up
Search      menu
صنعت و مکانیک :: مقاله شيلات PDF
QR code - شيلات

شيلات

تاريخچه شيلات ايران

شيلات: جمع شيل که در سواحل درياي خزر و مخصوصا در گيلان به معني سدي است که از چوب در عرض رودخانه براي به دام انداختن و صيد ماهي مي سازند.
تاريخچه شيلات ايران:
در دوره ي قاجاريه صيد و خريد و فروش ماهي درياي خزر و رودخانه هاي شمالي معمولا از طريق اجاره ي رودخانه وساحل دريا از دولت در دست اشخاصي از اتباع روسيه يا ايران قرار مي گرفت،طبق عهد نامه ي ترکمن چاي براي اتباع روسيه حقوق و امتيازاتي تجاري و قضايي خاصي داده مي شد ، امتياز اجاره داري سواحل جنوب درياي خزر و رودخانه هاي شمال ايران براي صيد ماهي عمدتا در دست اتباع روس بود اين اجاره داري براي اتباع روسيه که هم براي صيد ماهي و هم براي حمل ونقل و عرضه ي آن که داراي وسايل بهتري بودند فوايد زيادي داشت و چون اجاره بهاي بيشتري با دولت ايران بود با اتباع خارجي را نداشتند ، اين موضوع سبب اختلافاتي که بين اتباع ايران وروسيه ،يا بين خود مستاجرين پيش آمد باعث اشکالات فراوان در دولت ايران شد که خاص دولت تزار روسيه براي نيل به مقا صد سياسي خود با توسل به حق کاپيتولاسيون از اين امر سوء استفاده مي کردند وهر گاه بين دولت ايران ومستاجرين روسي شيلاتي اختلافي پيش مي آمد سفارت روسيه در کمال شدت از دعاوي اتباع دولت متبوع خود پيشنهاد مي نمود .
اولين صدراعظمي که با اجاره دادن شيلات با روسها مخالفت کرد حاج ميرزا آقاسي صدراعظم وقت محمد شاه بود از جمله معترضان ديگر مي توان امير کبير،ابراهيم خان تقي بيگي و ميرزا حسن خان سپهسالار را مي توان نام برد.
شيلات ايران :
سازماني است که بموجب تصويب نامه قانوني مورخ ۱۴ فروردين ۱۳۴۲ه.ش بمنظور بهره برداري از محصولات درياي خليج فارس ودرياي عمان از طريق تکثير وصيد ماهي وساير موجودات ماکول وغير ماکول دريايي وهمچنين توزيع وفروش ومصرف ويا تبديل محصولات مزبور در داخل کشورها ويا صدور آنها به خارج کشور تاسيس شد،ودر ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ افتتاح يافت،در حالي که ملي شدن شيلات ايران در سال١٣٣١ ه.ش اتفاق افتاده است، ابتدا شرکت شيلات در جنوب وبعدها در جنوب تاسيس شد
تاريخچه شيلات شمال:
در ابتدا کار صيد در شمال ايران محدود به ماهيان فلسدار مخصوصاً در رودخانه هاي متصل به دريا بود.از زمان صفويه رفت و آمد بازرگانان و ماهيگيران روسيه تزاري به گيلان و ساير نواحي شمال ايران آغاز شد آنها با پرداخت مبالغ ناچيز و با تقديم هدايا به حکام کرانه هاي خزر اجازه صيد گرفتند . در زمان قاجار که با بهره برداري از آبزيان درياي خزر آشنائي بيشتري حاصل شد. رودخانه هاي مختلف در فصول مهاجرت ماهيان از سوي حکومت ولايتي به اشخاص مورد نظر واگذار مي گرديد . که از اين طريق منافع سرشاري نصيب حاکم و کارگزاران وي مي شد . انعقاد معاهده ننگين ترکمانچاي و گسترش سياستهاي استعماري روسيه در شمال ايران موجب شد که اين دولت از نفوذ خودش استفاده نموده و منابع غني ديگر جنوبي درياي خزر را مورد چپاول و غارت قرار دهد .مقارن افول سلسه صفويه در ايران اپطر کبير در روسيه قدرت را بدست گرفت که تسخير ايران و رسيدن به خليج فارس جزئي از نقشه هاي او بود. و بدين منظور براي اجراي نقشه هاي خود و براي اينکه مستقيماً با هندوستان راه تجارت داشته باشد در سال 1129 هجري قمري با دولت ايران يک عهدنامه تجاري منعقد نمود. ولي به واسطه ظهور نادرشاه کاري از پيش نبرد.و جانشينان او مخصوصا کاترين دوم با آن که تلاش زيادي نمودند ولي نتيجه اي نگرفتند . بعد از کشتن پل اول امپراطور روسيه در سال 1801 و انتخاب الکساندر اول به جانشيني وي دولت روس از ضعف و بي اطلاعي حکومت فتحعلي شاه استفاده کرد و به منظور اجراي دستور پطر کبير مشغول اقدام شد.سيسيانف سردار روس در سال 1218 هجري - قمري به منظور تسخير قفقاز در نواحي گرجستان به تعرض پرداخت و دوره اول جنگهاي ايران و روس آغاز گرديد. و قريب به ده سال بطول انجاميد ودر تاريخ 29 شوال سال 1228 هجري قمري با انعقاد معاهده معروف گلستان پايان يافت . و بواسطه اين جنگ ولايات داغستان . قربا ، شيروان ، شماخي ، باکو ، ساليان طوالش (لنگران) ، قره باغ ، شوشه . گنجه و گرجستان از دست رفت اين صلح چندان بطول نيانجاميد و آتش جنگ به بهانه اختلافات مرزي در سال 1241 ه - ق آغاز گرديد و سرانجام با وساطت و دخالت ماموران سياسي انگلستان عهدنامه ننگين ترکمانچاي در تاريخ پنجم شعبان 1243 ه - ق به ايران تحميل شد. و ايران علاوه بر از دست دادن سرزمينهاي ايروان و نخجوان و بقيه اراضي ماوراي رود ارس غرامت نيز پرداخت بعد از فتحعلي شاه در دوره سلطنت محمد شاه روسها براي نفوذ در سواحل خزر مسائل تازه اي را به ميان کشيدند . و از دولت ايران خواستند که به کشتي هاي جنگي روسي اجازه داده شود در مرداب انزلي لنگر اندازند و همچنين به صيد ماهي بپردازند و با انعقاد عهدنامه تجاري مورخ 5 شعبان 1243 ضميمه معاهده مزبور براي تجارت اتباع روس در ايران امتيازات خاصي قائل شدند . از اين تاريخ تا سال 1293 ه -ق که ناصر الدين شاه تمام شيلات را به ميرزا حسين خان سپهسالار اجاره داد و او نيز تمام آن را به روسها واگذار کرد. حق صيد و فروش ماهي در اجاره اشخاص مختلف اعم از روس و ايراني بود. و اين موضوع بعدها باعث بروز اختلافات شد و دولت روسيه به منظور مقاصد سياسي سوء استفاده مي نمود و مشکلات زيادي براي ايران بوجود مي آورد . اولين صدر اعظمي که با اجاره شيلات بحر خزر به روسها موافقت نداشت حاجي ميرزا آقاسي بود بعد از او امير کبير و ميرزا آقاخان نوري اقداماتي در اين باب بعمل آوردند . ولي هيچکدام نتوانستند دست روسها را کوتاه نمايند. نياز دولت حاجي ميرزا آقاسي صدر اعظم نالايق محمد شاه قاجار به پول از سوئي و فشار دولت روسيه تزاري براي کسب امتياز بهره برداري از سوي ديگر باعث گرديد که محمد شاه قاجار و حاجي ميرزا آقاسي تسليم خواسته هاي روسيه شوند و اجازه بهره برداري از درياي خزر را در مقابل اجاره بها معادل 65000 ريال به شخصي بنام عبدل از اتباع روسيه تزاري واگذار نمايند. اين وضع تا آغاز صدارت ميرزا تقي خان امير کبير ادامه داشت وپس از بدست گرفتن قدرت مصرانه براي لغو پيمان عبدل اقدام نمود. واين پيمان در سال 1265ه.ق لغو شد. حاجي ميزا آقاسي براي آنکه شيلات مستقيماً تحت نظر او باشد از محمدشاه درخواست نمود که تمام درياي خزر را به او اجاره دهد وروسها بر اساس نفوذ سياسي خويش در ايران هروقت اختلافي بين دولت ايران ومستاجرين شيلات تابع روس پيش مي آمد از دعاوي اتباع دولت خودش پشتيباني مي نمود واختلافات او با روسها تازمان به صدارت رسيدن امير کبير ادامه يافت بعد ازآنکه اميرکبير اداره مملکت را به عهده گرفت که شيلات را به ميرزا ابراهيم خان دريا بيگي ايران اجاره داد وطبق دستور اميرکبير ميرزا محمد علي خوان نايب اول وزارت خارجه در ربيع الاول 1265 مراتب را به اطلاع وزير مختار روس رسانيد که مورد اعتراض آنها واقع شد وهنگاميکه ابراهيم خان در پرداخت قسط تاخير کرد اميرکبير اجازه نامه را فسخ وشيلات را به ميرزا اسمعيل ومحمدعلي بيک نامي اجاره داد.
بعد از قتل اميرکبير موضوع بهره برداري شيلات چنانکه گذشت نه تنها از لحاظ سياسي واسطه اختلاف بين مستاجرين متعدد ايراني و روسي مي شد بلکه در آمد قابل توجه اي را نيز نصيب دولت نمي کرد و ارزش واقعي عايد خزانه نمي گشت، ميرزا حسين خان سپهسالار براي آنکه به اين وضع خاتمه دهد تصميم گرفت شيلات را مستقيماً از ناصرالدين شاه اجاره کند و به روسهااجاره دهد زيرا هم به علت داشتن وسايل بهتر براي صيد،خريدو فروش مال الاجاره بيشتري مي دادند،و ديگر اينکه در گذشته عدم اجاره به مستاجرين روسيه باعث رنجش دولت روسيه تزاري شده بود. به هر حال پيشنهاد سپهسالار مورد تصويب شاه واقع شد و اجاره نامه اي به عنوان ميرزا حسين خان سپهسالار تهيه شد و به امضاء شاه رسيد.
شيلات شمال:
تا قبل از حكومت سلسله قاجار و پيشش از سال 1175 ه ش. (1796) اسناد و مدارك زيادي در مورد شيلات در دست نيست. با اين حال منابع تاريخي موجود نشان مي دهند كه از 907 تا 1135 ه ش. (1756-1628) فعاليتهاي صيد و صيادي در كرانه هاي جنوبي درياي مازندران عمدتاً توسط بازرگانان و ماهيگيران روسيه تزاري و ساكنين سواحل جنوبي انجام مي گرفته و تابع هيچ نظام و خاص و مدوني نبوده است. بهره برداري تجاري از منابع بخش جنوبي درياي مازندران با اعطاي امتياز بهره برداري در قبال دريافت اجاره بهاي سالانه از سال 1840 (زمان سلطنت محمد شاه قاجار) آغاز شد. از اين زمان تا سال 1921 ميلادي يعني حدود 80 سال نظام اجاره اي تنها نظام شناخته شده بزاي فعاليتهاي صيادي در درياي مازندران به شمار مي رفت. بعد از آن در سال 1927 ميلادي بين دولتهاي ايران و شوروي سابق پيماني براي تأسيس شركت مختلط براي صيد ماهي در سواحل جنوب دريايي مازندران منعقد گرديد و ساير رودخانه هاي داخلي در اختيار وزارت دارائي بود كه همه ساله از طريق مزايده اجاره داده مي شد.
در سال 1332 هجري شمسي، شركت شيلات ملي اعلام شد و تحت عنوان شيلات ايران نامگذاري گرديد. اين تشكيلات در واقع اولين تشكيلات رسمي ماهيگيري كشور بود و به همين دليل شيلات ايران ناميده شد. پس از تشكيل وزارت منابع طبيعي در ديماه 1346، شيلات ايران به وزارت منابع طبيعي وابسته گرديد و بعد از انحلال آن وزراتخانه امور شيلات جزو وظايف وزارت كشاورزي گرديد. نخستين آئين نامه صيد در درياي مازندران در سال 1332، پس از ملي شدن شركت ايران تدوين و به اجرا در آمد كه عموماً مشتمل بر تعيين فصول مجاز و ممنوعه صيد و مشخص كردن مناطق مجاز صيادي بود. شيلات جنوب:
بدنبال مطالعاتي كه توسط شركت ژاپني توسعه ماهيگيري جنوب درباره انواع آبزيان خليج فارس به ويژه ماهي و ميگو در سالهاي 1334 و 1335 انجام شد، مشخص گرديد كه بهره برداري از منابع آبزي خليج فارس در تمام مدت سال امكان پذير مي باشد. از اين رو به تأسيس شركتي با مشاركت ژاپني ها تحت عنوان شركت ماهيگيري خليج فارس اقدام گرديد.
در سال 1340 در اجراي قانون تأسيس شركت سهامي شيلات ايران، شركت ماهيگيري خليج فارس به شركت سهامي شيلات ايران (شمال) واگذار گرديد. در سال 1342 شركت سهامي شيلات جنوب با مشاركت تعدادي از وزارتخانه ها و سازمانهاي دولتي تأسيس شد و با ايجاد ناوگان صيادي و چندين اسكله و مجتمع عمل آوري شيلاتي در جهت گسترش فعاليتهاي صيادي اقدام نمود نخستين آئين نامه صيد در رابطه با فعاليتهاي صيادي در جنوب كشور در خليج فارس و درياي عمان و رودخانه هاي تابعه در سال 1343 تدوين شد كه مشتمل بر محدوديتهاي فصلي، مكاني و ابزاري بود.

● واژگان ▪ آبزي: به موجوداتي که تمام و يا بخشي از زندگي خود را در درون يا سطح آب سپري مي کنند (در ارتباط با جانداراني که بخش کوتاهي از زندگي خود را در ...

● واژگان آبزي: به موجوداتي که تمام و يا بخشي از زندگي خود را در درون يا سطح آب سپري مي کنند (در ارتباط با جانداراني که بخش کوتاهي از زندگي خود را در آ ...

به طور کلي مواد آهکي شامل موادي هستند که حاوي کلسيم بوده و يا کلسيم و منيزيم در آنها با يک آنيون راديکال همراه است ، بطوريکه اسيدتيه را خنثي مي نمايد ...

آبزي پروري به عنوان موتور سوم رشد اقتصاد مالزي شناخته شده است. در چارچوب برنامه سوم آبزي پروري ملي (NAP-۳)، از سال ۲۰۱۰- ۱۹۹۸، قرار است بخش آبزي پروري ...

آبزي پروري به عنوان موتور سوم رشد اقتصاد مالزي شناخته شده است. در چارچوب برنامه سوم آبزي پروري ملي (NAP-۳)، از سال ۲۰۱۰- ۱۹۹۸، قرار است بخش آبزي پروري ...

بکار بردن آهک در استخرها به عنوان کود تا حد قابل توجهي کلسيم مورد نياز گياهان آبزي را تأمين مي کند و باعث حاصلخيزي استخرها مي شود . آهک پاشي در استخره ...

امروزه با توسعه روزافزون تكنولوژي و توليد ابزارهاي جديد, مديريت بر منابع و امكانات پا به عرصه جديدي گذاشته است. در عصر اطلاعات معيار ثروتمندتر بودن به ...

فناوري هسته‌يي در كشاورزي را بايد بپذيرند گفتگوي ايسنا با رييس بخش كشاورزي هسته‌يي مركز تحقيقات كرج: ”گندم اتمي“ را مردم ده‌نمك و گرمسار برداشت مي‌كنن ...

دانلود نسخه PDF - شيلات