up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله عرفان PDF
QR code - عرفان

عرفان

عرفان و تصوف

سر آغاز جشن ِ نوروز، روز نخست ماه فروردين (روز اورمزد) است و چون برخلاف ساير جشن‌ها برابري نام ماه و روز را به دوش نمي‌كشد ، بر ساير جشن‌ها‌ي ايران باستان برتري دارد. در مورد پيدايي اين جشن افسانه‌هاي بسيار است ، اما آنچه به آن جنبه‌ي راز وارگي مي‌بخشد ، آيين‌هاي بسياري است كه روزهاي قبل و بعد از آن انجام مي‌گيرد. اگر نوروز هميشه و در همه جا با هيجان و آشفتگي و درهم ريختگي آغاز مي‌شود ، حيرت انگيز نيست چرا كه بي‌نظمي يكي از مظاهر آن است.ايرانيان باستان ، نا آرامي را ريشه‌ي آرامش و پريشاني را اساس سامان مي‌دانستند و چه بسا كه در پاره‌اي از مراسم نوروزي ، آن‌ها را به عمد بوجود مي ‌آوردند ، چنان كه در رسم باز گشت ِ مردگان (از 26 اسفند تا 5 فروردين) چون عقيده داشتند كه فروهر‌ها يا ارواح درگذشتگان باز مي‌گردند ، افرادي با صورتك‌هاي سياه براي تمثيل در كوچه و بازار به آمد و رفت مي‌پرداختند و بدينگونه فاصله‌ي ميان مرگ و زندگي و هست و نيست را در هم مي‌ريختند و قانون و نظم يك ساله را محو مي‌كردند. باز مانده‌ي اين رسم ، آمدن حاجي فيروز يا آتش افروز بود كه تا چند سال پيش نيز ادامه داشت.
عرفان اعتقاد به عشق مطلق است. اين اعتقاد خود را مقيد به باور مشخصي از اديان نمي نمايد در عين حال بخاطر بهره مندي از روح لطيف عشق همواره جايگاه ارزنده اي در تمام اديان و مذاهب داشته و به نوعي با آنها سازگار شده بي آنکه از اصل خود عدول کرده باشد و رمز ماندگاري عرفان نيز همين است.
لفظ عرفان از ميستيک يا گنوسيسم به معناي مرموز و پنهاني به فارسي ترجمه شده است.در بين محققين عرفان اين اتفاق نظر وجود دارد اساس عرفان تلفيق دو تفکر اصالت ماده و اصالت معنويت است.
معتقدين به اصالت ماده ميگويند آنچه بوسيله حواس ما درک ميشوند ،واقعيتي هستندکه با مرگ ما پايان نمي پذيرند.
معتقدين به اصالت معنويت در رد اين باور ميگويند جهان قابل دريافت با حواس ما حاصل تصورات ما يعني برداشتي از معاني ذهني هستند. پس آنچه که ما حس ميکنيم موجود هست در واقع حقيقت ندارد.
عرفان با پيش روي نهادن اين روش که جهان مادي براي درک و معرفت انسان از حقيقت هستي و درک نهايي از صاحب حقيقت از ضروريات است اما پايبندي مطلق به آن را رد ميکنند و بعنوان يک ابزار اوليه و ابتدايي در طريق تعالي انسان ذکر ميکنند که رسيدن به مرحله فرا مادي يا معنويت مطلق است اما نه آن چيزي که در اديان الهي به آن پرداخته شده که شناخت خداست( بعنوان اصل حقيقت) بلکه شهود آن است که حاکي از يک ارتباط مستقيم و قابل مشاهده با بصيرت معنوي است.
تصوف نامي است که بر عرفان اسلامي - ايراني نهاده اند. اگرچه در وجه تسميه آن نظر واحدي وجود ندارد اما شواهد گواه بر آنست اين نامگذاري ارتباطي با نوع باور آنان ندارد بلکه به جهت پوشش اوليه اي بود که برخي بنام تصوف بر تن ميکردند که آن لباس پشمينه اي بود و اعراب بدان صوف ميگفتند و صوفي کسي بود که لباس پشمينه مي پوشيد.
اما اشاره به اهل صفا بودن بيشتر نزديک به باورهاي آنان است. صوفيه اعتقادي فراتر از مرزهاي شريعت به جهان و هستي دارند که در نهايت به خدا ختم ميشود و آن فنا نام دارد که در اين مقام چيزي از هستي و نام ونشان او باقي نمي ماند.
عده اي با قبول عرفان، بر انديشه صوفيانه قلم نفي و ارتدادکشيده اند و معتقدند اين گروه منحرفان از شريعت هستند که سعي دارند با اظهار کردن آزاد انديشي ديني ، راه را براي هر گونه فعل آدمي به بهانه رسيدن به سر مستي و شوق فراهم آورند و آنان را متهم به اباحه گري مي نمايند.
يکي ديگر از جنبه هاي تصوف ميتواند نهضت فکري ايرانيان در قبال اعراب مهاجم ذکر شود و اينکه فرهنگ ايرانيان بسيار غني تر از آنچه بود که اعراب با خود داشتند. ايرانيان بعد از آشنايي با محتواي فرهنگ اسلامي، مشاهده کردند آنچه که اعراب با خود بعنوان فرهنگ اسلامي به اينان تحويل ميدهند مغايرت فاحشي دارد لذا در برابر آنان با بهره گرفتن از ميراث عرفاني خود، به اجماع انديشه هاي اسلامي پرداختند که حاصل آن تصوف اسلامي -ايراني بود. هرچند در شناخت سلسله هاي صوفيه به مواردي برخورد ميکنيم که گوياي انحرافات برخي در اين راه انسان ساز بوده و تحت تاثير تمنيات نفساني خود قرار داشتند منتهي از اين عنوان مقدس براي ارضاء خواسته هايشان بهره گرفتند. نمونه مشخص اين جريان حکومت صفويه در ايران است.
متذکر اين نکته نيز باشيم در معرفي مکاتب و سلسله هاي صوفيه به تمام موارد موجود در جهان اسلام اشاره نشده است. آنچه گزينش شده ،بخشي از ميراث صوفيه است که از شهرت و فعاليت بيشتري برخوردارند و مختص ايران نيزنيستند.
منابع مورد استفاده در بخش عرفان و تصوف:
1-کشف المحجوب هجويري
2-سرچشمه تصوف سعيد نفيسي
3-تحولات فکري ايرانيان دکتر موسي بروخيم
4-تصوف عباس شوشتري
5-تشيع و تصوف از آغاز تا سده دوازدهم کامل مصطفي
ترجمه: عليرضا ذکاوتي
7-جستجو در تصوف ايران دکتر عبدالحسين زرين کوب
8-تاريخ نهضتهاي فکري ايرانيان عبدالرفيع حقيقت
9-تاريخ سلسله هاي طريقه نعمت اللهي دکتر مسعود همايوني
10- مردان صوفي دکتر محمد جوادنوربخش
11-ارزش ميراث صوفيه دکتر عبدالحسين زرين کوب
12-اصول تصوف دکتر احسان الله استخري
13-ابعاد عرفاني اسلام پروفسور آن ماري شيمل
14-تاريخ تصوف در اسلام دکتر قاسم غني
15-مباني عرفان و احوال عارفان علي اصغر حلبي
16-سيري در تصوف نورالدين مدرسي چهاردهي
17- تاريخ فلسفه در جهان اسلامي حناالفخوري - خليل الجر
ترجمه : عبدالحميد آيتي
18-فلسفه در ايران باستان و مباني حکمت اشراق سيدمحمدکاظم امام
19-سلسله هاي صوفيه نورالدين مدرسي چهاردهي
20-اهل حق سلطانعليشاه گنابادي
21-تاريخ و فلسفه يارسان گلمراد مرادي

آن چه امروز عرفان سرخ پوستى نام گرفته است، ناظر به آموزشهايى است كه كارلوس كاستاندا از پير سرخ پوستى به نام (دون خوان) فرا گرفته و در يازده كتاب نگاشت ...

مراحل سير و سلوك در عرفان كاستاندا هر مسلك عرفاني، داراي ويژگي ها و خصوصيات منحصر به فردي است. البته اين سخن بدان معنا نيست كه هر آنچه در آن مصداق عرف ...

در مطلب حاضر شاخصه هاي عرفان کاذب بيان شده و بر ضرورت عرضه عرفان اصيل اسلامي با زبان جوانان تأکيد گرديده است. اينک با هم آن را از نظر مي گذرانيم. ● مف ...

شرح كتاب مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة گريه گريه و زارى در پيشگاه حضرت حق چه از شوق ، چه از خوف ، چه از عشق ، چه به هنگام دعا يا قرائت قرآن يا خواندن ...

شيخ محمد علي عاملي ملقب به بهاء الدين معروف به شيخ بهايي فرزند حسين بن عبدالصمد است که از فقهاي مذهب شيعه بود و در روز پنجشنبه هفدهم ذي الحجه سال ۹۵۳ ...

پنجم اسفند را در ايران روز بزرگداشت خواجه نصيرالدين طوسي وروز مهندسي نامگذاري کرده اند.به همين مناسبت و با چند روز تاخير، با نگاهي اجمالي، به بررسي زن ...

ساموس محلي که سالهاي اوليه فيثا غورث در آن سپري شده است جزيره بزرگ ناهمواري ،ازجزاير درياي اژه است که درمقابل ساحل آسياي صغيرقرارگرفته است نزديکترين ن ...

ديگر استادان دوره ي نخست، كه به خدمت دارالفنون گرفته شدند، عبارتند از: ۱) بوهلر فرانسوي(Bohler) دانش اموخته ي مدرسه ي عالي پلي تكنيك فرانسه بود كه در ...

دانلود نسخه PDF - عرفان