up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله صدف هاي دوکفه اي PDF
QR code - صدف هاي دوکفه اي

صدف هاي دوکفه اي

تکثير مصنوعي صدف هاي دوکفه اي

در حال حاضر، صدف هاي دوکفه اي، بخش مهمي از توليدات شيلاتي را به خود اختصاص مي دهند. بر اساس آمار ارائه شده توسط فائو، در سال ۲۰۰۲، بيش از ۱۱ ميليون تن صدف از طريق فعاليت هاي آبزي پروري حاصل شده است؛ بطوريکه با رشد ۶ ۴ درصدي نسبت به سال ۲۰۰۰، بعد از ماهيان آب شيرين، جزو دومين گروه آبزي پرورشي ، قرار گرفته اند. پيش نياز هر فعاليت پرورشي، فراهم کردن منابعِ فراوان، قابل اتکا و ارزان بذر و لاروِ آبزي مورد نظر مي باشد. در حال حاضر لارو صدف هاي پرورشي از طبيعت بدست مي آيدکه توليد لارو بصورت مصنوعي در تفريخگاه ها جايگزين مناسبي براي تهيه ي لارو مورد نياز آنها براي پرورش مي باشد. اساس کار بسيار از سالن هاي تکثير صدف هاي دوکفه اي، مشابه بوده و شامل روش هاي آماده سازي و تخم ريزي صدف هاي بالغ، پروش لارو، پرورش صدف هاي جوان تا اندازه ي قابل قبول و تسهيلات لازم براي توليد جلبک به عنوان غذاي صدف ، مي باشد.با توجه به فراهم بودن شرايط پرورشي صدف در کشور، چه از لحاظ وجود گونه هاي بومي و چه از طريق وارد نمودن گونه هاي مهم پرورشي، دانستن اصول تکثير مصنوعي آنها ضروري به نظر مي رسد. در اين مقاله قصد بر آن بوده که مهمترين نکات مورد نياز براي تکثير مصنوعي صدف هاي دوکفه اي ارائه گردد.
● آماده سازي مولدين
براي بسياري از گونه هاي دوکفه ايِ مناطق معتدله، تکامل غدد جنسي زمانيکه دماي آب به بيش از ۱۰-۱۴ درجه سانتيگراد برسد،آغاز مي گردد. در اين دما، سلول هاي جنسي در ماههاي فروردين _ ارديبهشت نمو نموده و در ماههاي مرداد- شهريور به رسيدگي کامل مي رسند. صدف ها تحت تاثير محرک هايي مانند افزايش دما و شوک حرارتي يا دستکاري، تحريک به تخم ريزي مي شوند. در تفريخگاهها زمان رسيدگي جنسي را مي توان بوسيله ي نگهداشتن مولدين در دماي بالا با جيره غذايي مناسب، به جلو انداخت.
کلم هاي(clam ) با طول ۸ ميلي متر (با وزن ۸۰ ميلي گرم) را مي توان به عنوان مولد مورد استفاده قرار داد، اما از آنجايي که با افزايش اندازه ي بدن، ميزان تخم توليد شده نيز افزايش مي يابد، استفاده از صدف هاي بالغِ بزرگتر به طول ۳۵-۴۰ ميلي متر (۱۰-۲۰ گرم) معمول است. اين صدف ها ۵-۸ ميليون تخم توليد مي نمايند. تمام کلم ها ابتدا جنس نر پيدا کرده و سپس با افزايش سن به جنس ماده تغير جنسيت مي دهند يا همان جنس را حفظ مي نمايند
در اويستر(oyster ) نيز ابتدا دستگاه توليدمثلي نر ايجاد شده و سپس صدف ها به جنس ماده تغيير جنسيت مي دهند و يا بصورت صدف نر باقي مي مانند.اويسترهاي ۶۵-۷۰ ميلي متري (۳۰ گرمي) را مي توان به عنوان مولد مورد استفاده قرار داد. هر مولد ماده ي اويستر صاف با اين وزن بيشتر از يک ميليون لارو توليد مي نمايند.
اسکالوپ هاي رسيده(scallop ) با طول ۹۰-۱۲۰ ميلي متر بعنوان مولد در تفريخگاهها مورد بهره برداري قرار مي گيرند. در اين نوع صدف ها سلول هاي جنسي نر وماده با هم در بدن يک صدف قرار دارند. در هنگام رسيدگي کامل تخمدان و بيضه بر اساس تفاوت رنگي موجودِ بين آنها قابل تمايز مي باشند. تخمدان به رنگ قرمز_ نارنجي و بيضه به رنگ سفيد در مي آيد. با مديريت دقيق و تغذيه صحيح، توليد ۲۰ ميليون تخم از هر اسکالوپ قابل انتظار است.
● روش آماده سازي مولدين
در ابتدا، صدف هاي بالغ، از دريا به تفريخگاه انتقال داده مي شوند. در تفريخگاهها، صدف ها بر روي سيني هاي مخصوص قرار مي گيرند
کلم (clam) و اسکالوپ(scallop)، در صورتي که کف سيني ها داراي شن و ماسه درشت و زبر باشد، بطور طبيعي براي تخم ريزي آماده مي گردد. صاف کردن آب دريا ضرورتي ندارد؛ چون تنوع و فراواني غذاي طبيعي در اين آب ها بالا مي باشد و در صورت صاف کردن آب دريا اين مواد غذايي با ارزش که براي آماده سازي مولدين بسيار مفيد است، از دسترس خارج مي گردد. اويستر و کلم نياز به آب با شوريِ بيش از ۲۵ پ.پ.تي و دماي ۲+۲۲ درجه سانتيگراد دارند. شوري آب براي آماده سازي اسکالوپ، بيش از ۳۰ پي.پي.تي در نظر گرفته مي شود و دماي آب در ابتدا به ۹ درجه سانتيگراد و با افزايش يک درجه اي در هر هفته، حداکثر به ۱۶ درجه سانتيگراد رسانده مي شود. جريان آب بايستي ۲۵ ميلي ليتر در دقيقه به ازاء هر صدف تنظيم گردد. تراکم ذخيره سازي ۸-۱۲ گرم وزن زنده ي صدف در هر تانک برآورد مي گردد. گونه هاي پرورشي جلبک هاي دريايي غذاي اصلي مولدين در هنگام آماده سازي مي باشد. تتراسلميس (Tetraselmis)، تالاسيوسيرا (Thalassiosira) و اسکلتونما (Skeletonema) از جلبک هايي هستند که براي آماده سازي مولدين مورد استفاده قرار مي گيرد. هر مولد به ۲۰۰ ميليون سلول تتراسلميس، ۲۰۰۰ ميليون سلول تالاسيوسترا يا ۱۰۰۰ سلول اسکلوتنما در هر روز نياز دارند. مخلوطي از اين گونه ها غذاي مناسب تري براي صدف هاي مولد در مقايسه با استفاده ي تک گونه اي آنها مي باشد. مولدين ۶-۸ هفته (اويستر يا کلم ) و ۵-۱۱ هفته (اسکالوپ) تا رسيدن به شرايط تخم ريزي در زمستان و اوايل بهار در اين تانک ها نگهداري مي شوند. زمان نگهداري مولدين در اين تانک ها، بوسيله واژه درجه – روز تعيين مي گردد:
▪ D۰ =d (t-t۰)
▪ D۰= تعداد روز – درجه ي تصحيح شده
▪ d = تعداد روزها تا زمان تخم ريزي
▪ t = ميانگين دماي محيط
▪ t = حداقل دما براي شروع تکامل غدد جنسي
در اقليم معتدل که t۰ براي بسياري از دوکفه اي ها بين ۱۰-۱۴ درجه سانتيگراد مي باشد، ميزان D۰، ۳۰۰-۵۰۰ مي باشد.به عنوان مثال اگر ميانگين دماي آماده سازي ۲۰ درجه سانتيگراد باشد و حداقل دما براي تکامل غدد جنسي ۱۰ درجه باشد، صدف ها ظرف مدت ۳۰-۵۰ روز به مرحله تخم ريزي مي رسد.
● رشد و نمو غدد جنسي
در بيشتر صدف هاي دوکفه اي رسيدگي جنسي به اندازه بدن جانور بستگي دارد و ارتباطي با سن آنها ندارد. اندازه ي آنها نيز تابعي از نوع گونه و پراکنش جغرافيايي آنها مي باشد. علاوه بر اندازه ي صدف، دماي آب و کميت و کيفيت غذا در آغاز فرآيند توليد تخم و اسپرم مؤثر مي باشد. غدد جنسي حاوي لوله هاي منشعب و م ژه دار با تعداد زيادي فوليکول مي باشد. سلول هاي جنسي از طريق تقسيم سلول هاي زاينده (ژرمينال) که در ديواره ي فوليکول قرار دارند، توليد مي گردند. در مراحل اوليه توليد سلول هاي جنسي ابتدا فوليکول تشکيل مي شود. در اين زمان غدد جنسي از لحاظ جنسيت قابل تمايز نيستند. با ادامه نمو فوليکول، تخم هاي اوليه (اووگونيا) بر روي ديواره ي فوليکول جوانه مي زند. در صدف هاي نر به اين سلول هاي جنسي اسپرماتوگونيا مي گويند. در مرحله ي تشکيل اووگونيا يا اسپرماتوگونيا ثانويه تقسيم ميوزي اتفاق مي افتد. در صدف هاي ماده جوانه زدن ادامه پيدا کرده و اووسيت پايه دار تشکيل مي شود. پايه ها، اووسيت را به ديواره ي فوليکول متصل مي کنند. در اين زمان هسته مشخص شده و هستک ظاهر مي گردد.در هنگام رسيدگي کاملِ غدد جنسي، ديواره ي فوليکول نازک و غشاء مانند بوده و اووگونيا در آنها ديده نمي شوند. در صدف هاي نر، غدد جنسي پر از اسپرماتوسيت هاي رسيده مي باشند که ناحيه دم آنها در جهت مرکز غدد جنسي مي باشد. در صدف هاي ماده نيز ديواره فوليکول نازک و فوليکول پر از اووسيت هاي رسيده مي باشد. در اين مرحله اووسيت ها فاقد پايه بوده و هستک ها نيز غير قابل ديد مي گردند. فوليکول ها بوسيله يکسري مجراي مژه دار به منفذ تناسلي متصل مي باشند. در طول تخم ريزي، اسپرماتوسيت ها و اووسيت ها بوسيله ي اين مجرا مژه دار به سمت منفذ تناسلي هدايت شده و به داخل آب رها مي گردند. قبل از رسيدگي کامل، اويستر ها گليکوژن را در بافت هاي پيوندي ، به خصوص در جبه، ذخيره مي کنند. از اين رو جبه قبل از تخم ريزي حالت ضخيم و شيري رنگ پيدا مي کند. بعد از تخم ريزي، جبه نازک و شفاف مي گردد. در هنگام نمو غدد جنسي، چربي ها در لوله هاي گوارش ذخيره شده و سوخت وساز بدن از منبع چربي به منبع گليکوژن تغيير مي يابد تا چربي ذخيره گردد. اين ذخاير چربي براي تشکيل سلول هاي جنسي مورد استفاده قرار خواهد گرفت. اين فرآيند بوسيله ي نازک شدن جبه (خالي شدن ذخاير گليکوژن) مشخص مي گردد.
غدد جنسي رسيده کاملاً مشخص بوده و بخش اعظمي از بافت نرم بدن صدف را تشکيل مي دهد. مجراي غدد جنسي که حامل سلول هاي جنسي به داخل حفره ي بدن مي باشد کاملاً نمو يافته و طويل مي گردند. روش هاي مختلفي براي تعيين رسيدگي جنسي در صدف ها وجود دارد که دقيق ترين روش، روش تهيه ي برش هاي بافت شناسي از غدد جنسي مي باشد. اما اين روش پر هزينه و زمان بر بوده و جاندار بعد از نمونه برداري از بين مي رود. تهيه ي نمونه ي کوچک از غدد جنسي و بررسي آن در زير ميکروسکوپ روش مناسب و متداول تعيين رسيدگي جنسي در صدف ها مي باشد.
تخم ريزي در صدف ها تحت تاثير عوامل مختلف محيطي از قبيل محرک هاي فيزيکي و شيميايي، جريان آب يا ترکيبي از اين عوامل صورت مي پذيرد. وجود اسپرم در آب باعث انجام تخم ريزي در صدف هاي ماده مي گردد. در اکثر گونه هاي صدف هاي تجاري، لقاح خارجي بوده و در داخل آب صورت مي گيرد. در اين صدف ها ، اسپرم ها بصورت جريان يکنواخت و نامتناوب از سيفون خروجي از بدن خارج مي گردد. بر خلاف صدف هاي نر، در جنس ماده، تخم ها بطور متناوب و بصورت توده اي از طريق سيفون وارد محيط آبي مي گردد در اسکالوپ يا اويستر جنس ماده بطور متناوب کفه هاي خود را باز بسته مي کنند تا تخم هاي که بر روي آبشش قرار گرفته اند، خارج گردد. برخي از صدف هاي دو کفه اي مانند اويستر پهن، مراحل ابتدايي رشد(مرحله لاروي) در حفره داخلي جبه ي جنس ماده انجام مي گيرد. تخم ها از طريق آبشش وارد اين حفره شده و اسپرم نيز از طريق منفذ ورودي، داخل بدن صدف ماده مي گردد و لقاح در بدن اين جانور انجام مي گيرد.
● تخم ريزي
صدف هاي رسيده را مي توان از طريق بکار بردن محرک هاي خاص وادار به تخم ريزي نمود. روش هاي مختلفي براي القاء تخم ريزي در صدف ها وجود دارد. استفاده از شوک حرارتي و محرک هاي شيميايي مانند سروتونين و آب اکسيژنه از جمله اين روش ها مي باشد. اما شوک حرارتي يا چرخه ي دمايي رايج ترين روش براي القاء تخم ريزي در دوکفه اي ها مي باشد. روند کار به اين صورت است که ، صدف هاي رسيده از تانک هاي آماده سازي مولدين خارج گرديده و سطح خارجي آنها تميز مي گردد. سپس به تانک هاي تخم ريزي انتقال داده مي شوند. يک سيني يا تراف فايبرگلاسي به ابعاد ۱۵×۵۰×۱۵۰ سانتيمتر براي اين کار مناسب مي باشد.اين ظروف داراي دو لوله ي آب است که يکي داراي دماي ۱۲-۱۵ درجه و ديگري ۲۵-۲۸ درجه سانتيگراد مي باشد. معمولاً دماهاي پايين تر براي گونه هاي سرد آبي مورد استفاده قرار مي گيرد. کف سيني يا تراف با پوشش تيره رنگ پوشانده مي شود. رنگ تيره کف سيني باعث مي گردد که سلول هاي جنسي رها شده بلافاصله قابل ديد گردند. تراف ها ابتدا با آب خنک تا عمق ۱۰ سانتيمتر پر شده و مقدار کمي جلبک هاي پرورشي براي تحريک صدف ها به منظور آغاز فعاليت سيفون ها و پمپ کردن آب، به تراف اضافه مي گردد. بعد از گذشت ۱۵-۳۰ دقيقه آب تخليه و دوباره با آب تازه با دماي ۲۸-۳۰ درجه سانتيگراد جايگزين مي گردد. به اين آب نيز مقداري جلبک پرورشي اضافه مي شود. ۱۵-۳۰ دقيقه بعد براي بار دوم اين آب تخليه شده و آب خنک به تراف ها ريخته مي شود. اين فرآيند چند بار تکرار مي گردد. تعداد چرخه ي دمايي که براي القاء تخم ريزي در صدف ها به کار مي رود به رسيدگي جنسي آنها بستگي دارد. معمولاً در ابتدا فصل تخم ريزي اين چرخه ۴-۶ ساعت تکرار مي شود ، اگرچه در برخي اوقات در مدت يک ساعت تخم ريزي القاء مي گردد.
در هنگام القاء، معمولاً، صدف نر ابتدا سلول هاي جنسي خود را رها مي سازد. از محرک هاي اضافي مانند اضافه نمودن سوسپانسيون تخم يا اسپرم صدف به محيط آب تراف ها نيز مي توان استفاده نمود. با خارج نمودن مقداري سلول جنسي از بدن صدف و ريختن آنها در داخل حجم کمي از آب صاف شده ي دريا سوسپانسيوني از سلول هاي جنسي بدست مي آيد که به عنوان محرک هاي اضافي به محيط تراف اضافه مي گردد. ورود اين سلول ها به داخل حفره ي جبه، صدف را تحريک به تخم ريزي مي کند. از آن جايي که ابتدا صدف هاي نر وادار به رها سازي اسپرم مي گردند، بهتر است تا حصول تخم از صدف هاي ماده، به منظور جلوگيري از افت کيفيت اسپرم، جنس نر از تراف ها خارج گردد. معمولاً، اسپرم ها بعد از گذشت يک ساعت کيفيت خود را از دست مي دهند. بعد از اينکه صدف هاي ماده شروع به تخم ريزي کردند، از تراف هاي تخم ريزي به ظروف خاصِ انفرادي يا ليوان آزمايشگاهي به حجم يک ليتر انتقال داده مي شوند. اين ظروف حاوي ۴۰۰ ميلي ليتر آب فيلتر شده ي دريا بوده و دمايي به ميزان ۲۴-۲۶ درجه سانتيگراد دارند. همين روند براي صدف هاي نر نيز بکار مي رود. بلافاصله بعد از ديدن خروج يک جريان مداوم و يکنواخت از سيفون خروجي، صدف از تراف هاي تخم ريزي خارج و وارد ظروف انفرادي مذکور مي گردند. بر خلاف صدف هاي نر ، در جنس ماده تخم ها بصورت توده اي و متناوب از بدن خارج مي گردد.
زمان انجام عمل تخم ريزي متغير بوده ولي معمولاً ۴۰-۶۰ دقيقه به طول مي انجامد که براي صدف هي ماده اين زمان کوتاهتر مي باشد. بعد از تخم ريزي، تخم ها به سرعت در کف ظروف ته نشين مي گردند. پس از پايان تخم ريزي، تخم ها بوسيله ي تور نايلوني با چشمه ي ۶۰ ميکروني از ظروف خارج مي گردد. تخم ها به آرامي شستشو داده شده و به ظروف شيشه اي يا پلاستيکي حاوي آب صاف شده ي دريا با دماي ۲۵ درجه سانتيگراد انتقال داده مي شوند. تخم ها، در ابتدا، گلابي شکل بوده ولي در مجاورت با آب دريا به سرعت به شکل کروي در مي آيد. تخم ها را مي توان در زير ميکروسکوپ با بزرگ نمايي ۱۰۰ × مورد بررسي قرار داد. تخم هايي که بعد از گذشت ۱۰ دقيقه به حالت کروي در نيايند، براي عمل تکثير مناسب نيستند. اسپرم هاي مناسب براي انجام عمل لقاح تحرک بالايي از خود نشان مي دهند. به منظور حفظ تغيير پذيري در ذخاير ژنيِ نسل حاصله، از تخم هاي شش صدف ماده و اسپرم هاي همين تعداد صدف نر استفاده مي گردد.
● لقاح
عمل لقاح با اضافه نمودن ۲ ميلي ليتر سوسپانسيون اسپرم بر روي تخم ها انجام مي گيرد. اسپرم ها بايستي کمتر از ۳۰ دقيقه و تخم ها کمتر از ۶۰ دقيقه بعد از استحصال نگهداري شوند. بعد از اضافه نمودن اسپرم به تخم، محتويات ظروف به آرامي تکان داده شده و سپس به مدت ۶۰-۹۰ دقيقه به آنها اجازه داده مي شود تا در کف ظرف ته نشين گردند. در اين دوره ي زماني، تقسيمات سلولي تخم هاي لقاح يافته آغاز مي گردد. معمو لاً درصد لقاح در تخم هايي که کاملاً رسيده باشند بيش از ۹۰ درصد مي باشد.
● رشد جنيني و لاروي
۴۵ دقيقه بعد از لقاح، تقسيم سلولي آغاز مي گردد. تخم ها ابتدا به دوسلول برابر و سپس به چهار سلول نابرابر تقسيم مي شوند. در اين حالت يکي از سلول ها از سه سلول ديگر بزرگتر مي باشد. اولين نشانه ي يک لقاح موفق، خروج ساختار کوچک، شفاف و گنبدي شکل(اولين گويچه قطبي) از داخل تخم مي باشدسلول هاي کوچکتر به تقسيمات خود ادامه داده و توده ي سلولي به نام مورولا را بوجود مي آورند. در اين مرحله تخم ها سنگين شده و در کف ظروف ته نشين مي گردند. هر سلول حاوي مژه بوده که بوسيله آن قادر به شنا مي باشند. جنين در اين مرحله به سمت نور جذب مي گردند.
پنج ساعت بعد از لقاح جنين وارد مرحله ي بلاستولا مي گردد. در اين مرحله بلاستوسل و بلاستوپور تشکيل شده و جنين به صورت توپي شکل با سلول هاي شفاف در مي آيند. هفت ساعت بعد از لقاح مرحله ي گاسترولا آغاز مي گردد. در اين مرحله جنين دو لايه شده و حفره ي گوارشي (archenteron) تشکيل مي شود. در مرحله ي گاسترولا يک تاژک در بخش قدامي و دسته اي مژک در بخش انتهايي بدن رشد مي يابد. در اين مرحله صدف ها را لارو هاي پشمالو يا تروکوفور مي نامند. اين لاروها نور گريز مي باشند بيست ساعت بعد از لقاح، لاروها نيمه شفاف بوده و حالت D شکل پيدا مي کند. صدف ها را در اين مرحله لاروهاي D شکل يا وليجر (veliger) مي نامند. در اين مرحله تاژک و مژک ها از بين رفته و بخشي به نام پرده يا velum به عنوان اندام حرکتي ايجاد مي شود. لاروها در اين مرحله داراي دستگاه گوارش کامل و دو کفه مي باشند. پرده دايره اي بوده و مژه هاي روي آن سبب حرکت لارو و جمع آوري فيتوپلانکتون هاي موجود در آب مي گردد( تصوير -۱۰).طول لاروها در اين مرحله ۸۰-۱۰۰ ميکرون مي باشد. مرحله ي آمبو ( umbostage) مرحله ي بعدي مي باشد. در اين مرحله دو کفه بطور برابر رشد کرده و چين جبه تشکيل مي گردد. در سومين روز لارو بيضي شکل بوده و در هفته اول آمبو بطور واضح قابل ديد مي شود مرحله ي بعدي، مرحله ي صدفچه (spat) مي باشد. در اين مرحله اندام هاي لاروي (پرده يا velum ، پا و لکه ي چشمي )از بين مي رود. بعد از نشست صدفچه ها ساختار بالغ صدف شکل گرفته و پوسته ي جديد سريعاً توسط جبه ساخته مي شود.

از آنجايي كه پرورش قارچها معمولاً در محيطي بسته انجام مي شود لذا قارچها ي صدفي رامي توان در هر منطقه جغرافيائي و با هر نوع آب و هوايي توليد كرد. قارچه ...

اين صدف از: شاخه نرم تنان MOLLUSCA رده دوکفه ايها BIVALVIA راسته VENERIDA تيره غلافي شکل SOLENIDAE جنس و گونه Solen vagina مي باشد. صدفها يا رده دوکفه ...

اين صدف از: شاخه نرم تنان MOLLUSCA - رده دوکفه ايها BIVALVIA - راسته VENERIDA - تيره غلافي شکل SOLENIDAE جنس و گونه Solen vagina مي باشد. صدفها يا رده ...

● مقدمه : براي تعيين سن نرمتنان مي توان از روشهاي ساده بررسي کفه هاي خارجي و يا از روشهاي پيچيده بررسي ساختارهاي کوچک آنها استفاده کرد. تغييرات فصلي د ...

سه عامل مهم در کشت قارچ: اسپان، بستر، محيط در اين درس به شرايط محيطي و بستر مناسب خواهيم پرداخت و مختصري نيز در مورد اسپان و تهيه آن بحث خواهيم کرد و ...

از آنجايي كه پرورش قارچها معمولاً در محيطي بسته انجام مي شود لذا قارچها ي صدفي رامي توان در هر منطقه جغرافيائي و با هر نوع آب و هوايي توليد كرد. قارچه ...

براي نخستين بار در ايران صدف مرواريدساز لب سياه تکثير شد مرواريد طبيعي يکي از جواهرات بسيار مهم و قيمتي از دوران باستان به شمار مي رود و به همين دليل ...

بطور کلي طرز پرورش قارچ مخصوص به خود آنست و مي توان آنرا در محيط تاريک پرورش داد و بجز نور مستقيم آفتاب, هر مقدار نور راتحمل مي کند در هر صورت در محل ...

دانلود نسخه PDF - صدف هاي دوکفه اي