up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله علم و اراده PDF
QR code - علم و اراده

علم و اراده

بحثي پيرامون علم و اراده

علم و اراده دو مظهر از مظاهر حيات انساني هستند که در عين حال وجه تمايز حيات انساني با ساير درجات حيات (حيات حيواني و نباتي) مي باشند.
به وسيله ي قوه ي علم انسان انديشه ها را درک مي کند و به عبارتي حق را از باطل تشخيص مي دهد و به وسيله ي اراده به رد يا پذيرش آن انديشه ها و يا يکي از دو مورد حق و باطل اقدام مي کند.
در باب علم سخن فراوان رفته است اما در باب اراده به رد يا پذيرش آن انديشه ها و يا يکي از دو مورد حق و باطل اقدام مي کند.
در باب علم سخن فراوان رفته است اما در باب اراده که از دستاوردهاي علم استفاده مي کند و در حقيقت بعد از علم دومين وظيفه ي «قلب» است کمتر سخن گفته شده است. ما در اين مقاله قصد آن داريم که کمي بيشتر به بحث پيرامون اراده و درجات آن و اقسام آن از ديدگاه قرآن بپردازيم.
اراده: عبارت است از نيروي کشش و گزينشي که انسان را به سوي مقصد معيني جهت مي بخشد هم چنين مي توان آن را نيروي انگيزه بخش به شمار آورد که از آن علاقه به پديده هاي نيکو و نفرت از پديده هاي زشت پيدا مي شود.
● درجات اراده
۱) اراده انسان و تمايل به غذا براي بقاي جسم؛
۲) اراده انسان و تمايل به نکاح براي بقاي نسل؛
۳) اراده انسان و تمايل به عقايد و ارزش ها براي ارتقاي نوع انسان.
هدف تربيت اسلامي رشد هر يک از سه درجه فوق الذکر مي باشد و اراده تمايل به عقايد و ارزش ها رهبري دو اراده ي ديگر را به عهده دارد تا انسان را از وضعيت موجود به وضعيت مطلوب برساند در غير اين صورت انسان در سطح اراده هاي حيواني که در حد غذا و نکاح خلاصه مي شود متوقف مي گردد. اگر اراده تمايل به عقيده و ارزش ها رو به ضعف بگذارد و اراده غذا و نکاح قوت مي گيرد و هدف مي شوند و آن چه در شمار آرمان هاي سوء است تبديل به آرمان هاي عالي شده و در نهايت تربيت به فساد و انحراف منجر مي شود.
● اقسام اراده هاي ناشي از تمايل به عقايد و ارزش ها
۱) اراده ي احسان «إن أردنا إلّا إحسانا و توفيقاً» (نساء ۶۲)
۲) اراده ي اصلاح «إن أريد إلّا الإصلاح ما استطعت» (هود ۸۸)
۳) اراده ي هدايت «أتريدون أن تهدوا من أضل الله» (نساء ۸۸)
۴) اراده ي نصيحت «و لا ينفعکم نصحي إن أردت أن أنصح لکم» (هود ۳۴)
۵) اراده ي آسان سازي «و ما أريد أن أشق عليکم» (قصص ۲۷)
۶) اراده ي تواضع و اصلاح «لايريدون علوّا في الأرض و لا فساداً» (قصص ۸۳)
۷) اراده ي آخرت «و منکم من يريد الآخرة» (آل عمران ۱۵۲)
۸) اراده ي رضاي الهي «تريدون وجه الله» (روم ۳۹)
اراده هاي فوق الذکر اراده تمايل به عقايد و ارزش ها براي ارتقا بخشيدن به نوع انسان هاست.
به تعبير مولوي هم:
آدمي اول حريص نان بود
چونکه قوت نان ستون جان بود
(اراده ي تمايل به غذا براي بقاي جسم) و البته بعد از اشباع شهوت بطن (شکم) نوبت به اشباع شهوت فرج مي رسد که در حقيقت مکمل شهوت بطن مي باشد.
چون به نادر گشت مستغني ِ ز نان
طالب نام است و مدح شاعران
که طالب نام و مدح شاعران بودن کنايه از تمايل انسان ها به ارزش ها و کمالات معنوي است.
همان بحثي را مازلو هم در نردبان معروفش به آن پرداخته است.
خوديابي → عشق و احترام → تعلق اجتماعي → نيازهاي ايمني → نيازهاي فيزيولوژيک
تربيتي که آرمان نهايي اش را رفاه مادي فرهنگ مصرف و استهلاک مي گرداند، منشأ پيدايش انواعي از ارده ها و تمايلات فرعي فاسد مي گردد که داراي آثار منفي است اين اراده ها عبارتند از:
۱) اراده ي دنيا: «منکم من يريد الدنيا» (آل عمران ۱۵۲)
۲) اراده ي فحشاء: «قالوا لقد علمت ما لنا في بناتک من حق و إنک لتعلم ما نريد» (هود ۷۹)
۳) اراده ي عدوان و تجاوز: «فأراد أن يستفزهم من الأرض فاغرقناه و من معه جميعاً» (إسراء ۱۰۳)
۴) اراده ي محوکردن حقايق: «يريدون ليطفئوا نور الله بأفواههم» (صف ۸)
۵) اراده ي فسادانگيزي: «و يريدون أن تضلوا السبيل» (نساء ۴۴)
۶) اراده ي خيانت: «و إن يريدوا خيانتک» (انفال ۷۱)
۷) اراده ي نفاق و دورويي: «يريدون أن يؤمنوکم و يأمنوا قومهم» (نساء ۹۱)
۸) اراده ي جبن و بزدلي: «إن يريدون إلّا فراراً» (احزاب ۱۳)
۹) اراده ي تقلب و تحريف: «يريدون أن يبدلوا کلام الله» (فتح ۱۵)
۱۰) اراده ي نيرنگ: «فأرادوا به کيداً فجعلناهم الأسفلين» (صافات ۹۸)
۱۱) اراده جاه و مقام: «ما هذا إلّا بشر مثلکم يريد أن يتفضل عليکم» (مؤمنون ۲۴)
تمامي اين اراده ها با دل بستن انسان به شهوت بطن (غذا و شکم) و شهوت فرج (نکاح) و توقف در حد اشباع شهوت بطن و فرج پيدا مي شود و مايه ي سقوط نوع انسان مي گردد. اينجاست که مي توانيم با استفاده از تقسيمات اراده در راستاي تزکيه ي نفس و رسيدن به فلاح و مفلح شدن، بيشتر و دقيق تر گام برداريم و عميق تر مفهوم آيات «قد أفلح من زکاها و قد خاب من دساها» را درک نماييم چرا که راه تزکيه و تعالي نفس، تقويت اراده ي تمايل به عقايد و ارزش هاست و اين ممکن نيست مگر در سايه ي فهمي دقيق از آموزه ها و در نهايت اتصالي وثيق به خداوند که منشأ همه ي خيرهاست چرا که هر خيري که در جهان ظهور مي کند ناشي از اراده هاي خير خداوند است و بس.

● علم شيمي شاخه اي از علوم تجربي است که از يک سو درباره شناخت خواص ، ساختار و ارتباط بين خواص و ساختار مواد و قوانين مربوط به آنها بحث مي کند. از سوي ...

● اطلاعات اوليه علم ژنتيک يکي از شاخه هاي علوم زيستي است. بوسيله قوانين و مفاهيم موجود در اين علم مي توانيم به تشابه يا عدم تشابه دو موجود نسبت به يکد ...

شناخت گوهرها و روش استحصال، پي جويي و استخراج آنهابه علت ارزش و زيبايي و كميابي و خصوصيات ارزشمند ديگر، از دير باز مورد توجه انسان بوده است. كشور عزيز ...

عقيده مسلمان به اصول دين بايد از روي دليل باشد،ولي در احكام غير ضروري دين بايد يا مجتهد باشد كه بتواند احكام را از روي دليل به دست آورد،يا از مجتهد تق ...

علم ژنتيک يکي از شاخه هاي علوم زيستي است. بوسيله قوانين و مفاهيم موجود در اين علم مي توانيم به تشابه يا عدم تشابه دو موجود نسبت به يکديگر پي ببريم و ب ...

حکيم عم خيام در سن ۲۴ سالگي به اصفهان رفت و به مدت ۱۸ سال در آنجا ماند. با حمايت ملک شاه سلجوقي و وزيرش نظام الملک، به همراه جمعي از دانشمندان و رياضي ...

همت يکي از حالات نفساني است که عزم جدي بر عملي را بر مي انگيزد و مقاومت ها و موانع را از سر راه برمي دارد. اين انگيزه قوي، در حوزه اراده قرار مي گيرد. ...

● اعجاز خداوند به نيکوترين شيوه انسان را خلق کرد، وي را بالاترين کرامت بخشيد و هستي را برايش مسخّر کرد تا سبب تمايز و برتري وي شود. به وي نعمت عقل را ...

دانلود نسخه PDF - علم و اراده