up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله عطارد PDF
QR code - عطارد

عطارد

سياره عطارد

عطارد نزديک ترين سياره به خورشيد و قطر آن ۴۸۷۹ کيلومتر، حدودا دو پنجم قطر زمين است. ميانگين فاصله مدار عطارد از خورشيد ۵۸ ميليون کيلومتر مي باشد. در حاليکه فاصله مدار زمين از خورشيد حدود ۱۵۰ميليون کيلومتر است.
به دليل اندازه کوچک عطارد و نزديک بودن آن به خورشيد درخشان، رصد آن از زمين بدون تلسکوپ اغلب بسيار مشکل مي باشد. در زمانهاي مشخصي از سال، عطارد در قسمت غربي و در ارتفاع پايين پس از غروب آفتاب در آسمان قابل رويت است. در زمانهاي ديگر، اين سياره در قسمت شرقي آسمان پس از طلوع آفتاب مشاهده مي گردد.
● مدار
عطارد در مدار بيضي شکلي به دور خورشيد سفر مي کند. نزديک ترين فاصله سياره به خورشيد ۴۶ ميليون کيلومتر و دورترين فاصله آن از خورشيد حدود ۷۰ ميليون کيلومتر است. کم ترين فاصله عطارد از زمين ۷۷ ميليون و ۳۰۰ هزار کيلومتر مي باشد.
سرعت گردش عطارد به دور خورشيد از بقيه سيارات منظومه شمسي بيشتر است. عطارد در افسانه هاي رومي به نام هرمس (Hermes) يعني خداي بازرگاني و دزدي و سخنوري معروف بود و در بعضي افسانه هاي رومي به نام والکان (Vulcan) يا رب النوع آتش و فلز نيز نام داشت. شايد اين سياره به خاطر اينکه خيلي سريع در آسمان حرکت مي کند اين نام را به خود گرفته است. سرعت اين سياره ۴۸ کيلومتر در ثانيه است و در هر ۸۸ روز زميني يکبار به دور خورشيد مي چرخد. زمين در هر ۳۶۵ روز يکبار به دور خورشيد گردش مي کند.
● حرکت وضعي
همانگونه که عطارد به دور خورشيد در گردش است حول محور عمودي خود نيز مي چرخد. اين سياره در هر ۵۹ روز زميني يک دور کامل به دور خود مي چرخد. چرخشي آهسته تر از چرخش همه سيارات به جز زهره. در نتيجه چرخش آهسته سياره حول محور خود و سرعت سريع آن به دور خورشيد، يک روز در عطارد (فاصله زماني بين دو طلوع خورشيد) معادل ۱۷۶ روز زميني مي باشد.
تا اواسط دهه هفتاد، ستاره شناسان گمان مي کردند که عطارد در هر ۸۸ روز يکبار حول محور عمودي خود مي چرخد. يعني طول سال و روز آن برابر است. اگر چنين بود، يک سمت عطارد هميشه رو به خورشيد و سمت ديگر آن هميشه پشت به خورشيد و تاريک بود. تا اينکه مطالعات راداري که در سال ۱۹۶۵ صورت گرفت نشان داد که اين سياره در هر ۵۹ روز يکبار به دور خود مي چرخد.
● فاز عطارد
هنگام رصد عطارد به کمک تلسکوپ تغييراتي در شکل و اندازه آن مشاهده مي شود. اين تغييرات آشکار را که شبيه تغييرات ظاهري ماه است، فاز مي نامند. اين تغييرات به اين دليل است که در زمانهاي مختلف قسمتهاي روشن سياره که از زمين ديده مي شوند متفاوت مي باشند.
از آنجا که عطارد و زمين هر دو به دور خورشيد در گردشند، عطارد تقريبا در هر ۱۱۶ روز يکبار نزديک سمتي از خورشيد ديده مي شود. در اين هنگام تقريبا همه قسمت روشن اين سياره از زمين به شکل يک نقطه گرد و درخشان و تقريبا بدون هيچ نشاني بر روي آن رويت مي گردد. هنگاميکه عطارد به دور خورشيد و به سمت زمين حرکت مي کند، بخش کم و کمتري از قسمتهاي روشن آن مشاهده مي شود. پس از تقريبا ۳۶ روز، تنها نيمي از سطح آن مشاهده مي شود. و پس از ۲۲ روز ديگر، به سمتي از خورشيد نزديک مي شود که زمين نيز در آن سمت قرار دارد و تنها بخش باريکي از قسمت روشن آن مشاهده مي گردد. مقدار قسمتهاي روشني که از زمين قابل رويت است به تدريج با عبور عطارد از مقابل خورشيد و دور شدن آن از زمين افزايش مي يابد.
هنگاميکه عطارد در سمتي از خورشيد قرار دارد که زمين نيز در آن قسمت است، قسمت تاريک آن رو به زمين است. اين سياره معمولا در اين هنگام قابل رويت نيست چرا که مدار زمين و عطارد با زواياي مختلف نسبت به خورشيد قرار دارند. در نتيجه عطارد هميشه مستقيما از بين زمين و خورشيد عبور نمي کند. اين اتفاق تنها در هر ۳ تا ۱۳ سال يکبار رخ مي دهد و در آن هنگام سياره به صورت نقطه سياهي از مقابل خورشيد عبور مي نمايد.
● سطح و جو
سطح عطارد بسيار شبيه به سطح ماه مي باشد. اين سياره تقريبا ۶ درصد از نور تابيده شده از خورشيد را باز مي تاباند. اين مقدار شبيه به مقدار بازتاب نور از سطح ماه است. به مانند ماه، سطح عطارد با لايه اي نازک از ماده معدني به نام سيليکات به شکل ذراتي کوچک پوشيده شده است. اين سياره همچنين داراي دشتهاي مسطح پهناور، شيبهاي صخره اي و چاله هاي عميق متعددي مانند ماه مي باشد. چاله ها و دهانه ها در اثر اصابت اجرام و سنگهاي آسماني به وجود آمده اند. عطارد از داشتن جوي مناسب و کافي براي کاهش سرعت و ضربه اين اجرام و سوزاندن آنها در اثر اصطکاک، محروم است. عرض دهانه حوضه کالوريس ، بزرگترين چاله عطارد، ۱۳۰۰ کيلومتر اندازه گيري شده است.
بخشهاي داخلي سياره عطارد شبيه به لايه هاي دروني زمين است. هر دو سياره در زير پوسته داراي لايه اي سنگي به نام جبه و داراي هسته اي آهني مي باشند. بر اساس اندازه و جرم عطارد، دانشمندان بر اين باورند که هسته اين سياره تقريبا سه چهارم شعاع آن را تشکيل مي دهد و تقريبا به اندازه ماه مي باشد. هسته زمين نيمي از شعاع آن را در بر گرفته است. با کشف ميدان مغناطيسي در عطارد برخي دانشمندان وجود آهن مذاب در بخشهاي بيروني اين سياره را، مانند زمين، اعلام نمودند.
عطارد سياره اي خشک، داغ و تقريبا بدون جو و هوا مي باشد. قدرت پرتوهاي خورشيد در اين سياره تقريبا ۷ برابر قدرت آنها در زمين است. خورشيد در آسمان عطارد تقريبا ۲ ۲۱ برابر بزرگتر از آسمان زمين ديده مي شود.
عطارد در جو خود براي کاهش مقدار دما و نور دريافت شده از خورشيد، گاز کافي ندارد. در طي روز دماي سياره به ۴۵۰ درجه سانتيگراد مي رسد اما در شب دما ممکن است تا ۲۷۵ کاهش يابد. به دليل کمبود جو، آسمان عطارد سياه است. احتمالا در طول روز ستارگان در آسمان عطارد قابل رويتند.
تصاوير و اطلاعات به دست آمده توسط رادارهايي بر روي زمين، حاکي از آن است که در چاله هاي موجود در دو قطب عطارد يخ آب وجود دارد. کف اين چاله ها در معرض نور آفتاب قرار نمي گيرند لذا دماي کافي براي ذوب يخ در چاله هاي قطبي وجود ندارد.
در خصوص چگونگي پيدايش يخ در قطبهاي عطارد تنها دو منبع مشخص مي توانند قابل ذکر باشند: بمباران سنگ هاي آسماني و خروج فوران هاي سياره اي. سنگ هاي آسماني مقادير زيادي آب را با خود به سطح عطارد، به ويژه در گذشته، حمل کرده اند. فوران هاي آب از درون سياره نيز مي توانند منجر به ايجاد آبراهه هايي در سطح عطارد گردند که البته اين مطلب صرفا در حد يک نظريه مي باشد. مناطق هميشه سايه نزديک قطب هاي عطارد نقش يک تله سرد را ايفا مي کنند به اين صورت که آبهايي که به هر دليل به اين منطقه وارد مي شوند، منجمد گرديده و در همانجا باقي خواهند ماند. البته عواملي براي از بين بردن اين يخها نظير بادهاي خورشيدي وجود دارند اما تاثير آنها بر روي يخها هنوز شناسايي نشده است.
عطارد با مقدار بسيار اندکي هليوم، هيدروژن، اکسيژن و سديوم احاطه شده است. اين لايه از گازها در عطارد بسيار نازک است به طوريکه بيشترين فشار جوي ممکن يعني بيشترين نيرويي که وزن اين گازها در عطارد ايجاد مي نمايند حدود ۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰.۰۳ ۰ پوند در هر اينچ مربع معادل ۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۲ ۰ کيلوگرم در هر سانتيمتر مربع است. فشار جوي در زمين ۰۳ ۱ کيلوگرم در هر سانتيمتر مربع مي باشد.
گياهان و جانوران زميني به دليل شدت گرما و فقدان اکسيژن نمي توانند در عطارد به حيات خود ادامه دهند. دانشمندان ترديد دارند که گونه اي از حيات در اين سياره کشف گردد.
● جرم و چگالي
چگالي عطارد به مقدار خيلي کمي از چگالي زمين کمتر است. عطارد از زمين کوچک تر است در نتيجه جرم آن نيز از زمين کمتر مي باشد. جرم کمتر اين سياره باعث مي شود که نيروي گرانش آن حدودا يک سوم گرانش زمين باشد. جسمي که در زمين ۱۰۰ پوند وزن داشته باشد در عطارد تنها حدود ۳۸ پوند وزن خواهد داشت.
● پروازهايي به سمت عطارد
مارينر ۱۰ (Mariner ۱۰) ايالات متحده نخستين فضاپيمايي بود که به عطارد فرستاده شد. اين فضاپيما که از راه دور کنترل مي شد در فاصله ۷۴۰ کيلومتري از عطارد در تاريخ ۲۹ مارس ۱۹۷۴ به پرواز درآمد. اين فضاپيما در تاريخهاي ۲۴ سپتامبر همان سال و ۱۶ مارس ۱۹۷۵، دوباره به سمت عطارد ارسال گرديد. در طول اين ماموريتها، اين فضاپيما از بخشها و قسمتهاي مختلف عطارد عکسبرداري نمود و توانست ميدان مغناطيسي اين سياره را تشخيص دهد.
مارينر ۱۰ اولين فضاپيمايي بود که به مطالعه و بررسي دو سياره پرداخت. اين فضاپيما در مسير خود به سمت عطارد از زهره نيز عکسبرداري نموده و اندازه گيريهايي از اين سياره به عمل آورد. با نزديک شدن فضاپيما به سياره زهره، گرانش اين سياره بر فضاپيما تاثير گذاشته و منجر به افزايش سرعت آن گرديد در نتيجه فضاپيما زودتر به مقصد خود يعني عطارد رسيده و سوخت کمتري را نيز در اين راه مصرف نمود.
در سال ۲۰۰۴، ايالات متحده کاوشگر مسنجر (Messenger) را به سمت عطارد ارسال کرد. برنامه ريزي شده است که اين کاوشگر دو بار در سال ۲۰۰۸ و يکبار در سال ۲۰۰۹ به اين سياره پرواز کند و در سال ۲۰۱۱ در مداري به دور آن قرار گرفته و به مدت يکسال زميني به مطالعه سطح اين سياره، تهيه نقشه، شناسايي ترکيبات موجود، بررسي ساختمان دروني و مطالعه ميدان مغناطيسي آن بپردازد.
● تاريخچه تشکيل سياره عطارد
تاريخ شکل گيري عطارد و زمين به هم شبيه مي باشند. حدود ۵ ۴ بيليون سال پيش سياره شکل گرفت. در آن زمان سيارات به شدت تحت بمباران هاي شديدي قرار داشتند که باعث پديدار گشتن آنها از دل سحابي تشکيل دهنده منظومه شمسي بود. در اوايل اين شکل گيري، عطارد با هسته اي آهنين و پوسته اي سيليکاتي از داخل مواد و غبار پيرامون خود متولد شد. پس از دوران بمباران شديد، مواد مذاب در سطح سياره جاري شده و لايه اي ديگر را براي عطارد به وجود آوردند. با گذشت دوران بمباران شديد، دوره بمباران ضعيف تري آغاز شد. در اين دوران چاله ها و دهانه هاي عطارد شکل گرفتند و سپس عطارد سرد شد. با سرماي سياره هسته آن شروع به انقباض نمود و در اثر اين انقباض شکستگيها و شکافهايي که شيبهاي تند عطارد را تشکيل دادند در سطح سياره به وجود آمدند. در مرحله سوم، مواد مذاب در مناطقي جاري گشتند که دشتهاي مسطح عطارد را به وجود آوردند. درمرحله چهارم، بمباران سنگ هاي ريز آسماني، سطحي غباري را براي عطارد به وجود آوردند. برخورد تعداد کمي سنگ آسماني بزرگ منجر به ايجاد چاله هايي بزرگ در سطح آن گرديد. در حال حاضر به جز برخي برخوردهاي محلي سنگ هاي آسماني، سطح عطارد فعاليت خاصي نداشته و براي ميليونها سال به همين شکل باقي مانده است.
▪ جدول آماري عطارد
جرم (کيلوگرم) ۳.۳۰۳e+۲۳
جرم (زمين =۱) ۵.۵۲۷۱e ۰۲
شعاع استوايي (کيلومتر) ۲,۴۳۹.۷
شعاع استوايي (زمين =۱) ۳.۸۲۵۲e ۰۱
ميانگين چگالي (گرم در سانتيمتر مکعب) ۵.۴۲
ميانگين فاصله از خورشيد (کيلومتر) ۵۷,۹۱۰,۰۰۰
ميانگين فاصله از خورشيد (زمين =۱) ۰.۳۸۷۱
دوره گردش (روز زميني=۱) ۵۸.۶۴۶۲
دوره مداري (روز زميني=۱) ۸۷.۹۶۹
ميانگين شتاب مداري (کيلومتر بر ثانيه) ۴۷.۸۸
گريز از مرکز مداري ۰.۲۰۵۶
زاويه محور عمودي (درجه) ۰.۰۰
زاويه مدار (درجه) ۷.۰۰۴
گرانش سطح استوايي ۲.۷۸
شتاب گريز استوايي (کيلومتر بر ثانيه) ۴.۲۵
ميانگين دماي سطح ۱۷۹°C
حداکثر دماي سطح ۴۲۷°C
حداقل دماي سطح ۱۷۳°C
هليوم موجود در اتمسفر ۴۲%
سيوم موجود در اتمسفر ۴۲%
اکسيژن موجود در اتمسفر ۱۵%
ديگر گازهاي موجود در اتمسفر ۱%

عطارد يا تير نخستين و نزديکترين سياره منظومه شمسي به خورشيد است. از نظر اندازه نسبت به ديگر سيارات بعد از پلوتو کوچکترين آنها نيز به حساب مي آيد. قطر ...

عطارد نزديک ترين سياره به خورشيد و قطر آن 4879 کيلومتر، حدودا دو پنجم قطر زمين است. ميانگين فاصله مدار عطارد از خورشيد 58 ميليون کيلومتر مي باشد. در ح ...

جهان در بردارنده تمام چيزهايي است که وجود دارد، نه فقط زمين و چيزهايي که در آن قرار دارد بلکه شامل تمام سيارات و ستارگان و کهکشانها و فضايي که بين آنه ...

● محتويات منظومه شمسي تمامي اجرامي كه تحت نيروهاي گرانشي خورشيد در مدارها در گردشند، منظومه شمسي را تشكيل مي دهند. اين اجرام بر اساس جرمشان در سلسله م ...

هرچند عطارد، اين جهان شگفت‌انگيز، يكي از نزديك‌ترين همسايگان زمين است، بيشتر بخش‌هاي آن ناشناخته مانده است. فلز جيوه، اقليم چهارم، فلك دوم، ... پيوندي ...

تاملي برنظريه انفجار بزرگ، فرضيه کانت - لاپلاس و نظريه جديد ابرغبار ● نظريه انفجار بزرگ بيگ بنگ يکي از نظريات خلقت عالم است که اوايل قرن بيستم ميلادي ...

ماه تنها قمر طبيعي زمين و تنها جرم آسمانيست که انسان بر روي آن حضور داشته است. ماه روشن ترين جرم در آسمان شب است اما نوري از خود توليد نمي کند در عوض ...

مطمئناً اگر از پشت يک تلسکوپ کوچک حتي در شهرهاي بزرگ که همواره آلودگي نوري زيادي دارند به سمت سياره زحل نگاه کنيد آنچنان شگفت زده مي شويد که پشت تلسکو ...

دانلود نسخه PDF - عطارد