up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله عالم برزخ PDF
QR code - عالم برزخ

عالم برزخ

مردگان در انتظار

هرکسي کاري که انجام مي دهد، به قصد و هدفي انجام مي دهد و منتظر است تا پيامدها و آثار آن را در زندگي اش ببيند؛ هرچند که گاه کارهايي را انجام مي دهيم و انتظار چيزي را داريم ولي چيز ديگري بهره ما مي شود و يا اين که گمان مي کنيم اين کار ما هيچ تاثيري هم ندارد، ولي مي بينيم که آثار و پيامدهاي خوش يا ناخوشي را براي ما به ارمغان مي آورد.
● سنت حسنه يا باقيات صالحات
از آموزه هاي قرآني اين معنا به دست مي آيد که نه تنها برخي از کارهاي ما داراي آثار مثبت و يا منفي در زندگي ماست، بلکه آثار آن تا ابد باقي مي ماند و حتي پس از مرگ نيز خوبي ها و بدي هاي آن دامن ما را مي گيرد و اوضاع ما را در عالم برزخ دگرگون مي سازد. از اين امور به سنت يا باقيات ياد مي شود. سنت، رفتاري از ماست که به شکل آموزه هاي رفتاري درميان آيندگان مي ماند. در روايت است که «من سن في الاسلام سنه حسنه کان له اجرها و اجر من عمل بها من بعده لاينقص ذلک من اجورهم شيئا و من سن في الاسلام سنه سيئه کان عليه وزرها و وزر من عمل بها من بعده لاينقص ذلک من اوزارهم شيئا» به اين معنا که هرکه سنتي را پي ريزد آثار آن براي عمل کنندگان و سنت ريز باقي مي ماند. پس اگر سنت نيک و خوب باشد آثار و بهره هاي مفيد آن به عامل و سنت ساز مي رسد و اگر بد و زشت باشد از آثار زشت و بد آن نيز بهره مند خواهدشد.
باقيات نيز مي تواند زشت و زيبا و يا خوب و بد باشد. در اسلام اموري چون فرزند خوب، نوشته و کتاب، آباداني زمين ازطريق ساخت بيمارستان، مساجد، پل و مانند آن که فايده عمومي دارد يا حفر چاه آب، ايجاد قنات، باغ و بوستان، حفر نهر آب و مانند آن به عنوان باقيات صالحات معرفي شده است. اين باقيات صالحات، صدقه جاري است که آثار آن پس از مرگ نيز نصيب وي مي شود. دهخدا در لغت نامه، درباره صدقه جاريه نوشته شده است: «هرکاري خيري که در راه خدا انجام شود و نفع آن به طور مستمر به مردم برسد، صدقه جاريه است.»
اما اگر آدمي به جاي فرزند خوب و صالح، فرزند طالح و بد، تربيت کند، وزر و وبال کارهاي زشت اين فرزند نيز دامنگير او در عالم برزخ و قيامت مي شود.
آن چه بيان شد درباره بازگشت آثار کارهاي شخص به خود اوست، اما داستان تنها به اين جا ختم نمي شود، بلکه براساس آموزه هاي قرآني آثار کارهاي هرشخص نه تنها به خود او بازمي گردد، بلکه به ديگران نيز سرايت مي کند، به ويژه اگر نيت اين سرايت نيز وجود داشته باشد. بنابراين، گاه کارهاي ما نه تنها براي خودمان در زندگي دنيا مفيد يا مضر است، بلکه آثار آن به دنياي مردگان نيز کشيده مي شود.
● منازل رشد انساني
شايد گمان توده هاي مردم به اين باشد که منازل رشد را بايد در همين مدت کوتاه عمر خلاصه کرد؛ در حالي که براساس آموزه هاي قرآني، منازل رشد و کمال انساني تنها محدود به دايره زندگي دنيايي نيست، بلکه رشد و بالندگي و کمال يابي انسان تا قيامت ادامه دارد. از اين رو دنياي برزخ که حد فاصل ميان دنياي مادي با سراي آخرت و جاودانگي ماست، جهان رشد است و انسان در زندگي برزخي خود هم چنان با باقيات و سنت ها و يا نيات ديگران رشد مي کند و به بالندگي و کمال مي رسد و يا از عذاب و سختي و تنگناهايي مي رهد.
بنابراين پرونده اعمال آدمي با مرگ وي بسته نمي شود و در عالم برزخ نيز ادامه مي يابد. البته ناگفته نماند که با مرگ شخص پرونده عمل شخصي او بسته مي شود و ديگر قادر به انجام کاري نيست، چنان که اميرمومنان علي(ع) مي فرمايد: «وافد الموت يقطع العمل؛ مرگ که سرآمد، پرونده عمل هم بسته مي شود.» (تصنيف غرر الحکم و درر الکلم ص ۱۶۴، شماره ۳۱۹۴) اما پرونده عمل به يک معنا، همچنان باز است. از اين رو پيامبر (ص) مي فرمايد: «اذا مات المومن انقطع عمله الا من ثلات صدقه جاريه او علم ينتفع به او ولد صالح يدعوله؛ «هرگاه مؤمن از دنيا برود، عملش قطع مي شود مگر سه عمل:
۱) صدقه جاريه؛ يعني انجام کارهايي که عموم مردم از آن نفع ببرند. مثل بناء مسجد، احداث مدرسه، بيمارستان و...
۲) عملي که ديگران از آن بهره مند گردند؛
۳) فرزند صالحي که براي او دعاي خير نمايد.» (بحارالانوار، ج۲، ص ۲۲)
مطابق کلام صادق(ع) شش چيز است که مومن بعد از مرگ نيز از آن ها بهره مند مي شود. آن شش مورد عبارتند از:
۱) فرزند صالحي که براي او طلب مغفرت کند؛
۲) کتاب قرآن که از آن قرائت کند؛
۳) چاه آبي که حفر کرده (و به مردم آب مي دهد)؛
۴) درختي که کاشته است؛
۵) آبي که براي خيرات جاري کرده است؛
۶) روش پسنديده اي بنا نهاده و ديگران پس از وي، آن را ادامه مي دهند.
بنابراين، هر کسي که باقياتي را به جا گذاشته باشد، از آثار آن بهره مند مي شود و يا اگر سنتي را به نام خود ثبت کرده و ديگري بر اساس آن سنت و الگوبرداري از آن کاري انجام دهد، پيامدها و آثار آن افزون بر عمل کننده براي سنت ساز نيز ثبت مي شود.
براساس برخي از روايات حتي اگر کسي به نام مرده، کاري را انجام دهد، آن کار خير و خوب در کارنامه عمل مرده در عالم برزخ ثبت مي شود. از اين جاست که قرآن و نماز خواندن براي مرده يا روزه گرفتن براي او، نقش مهمي در سامان يابي وضعيت مرده بازي مي کند. گاه گناهي از او برداشته مي شود و آثار گناه يعني عذاب از او کم مي گردد و يا از وضعيت خوب به خوب تر و بهتر ارتقا مي يابد.
● اعمال پيش فرست و پس فرست
خداوند در آيه ۲۱ سوره يس مي فرمايد: «و نکتب ما قدموا و آثارهم»؛ هر آن چه خود پيش فرستادند و يا پس از مرگ از آثارشان مي رسد، ثبت و ضبط مي کنيم؛ پس هنگامي که انسان مي ميرد کارهايي که کرده و آثار کارهايش را به نامش مي نويسند.
براساس اين آيه و آيات ديگر قرآن، اعمال انسان دو نوع است: ۱ اعمال ماتقدم؛ ۲ اعمال ماتاخر. اعمال ماتقدم و يا همان متقدم اعمالي است که تاثير آن بر نامه اعمال فرد و پرونده پاداش و يا جزاي او تا زمان زندگي و حيات فرد است و پس از مرگ او اين اعمال ديگر تاثيري بر کارنامه روز قيامت فرد ندارند مثل غيبت يا دروغ.
پس اعمالي که آثار و نتايج آنها محدود به دوران عمر انسان است و با مرگ او پرونده آنها نيز بسته مي شود «آثار ماتقدم» و اما اعمالي که آثارش حتي بعد از مرگ و کوچ انسان از اين جهان از بين نمي رود و با مرگ، پرونده آن ها بسته نمي شود و آثار مثبت يا منفي آنها در حيات برزخي نصيب او مي شود همان آثار متاخر يا «آثار ماتأخر» است که در آيه به آن اشاره شده است.
به عنوان مثال کسي که در زندگي دنيوي امور خيري را بنيان گذاري کرده است نتايج معنوي اين عمل در حيات برزخي نصيب او مي گردد؛ يعني سبب برخورداري وي از مواهب خداوندي و حتي بخشش پاره اي از خطاها و گناهانش مي شود.
هم چنين اگر کسي بدعت ها و روش هاي نادرست و زشتي را بنيان گذاري يا تقويت کند؛ چنين شخصي در همه نتايج سوء و بدي که اين بدعت ها در زندگي فردي يا اجتماعي افراد جامعه برجاي مي گذارند؛ سهيم و شريک است. بنابر اين در هر کار بد و زشتي چون مدسازي ها؛ آداب و رسوم غلط در امر ازدواج؛ نشر خرافات؛ ايجاد انحرافات فکري در ديگران؛ گسترش بي عفتي و بي بندوباري؛ توسعه اعتياد به مواد مخدر و مانند آن که همگي تا مدت زمان بسيار طولاني آثار و نتايج شومي در زندگي مادي و معنوي انسان ها بر جاي مي گذارند و سرچشمه بدبختي هاي فراواني در جامعه مي گردند، اين شخص از پيامدهاي بد آن در زندگي برزخي نيز رنج خواهد برد.
خداوند در آيه ۳۱ سوره قيامت نيز مي فرمايد: «ينبو الانسان يومئذ بما قّدم و اخّر؛ آن روز انسان از آنچه پيشاپيش فرستاده و آنچه به آينده موکول کرده باخبر شود.
هم چنين، اعمال خوب و خيري چون طلب مغفرت، نماز، انفاق اطعامي که بازماندگان براي درگذشتگان انجام مي دهند، در سرنوشت مردگان در عالم برزخ مؤثر است و موجبات بخشش گناهان و يا بالا رفتن مقام معنوي آنان مي شود. البته نفرين و طلب عذاب در انسان هايي که بدعت ها کرده و ظلم ها نموده نيز در صورتي که بحق بوده باشد، در افزايش شقاوت و عذاب مردگان ستمگر مؤثر است. بنابر اين، منازل رشد آدمي مختص به دنيا نيست. مردگان در عالم برزخ در انتظار آن هستند تا از نقصي برهند و از گناهي پاک شوند و به خير و عمل صالح و آثار آن دسترسي يابند و از آن ها بهره مند شوند.
باشد تا زنده ايم در فکر خود و مردگان باشيم و برايشان آرزوي مغفرت نموده و با کارهاي نيک و انفاق و صدقه و اطعام، دستگير مردگان باشيم که البته چيزي از ثواب عمل ما کم نمي شود بلکه به آن هم حتي افزوده مي شود.

چكيده «عالم مثال» يا «عالم برزخ» عالمي است فاصل ميان عالم ماديات و عالم مجردات محضه (عالم عقول).برخي از حكما به اين مراتب سه گانه عوالم، سه نوع ادراك ...

آينده مبهم انسان، يکي از دغدغه هاي بشر است. با اين که بسياري از مردم فاقد قدرت پيش بيني و پيش گويي آينده کوتاه خود هستند، آينده پس از مرگ، هراس انگيزت ...

● برزخ؛ جاده يکطرفه به آن سوي جهان ▪ البَرْزَخُ: ما بين کل شيئين، ▪ و في الصحاح: الحاجز بين الشيئين. ▪ و البَرْزَخُ: ما بين الدنيا و الآخرة قبل الحشر ...

يکي از گروه هايي که در قرآن کريم به شدت مورد مذمت قرار گرفت و عاقبت شومي برايشان پيش بيني شده است، غافلان و انسان هاي بي خبر هستند. قرآن کريم مي فرماي ...

روح امري مجرد است و شکل و قالب خاصي ندارد و به يک معنا بي شکلي، اصل در آن است. چنان که روح به سبب همين تجرد خويش، بيرون از دايره ذکوريت و انوثيت يعني ...

چه با شكوه است اين حقيقت قلب! اين كانون اسرارآميزي كه اگر چه از ديد خاكي ما كوچك به نظر مي رسد اما به گفته پيامبر اكرم(ص) «عرش الرحمن» است؛ عرشي كه تم ...

استخاره به معناي طلب خيز از خداوند است، و چون مؤمنين در مواردي خيرو صلاح كار خود را نمي دانند، به استخاره متوسل مي شوند. جايگاه استخاره در قرآن و احاد ...

دعا محبوب ترين اعمال نزد خداوند، برترين عبادت، علت روشنايي آسمان ها و زمين، كليد تمام رحمت ها و... است. ما معمولا در حوائج فردي خويش بر دعا اصرار مي و ...

دانلود نسخه PDF - عالم برزخ