌اي فراهم مي‌کنند که با اضطراب کمتر امتحان را پشت سر بگذارند.
وقفه و عدم تحمل ناکافي: هنگامي که افراد با وجود آمادگي کافي‌شان در امتحان دچار وقفه مي‌شوند، احساس مي‌کنند کنترل خود را از دست داده‌اند و براي چند لحظه احساس وحشت مي‌کنند. اين افراد مي‌دانند که جواب سوال را بلدند، اما در به خاطر آوردن آن احساس ناتواني مي‌کنند. اين افراد در صورتي که نتوانند بر احساس ناکامي‌شان غلبه کنند، انعطاف خود را آنقدر از دست مي‌دهند که نمي‌توانند پاسخ‌هاي مناسب و راه‌حل‌هاي ديگر را جستجو کنند.
نگراني درباره اضطراب امتحان: نگراني درباره اضطراب امتحان مشکلي مضاعف است. افراد دچار اضطراب امتحان هر بار که قرار است امتحان بدهند نه تنها درباره خود امتحان نگران و دلواپسند، بلکه از اين که دچار اضطراب شوند در هراسند. اين افراد درماندگي، نااميدي و ترحم‌جويي به حال خود را نهادينه ساخته و رد شدن در امتحان را براي خود تضمين مي‌کنند.
اهميت مطالعه در کاهش اضطراب امتحان: مطالعه مانند انجام هر کار يا فعاليتي ديگر نيازمند استفاده از روش درست است. مي‌توان گفت يکي از دلايل افت تحصيلي و اضطراب‌هاي امتحان دانش‌آموزان اين است که شيوه مطالعه آنها طبق اصول صحيح نيست نه اين که لزوما کم مطالعه مي‌کنند.

دانلود نسخه PDF - عوامل اضطراب امتحان