up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله صورتهاي فلکي PDF
QR code - صورتهاي فلکي

صورتهاي فلکي

ستارگان در فصول مختلف سال

مقدمه
که برخي از ستارگان مثل خورشيد و ماه ظاهرا در شرق طلوع کرده و به تدريج در آسمان بالا مي‌آيند و پس از طي پهنه آسمان در افق غربي غروب مي‌کنند.
اگر در نيمکره شمالي به دقت بسوي شمال و در نيمکره جنوبي بسوي جنوب نگاه کنيم متوجه خواهيم شد که بعضي از ستارگان غروب يا طلوع نمي‌کنند، بلکه در طول تمام شب آسمان را دور مي‌زنند. اينها را ستارگان گرد قطبي مي‌نامند، زيرا ظاهرا حول دو محور موسوم به قطبهاي سماوي شمال و جنوب در آسمان گردش مي‌کنند. اينکه چه ستارگاني (ستارگان گرد قطبي) در تمام طول شب قابل رؤيت هستند به محل رصد بستگي دارد، براي مثال با نگاه به آسمان از آمريماي شمالي يا اروپا خواهيم ديد که صورت فلکي دب اکبر ، آسمان شمالي را بطور پيوسته دور مي‌زند و هرگز پايينتر از افق قرار نمي‌گيرد؛ بنابراين صورت فلکي مزبور از نوع گرد قطبي است.
مشاهده باز هم بيشتر نشان مي‌دهد که همه ستارگان حول محورهاي نامرئي گردش مي‌کنند. ارتفاع يا فرازي که اين محروهاي نامرئي در آن قرار دارند به موقعيت ناظر در سطح زمين بستگي دارد. مثلا در مورد فردي که از نيويورک رصد مي‌کند، محور نامرئي (قطب سماوي شمالي) تقريبا در نقطه وسط فاصله بين افق شمالي و بالاي سر او قرار مي‌گيرد. پيدا کردن اين محور نامرئي در نيمکره شمالي نسبتا آسان است، زيرا خوشبختانه ستاره قطبي (ستاره جدي) خيلي نزديک به آن قرار دارد.
البته هنگام شب وقتي به آسمان خيره مي‌شويد بايد بخاطر داشته باشيد که: در اين کره هر ستاره نيست که گردش مي‌کند، بلکه بخاطر يک بار چرخش زمين حول محورش در هر 24 ساعت ، چنين به نظر مي‌رسد که گويي در اين مدت ستاره يک بار گردش کرده است.
صرف نظر از اينها ، رصد در طي دو شب متوالي نشان مي‌دهد هر ستاره 4 دقيقه زودتر از شب قبل از طلوع مي‌کند. با نظاره کردن مداوم ستارگان طي هفته‌ها و ماهها آشکار مي‌شود که تمام کره هر ستاره ظاهرا بطور کامل آسمان را دور مي‌زند. اين تغيير مکان تدريجي از آنچه که طي 24 ساعت ملاحظه مي‌کنيم کاملا متمايز است و به اين دليل رخ مي‌دهد که زمين نه فقط حول محور خود بلکه در طي يک سال به دور خورشيد نيز گردش مي‌کند. اين امر دليل تغييرات فصلي صورتهاي فلکي است. با رجوع به نقشه‌هاي آسمان مي‌بينيم که در يک زمان معين صورتهاي فلکي مربوط به شمال ، جنوب ، شرق و يا غرب در هر يک از فصلهاي سال متفاوت هستند.
صورتهاي فلکي
ستارگان در آسمان شب بصورت نقشها يا گروههايي ديده مي‌شوند که صورتهاي فلکي نام دارند. هيچ کس نمي‌داند چه شخصي براي اولن بار نقشهاي ستاره‌اي را براي تشکيل صورتهاي فلکي تنظيم کرد. مواردي را که مي‌دانيم به 4000 سال قبل ، يعني به دوران بابليان مربوط مي‌شود. حدود 280 سال قبل از ميلاد ، يک شاعر يوناني به نام آراتوس سولي درباره صورتهاي فلکي اشعاري سروده است و اين اشعار قديميترين توصيف موجود از آنهاست. نخستين تصاوير صورتهاي فلکي نيز روي مجسمه‌اي رومي حک شده است که به کرخ آتلانت فارنس مشهور است و اکنون در موزه‌اي در ناپل نگهداري مي‌شود. مجسمه نشان مي‌دهد که اطلس (شخصيت اسطوره‌اي) به سطح کره‌اي که بر بالاي سر اوست که در آن زمان يونانيها مي‌شناختند، نقش بسته است. پنج صورت فلکي ديگر در اثر تحولات زمان از آن محو شده است.
چينيها و مصريان باستان نيز براي صورتهاي فلکي و همچنيني براي ستارگان درخشان منفرد مثل شعراي يماني ، تصاويري داشتند. تصاوير مصريان روي جهان نماي مسطح دندرا که اکنون در موزه پاريس قرار دارد، ثبت شده است. تصاوير چينيها و مصريها با تصاوير يونانيها کاملا فرق دارد. فقط معدودي از تصاوير مصريها قابل تشخيص هستند، زيرا بعدها هنرمندان مصري در نمونه سازي از تصاوير خيلي قديمي که الآن موجود نيستند، دچار اشتباه شده‌اند.
صورتهاي فلکي راهنما (قراول)
انسانهايي که در نيمکره شمالي زندگي مي‌کنند، نسبت به آنها که در نيمکره جنوبي هستند خوش شانس‌ترند، زيرا صورتهاي فلکي بسياري در آسمان نيمکره شمالي وجود دارند که اشکال کاملا متمايزي داشته و باز شناخت آنها آسان است. وقتي اين صورتهاي فلکي قابل تشخيص شدند محل صورتهاي فلکي ديگر نزديک به آنها نيز وضوح کمتري دارند، به آساني کشف مي‌گردد.
ستارگان دب اکبر
شاخص‌ترين صورت فلکي آسمان شمالي ، دب اکبر (خرس بزرگ) نام دارد. تمشاگران اوليه آسمان تصورات روشن و زنده‌اي داشتند و به همه صورتهاي فلکي ، از جمله صورتهاي فلکي منطقة البروج اسامي حيوانات ، اشياي مشهور و يا اسامي شخصيتهاي اسطوره‌اي را داده بودند. در واقع ، صورت فلکي خرس بزرگ جز دم آن ، زياد شبيه به خرس نيست.
نحوه يافتن دب اکبر
براي يافتن اين صورت فلکي ابتدا جاي آن را در نقشه ستارگان پيدا کنيد و سپس در يک شب بدون مهتاب و با هواي صاف آن را در آسمان جستجو کنيد. ابتدا بگذاريد چشمانتان به تاريکي عادت کند. اين کار سه يا چهار دقيقه طول مي‌کشد. رو به شمال بايستيد و با توجه به آن وقت شب از سال به دقت هفت ستاره‌اي را که آن صورت فلکي از آنها تشکيل شده است، جستجو کنيد. در پاييز ، در اوايل شب ، دب اکبر در پايين افق قرار مي‌گيرد و مثل ديگ بزرگي به نظر مي‌رسد که داراي دسته‌اي خميده است. ولي در بهار اين صورت فلکي در بالاي سر بهصورت وارونه قرار مي‌گيرد و تشخيص شکل آن تا اندازه‌اي دشوار مي‌شود. در واقع ديگر اين صورت فلکي بصورت کج قرار مي‌گيرد.
در اين صورت فلکي دو ستاره که نسبت به دسته ديگ از بقيه دورترند قراولان ناميده مي‌شوند، زيرا اگر خط واصل بين آنها را تا پنج برابر امتداد دهيم به ستاره قطبي (جدي) خواهيم رسيد. هرگاه توانستيد صورت فلکي دب اکبر را تشخيص دهيد و از حرکتهاي فصلي آن آگاه شويد، آنگاه خواهيد توانست در شب جهت شمال را به درستي تعيين کنيد. ولي بخاطر داشته باشيد که در داخل و يا حومه شهرها ، نور چراغها و هواي دود آلود ، مانع ديدن ستارگان کم نور مي‌شود و فقط رؤيت ستارگاني ممکن مي‌گردد که صورتهاي فلکي پرنورتري را تشکيل مي‌دهند.
ستاره قطبي
با شروع از صورت فلکي دب اکبر همراه با استفاده از نقشه ستارگان ، جاي صورتهاي فلکي ديگر را تشخيص داد. در آسمان شبهاي زمستان با ايستادن رو به جنوب ، صورت فلکي جبار (شکارچي) يکي از صورتهاي فلکي است که محل آن را مي‌توان به آسانترين وجه پيدا کرد. سه ستاره‌اي که بند شمشير جبار را تشکيل مي‌دهند در جهت شرق و رو به پايين ، به سمت ستاره شعراي يماني که درخشانترين ستاره در آسمان است، قراول رفته‌اند.
رصد صورتهاي فلکي
جبار (شکارچي) ، صورت فلکي بسيار جالبي است که پر از اجرام قابل رؤيت با چشم غير مسلح است. ستاره يدالجوزا که شانه راست جبار را تشکيل مي‌دهد، يک ستاره سرخ بسيار شاخص از نوع ستارگاني است که به غول سرخ مشهورند. اين ستاره از لحاظ درخشندگي در آسمان در مرتبه دوزادهم قرار دارد. اندازه آن خيلي بزرگتر از خورشيد است. قطر اين ستاره سه برابر قطر خورشيد است. همچنين يدالجوزا ستاره متغيري است و درخشندگي آن بين قدرهاي 0.3 و 1.1 تغيير مي‌کند. ستاره درخشان ديگري که همان رنگ رخ يدالجوزا را دارد، الدبران است که در صورت فلکي مجاور يعني ثور قرار دارد.
ستاره رجل الجوزا بر عکس يدالجوزا و الدبران ستاره‌اي بسيار داغ و با رنگ سفيد مايل به آبي است يکي از گوهرهاي واقعي آسمان ، سحابي بزرگ است، که در صورت فلکي جبار و درست در زير سه تاره واقع در کمربند آن قرار دارد. با چشم غير مسلح اين سحابي مانند يک لکه غبار تيره‌اي ديده مي‌شود، ولي از ميان دوربين بطور واضح و بصورت ابر سبز رنگي قابل رؤيت است. اين سحابي جزء کهکشان راه شيري است و منطقه‌اي است که ستارگان جديد در آن تولد مي‌يابند.
جرم ديگري که با چشم غير مسلح که بصورت لک غبار تيره ديده مي‌شود و در صورت فلکي امراة المسلسه قرار دارد. اين جرم يکي از نزديکترين کهکشانها به کهکشان راه شيري است و بيش از دو ميليون سال نوري با ما فاصله دارد. وقتي در فضاي آزاد به اين اجرام نگاه کنيد به زودي در خواهيد يافت که با اندکي خيره شدن به يک طرف آنها رؤيت بهتري ممکن مي‌گردد. علت آن است که کناره‌هاي مردمک چشم در مقايسه با وسط آن ، نسبت به نور ضعيف حساسترند.
اسامي ستارگان
بيشتر ستارگان نيز مانند صورتهاي فلکي نامگذاري شده‌اند. اکثر اين نامگذاريها توسط يونانيها و اعراب انجام شده است. گر چه ستاره شناسان هنوز هم از اين اسامي استفاده مي‌کنند، ولي در عمل ترجيح مي‌دهند از يک روش علمي که در سال 1603 توسط يوهان باير (1625-1572) ستاره شناس آلماني ابداع شد، استفاده کنند. باير ستارگان هر صورت فلکي را با شروع از درخشانترين آنها ، با حروف يوناني: α (آلفا) ، β (بتا) ، γ (گاما) و غيره نامگذاري کرد. در اين روش شعراي يماني ، آلفاي دب اکبر ، يدالجوز ، آلفاي جبار و ستاره رجل ، بتاي جبار تلقي مي‌شود. البته الفباي زبان يوناني محدود است و براي ستارگان زيادي که کشف شده ، ستاره شناسان روشهاي ديگري را براي نامگذاري ابداع کرده‌اند.

صورت فلکي جوزا يا دو پيکر از صورت فلکي منطقع البروجي است که خورشيد در تيرماه در آن قرار دارد. بنابراين بهترين زمان براي ديدن اين صورت فلکي ، فصل زمستا ...

صورت فلکي جوزا يا دو پيکر از صورت فلکي منطقع البروجي است که خورشيد در تيرماه در آن قرار دارد. بنابراين بهترين زمان براي ديدن اين صورت فلکي ، فصل زمستا ...

● صورت فلکي آندرومدا آندرومدا يک شاهزاده در افسانه هاي يونان است. پدرش Cepheus شاه حبشه بود که مادر و همسرش Cassiopeia بود که او تقويت کرد که اندرومدا ...

● صورت فلکي Leo يا برج اسد صورت فلکي شير. او در آسمان قرار دارد چون شاه حيوانات است. او مشهور است که شير Nemea است و توسط Heracles کشته شد.نميا يک شهر ...

اگر در شب پر ستاره در فضاي آزاد قرار بگيريد متوجه خواهيد شد که ستارگان تغيير مکان مي دهند. اگر به مدت چند دققه به ستاره يا گروه ستارگان خاصي از نزديک ...

● مقدمه: صورتهاي فلکي در واقع تصويري از خدايان ، جانوران و قهرمانان افسانه اي هستند که مردم مشرق مديترانه در حدود ۴۵۰۰ سال پيش تقسيم بندي کردند و به ه ...

● نگاه اجمالي مردم ، ساليان دراز با مشاهده آسمان تصور مي کردند که شکل گروههاي ستارگان همانند اشيا و موجودات روي زمين است. اين گروههاي ستارگان را صور ف ...

ستاره شناسي علمي است که درآن حرکات وحالات ستارگان با يکديگر بيان ميشود . علم نجوم دوعلم است : ۱) علم احکام نجوم . ۲) علم نجوم تعليمي علم احکام نجوم عل ...

دانلود نسخه PDF - صورتهاي فلکي