up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله شکر PDF
QR code - شکر

شکر

«شکر» در لغت به معناي تصور نعمت در ذهن و اظهار آن در گفتار و کردار است.[۱]
شکرگزاري با قلب، زبان و عمل، در روايات اسلامي نيز به همين معني آمده است و امام صادق عليه السلام مي فرمايد: «مَنْ اَنعَمَ اللهُ علَيهِ بنِعمهٍ فَعَرَفها بِقلبِهِ فَقَد اَدّي شُکرها»[۲] هر کس نعمت خدا داده را با دل بشناسد، شکرش را ادا کرده است. و نيز مي فرمايد: «شکرُ النِّعمهِ اجتِنابُ المحارِمِ و تمام الشُّکرِ قَولُ الرَّجلِ: الحمدُ للهِ رَبِّ العالَمينَ»[۳] شکر نعمت، دوري از کارهاي حرام است و شکر کامل، گفتنِ «الحمد للِّه ربِّ العالَمينَ» است.
● مراتب شکر
«سپاسگزاري» در برابر خداوند نعمت گستر در سه مرتبه انجام مي پذيرد. قلب، زبان و عمل.[۴]
الف) شکر قلبي
قلب «سپاسگزار» همواره ياد نعمت و بخشش «نعمت گستر» و بزرگداشت و تعظيم اوست و در برابر بزرگي و توجّه او اظهار کوچکي و نياز مي کند و با تفکر در کارهاي بزرگ و مخلوقات گوناگون خدا و اراده خيررساني به بندگانش، شگفتي خويش را ابراز مي دارد و خضوع و خشوعش افزون مي گردد.
ب) شکر زباني
آن است که شکرگزار به تمجيد و ثناگويي و تسبيح و تهليل «نعمت دهنده» مي پردازد و در حد فکر و توان خود، او را مي ستايد. همينطور در قالب «امر به معروف و نهي از منکر» ديگران را نيز به اطاعت از او وا مي دارد.
ج) شکر عملي
مرحله سوم شکر، سپاسگزاري عملي در برابر «نعمت گستر» است که «نعمت پذير» بايد تلاش کند نعمتهاي خدا را در راه نافرماني او به کار نگيرد، بلکه از آنها براي اطاعت و عبادت او کمک بجويد.
● تشويق به شکرگزاري
آيات قرآني و روايات اهل بيت عليهم السّلام به شکرگزاري سفارش و تشويق کرده و افراد سپاسگزار را ستوده اند که به برخي از آنها اشاره مي کنيم؛ قرآن کريم مي فرمايد:
«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا کُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ وَ اشْکُرُوا لِلَّهِ إِنْ کُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ»[۵]
اي کساني که ايمان آورده ايد از آن پاکيزه هايي که روزي شما کرده ايم بخوريد و اگر خدا را مي پرستيد سپاسش را به جاي آوريد. و نيز مي فرمايد: «... وَ مَنْ يُرِدْ ثَوابَ الآخِرَهِ نُؤْتِهِ مِنْها وَ سَنَجْزِي الشَّاکِرِينَ»[۶]
هر کس خواهان پاداش آن جهان باشد به او مي دهيم و شاکران را پاداش خواهيم داد. علي عليه السلام مي فرمايد: «کُن في السَّرّاءِ عَبْداً شکوراً وَ في الضَّراءِ عَبداً صَبوُراً»[۷]
در گشايش و راحتي بنده سپاسگزار و در تنگنا و سختي بنده اي بردبار باش. امام صادق عليه السلام مي فرمايد: «در تورات نوشته است: کسي که به تو نعمت داد، سپاسش گزار و هر کس از تو سپاسگزاري کرد، نعمتش بده. زيرا با سپاسگزاري نعمتها نابود نگردد و با ناسپاسي پايدار نماند. سپاسگزاري مايه افزايش نعمت و ايمني از دگرگوني است.»[۸]
الگوهاي شاکران
در ميدان سپاسگزاري، تعداد اندکي از بندگان صالح و خالص خدا، گوي سبقت را ربوده اند که برتر از همه اولياي خدا هستند، آن بزرگواران در تمام عمر خويش لحظه اي از پروردگار خود غافل نماندند و همواره در حال قدرداني و سپاسگزاري از او بوده اند. در اينجا به ذکر چند نمونه بسنده مي کنيم:
۱) رسول خدا صلي الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السّلام
رسول خدا صلي الله عليه و آله در همه فضايل انساني از ديگران برتر و در مقام سپاسگزاري نيز بنده اي بسيار شاکر بود. امام باقر عليه السلام مي فرمايد: «روزي يکي از همسران پيامبر صلي الله عليه و آله به آن حضرت عرض کرد: خداوند گذشته و آينده تو را مشمول رحمت خويش قرار داده است. چرا اينقدر خود را در زحمت عبادت مي افکني؟ حضرت پاسخ داد: آيا بنده اي بسيار شکر کننده نباشم؟»[۹]
اهل بيت عليهم السّلام نيز همچون رسول خدا صلي الله عليه و آله با همه وجود خود سپاسگزار نعمتهاي خدا بودند بطوري که خداوند سپاس آنان را پذيرفت و فرمود: «وَ کانَ سَعيُکُم مَشْکوراً»[۱۰] تلاش شما مورد قدرداني (و پذيرفته) است.
۲) حضرت نوح عليه السلام
خداوند حضرت نوح عليه السلام را با صفت «شکور» يعني بسيار سپاسگزار ستوده، مي فرمايد:
«... اِنَّهُ کانُ عبداً شَکوُراً»[۱۱]
بحق، نوح بنده اي بسيار سپاسگزار بود.
۳) حضرت ابراهيم عليه السلام
حضرت ابراهيم عليه السلام نيز از شاکران نمونه قرآني است که در ميدان مبارزه با شرک و کفر يک تنه در برابر همه ايستاد و با شکستن بتها، نظام توحيدي را بنيان نهاد، و از درياي آتش نمروديان، ذرهّ اي نهراسيد و در راه تحکيم پايه هاي دين خدا همه نوع عذاب و شکنجه را به جان خريد. قرآن کريم آن حضرت را چنين مي ستايد: « إِنَّ إِبْراهِيمَ کانَ أُمَّهً قانِتاً لِلَّهِ حَنِيفاً وَ لَمْ يَکُ مِنَ الْمُشْرِکِينَ * شاکِراً لِأَنْعُمِهِ اجْتَباهُ وَ هَداهُ إِلي صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ»[۱۲] همانا ابراهيم چون امتي پاک به فرمان خدا بر پاي ايستاد و از مشرکان نبود، سپاسگزار نعمتهاي خدا بود، خداوند هم او را برگزيد و به راه درست هدايتش کرد.
● کفران نعمت
کفران نعمت به معناي پوشاندن و نديده گرفتن نعمتهاست. خداوند، گرچه نيازمند سپاسگزاري و عبادت ما نيست، ولي آنها را از روي حکمت و مصلحت بر بندگان ضروري دانسته و در قرآن کريم پس از نويد به سپاسگزاران، با ناسپاسان بي اعتنايي کرده، مي فرمايد: «وَ مَنْ يَشْکُرْ فَإِنَّما يَشْکُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ»[۱۳] آنکه سپاسگزاري کند سپاسش به نفع خود اوست و هر که کفران ورزد، خداوند بي نياز و ستوده است. با اينکه خداوند از سپاس و تشکر نعمت پذيران بي نياز است و بزرگوارتر از آن است که ناسپاسان را محروم سازد، ولي «کفران نعمت»، خود، سبب برخي از ناهنجاري ها مي شود که در زير مي آيد:
۱) پستي
انسان ناسپاس، پستي و بي کفايتي خود را اثبات مي کند. چرا که عقل و وجدان انسان مي گويد که نعمت پذير بايد سپاسگزار باشد و زير پا گذاشتن داوري عقل و وجدان از کساني سر مي زند که در پستي و بي ارزشي به حدّ حيوانيت رسيده؛ بلکه پست تر شده اند. امام زين العابدين عليه السلام مي فرمايد:
«اگر خداوند مردم رابه احسان هاي پي درپي مشغول کند و نعمت شايان بدانان ببخشد، ولي راه شناخت حمد و سپاس را بر آنان ببندد، آنان از احسانش بهره مند مي گردند ولي ثنايش نمي گويند و به روزي فراوان او مي رسند و سپاسش نمي گويند؛ اگر مردم چنين شوند از مرز انسانيت گذشته به مرز حيوانيت مي رسند و آنگونه مي شوند که قرآن فرموده: آنان چون حيوان، بلکه راهي پست تر از حيوانيت را برگزيده اند.[۱۴]
۲) زوال نعمت
کفران نعمت، سبب بي ثباتي و ناپايداري نعمت ها مي گردد و خير و برکت را از بين مي برد. همانطور که سپاسگزاري سبب بقاي آن مي شود. امام صادق عليه السلام مي فرمايد:
«لا زَوالَ للنَّعماءِ اذا شَکَرتَ و لا بَقاءَ لَها اِذا کَفَرْتَ»[۱۵]
اگر سپاسگزاري کني نعمت ها پايدارست و اگر کفران ورزي، ديري نمي پايد.
شکر نعمت، نعمتت افزون کند کفر، نعمت از کفت بيرون کند
۳) کم شدن احسان و نيکي
اثر ديگر کفران نعمت، رخت بستن خير و احسان از جامعه است، چرا که ناسپاسي، صاحبان نعمت را دلسرد کرده، از انعام و بخشش باز مي دارد. سنّت خداوند نيز چنين است که اگر بندگان کفران نعمت ورزند از فضل و احسانش بکاهد. امام صادق عليه السلام مي فرمايد:
«لعَنَ اللهُ قاطعي سَبيلِ المعرُوفِ. قيلَ: و ما قاطِعوُا سَبيلِ المعرُوف؟ قالَ: الرَّجُلُ يُصنَعُ اليهِ المعروُف فيَکفُرُهُ فَيَمتَنِعُ صاحِبُهُ مِن اَن يصنَعَ ذلکَ إلي غَيرهِ»[۱۶]
نفرين خدا بر آنان که راه خير و خوبي را مي بندند، پرسيدند: چه کساني چنين اند؟ فرمود: کسي که به او خوبي مي کنند و او کفران مي ورزند، آنگاه صاحب نعمت به ديگري احسان نمي کند.
۴) عقوبت سريع
اثر ناهنجار ديگر کفران نعمت، تسريع در شکنجه و عقوبت کافر نعمت است. رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود:
«اَسرعُ الذُّنوبِ عُقُوبَهً کُفرانُ النِّعمهِ»[۱۷]
سريع ترين گناهان در عقوبت،کفران نعمت است.
۵) رفتن به دوزخ
آخرين برداشتي که کافِرِ نعمت از محصول خود مي کند، رفتن به دوزخ سوزنده است، زيرا او با پوشاندن نعمت هاي خدا و ناديده گرفتن احسان بندگان او از راه خدا منحرف گشته و قدم در راه ستم مي نهد که پاياني جز جهنّم نخواهد داشت. اين سرانجامي است که قرآن به آنان نشان داده است:
«أَ لَمْ تَرَ إِلَي الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ کُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها وَ بِئْسَ الْقَرارُ»[۱۸]
آيا نديده اي کساني را که نعمت خدا را به کفر بدل ساختند و مردم خود را به ديار هلاکت بردند، آنان به قرارگاه بد، دوزخ، داخل مي شوند.
[۱] . مفردات راغب، ص ۲۶۵، واژه شکر.
[۲] . اصول کافي، ج ۲، ص ۷۹، اسلاميه.
[۳] . همان، ص ۷۸.
[۴] . اقتباس از بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۲۲.
[۵] . بقره (۲)، آيه ۱۷۲.
[۶] . آل عمران (۳)، آيه ۱۴۵.
[۷] . شرح غررالحکم، ج ۴، ص ۶۰۲.
[۸] . اصول کافي، ج ۲، ص ۷۷.
[۹] . اصول کافي، ج ۲، ص ۷۷.
[۱۰] . انسان (۷۶)، آيه ۲۲.
[۱۱] . اسراء (۱۷)، آيه ۳.
[۱۲] . نحل (۱۶)، آيات ۱۲۰ ۱۲۱.
[۱۳] . لقمان (۳۱)، آيه ۱۲.
[۱۴] . صحيفه سجاديه، دعاي اول.
[۱۵] اصول کافي، ج ۲، ص ۷۷.
[۱۶] . وسائل الشيعه، ج ۱۱، ص ۵۳۹.
[۱۷] . وسائل الشيعه، ج ۱۱، ص ۵۴۱.
[۱۸] . ابراهيم (۱۴)، آيات ۲۸ ۲۹.

نيشکر يکي از گياهان تيره گندم است. نيشکر از گياهان مهم قندي است که کشت و کار آن سابقه طولاني دارد. ساقه نيشکر داراي ۱۴ تا ۱۷ درصد ساکارز بوده از ساقه ...

نيشکر يکي از گياهان تيره گندم است. نيشکر از گياهان مهم قندي است که کشت و کار آن سابقه طولاني دارد. ساقه نيشکر داراي ۱۴ تا ۱۷ درصد ساکارز بوده از ساقه ...

اين بيماري به قسمتهاي هوايي گياه بخصوص برگ حمله ميکند برگ پاره پاره (رشته رشته) شده و آويزان مي شود، همچنين بجاي گل آذين هاگينه دراز وشلاق مانندي بوجو ...

Barbados sugar : شکر قهوه اي نيشکر. Barley sugar :آب نبات : شکر نيست اما يک شيريني سفت آمريکايي است که از آب جو و شکر تهيه شده است. Beet sugar :کريستا ...

تاريخچه در دنياي جديد بدليل رشد روزافزون جمعيت و افزايش نياز غذايي و پيشرفت هاي علمي شاهد هستيم كه نياز به توليد بهينه افزايش يافته است. توليد بيشتر د ...

بسم الله الرحمن الرحيم خوش آمديد مطمئن باشيد با توجه دقيق به مطالب مربوطه دست خالي بيرون نخواهيد رفت وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ ا ...

سعادت همان بهشتي است که همه ي انسان ها در جستجوي آنند. از آن فيلسوف گرفته در اوج تفکرات و تخيلاتش تا آن فرد ساده لوح عامي در عين سادگي و بي آلايشي اش، ...

«إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّي يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ؛ خدا اوضاع و احوال هيچ ملتي را دگرگون نمي‌گرداند، تا آن که اوضاع و احو ...

دانلود نسخه PDF - شکر