up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله شوري خاک PDF
QR code - شوري خاک

شوري خاک

بررسي شوري خاک در سيستم آبياري

مقالة حاضر، طرحي ارائه شده است که شوري خاک را در مزارعِ تحت آبياري تخمين زده و راهکارهاي مديريتي ارائه مي‌دهد. اين تحقيق بر اساس بررسي مدلهاي آبياري منطقة Manicoba (= منطقه اي واقع در شمال شرقي برزيل) انجام شده است. در اين منطقه علت اصلي شوري خاک، بالا آمدن آبهاي زير سطحي مي‌باشد. در اين طرح آب و ميزان املاح خاکهاي سطحي محاسبه مي‌شوند. آزمون بر روي کرت‌هاي بدون کشت و همچنين منطقة ريشة درختان انبه(9 0 متري زمين) انجام گرفت. بررسي اثر سيستمهاي مديريتي بر روي املاح خاک، در تغيير و اصلاح آبياريهاي پي در پي و تبديل آنها به سيستمهاي مؤثرتر مفيد خواهد بود.
مقدمه
در دشت نيمه خشک sao Francisco (منطقه‌اي واقع در شمال‌شرقي برزيل[شکل1])تبخير و تعرق مرجع علوفه بيشتر از بارشهاي ساليانه بوده[جدول1] و جهت آبياري اين منطقه از رودخانة sao Francisco استفاده مي‌شود. [آلن و همکاران1998] ميانگين هدايت الکتريکي آب اين منطقه بين dS m05 0-11 0 بوده و خطر شورشدن خاک کم مي باشد. اعتقاد بر اين است که آبياريهاي پي در پي در اين زمين باعث شستشوي مقادير مناسبي از املاح شده و آنها را از منطقة ريشه خارج مي‌سازد. با اينکه ميانگين راندمان آبياري 60% مي باشد ولي در اين منطقه به 25% کاهش يافته است. درختان ميوه‌هاي گرمسيري بخصوص انبه ازعمده محصولاتي هستند که در اين منطقه آبياري مي‌شوند. با اينکه کيفيت آب خوب است، ولي در اکثر سيستم‌هاي آبياري بعد از10-20 سال مشکل شوري خاک روي مي‌دهد. بررسي اين موضوع را موسسة EMBRAPA [موسسه تحقيقات کشاورزي برزيل] در سال‌هاي 2000-2001 به عهده گرفت تا: [1] با بررسي مشکل، [2] علت اصلي و دقيق آن را تشخيص داده و [3] با ارائة طرح و [4] ارائة راهکارهاي مديريتي، طرح آبياري‌هاي پايدار را ارائه دهد. اين تحقيق در منطقه‌اي به وسعت 4500 هکتار از اراضي Manicoba [در9درجه و 24دقيقة جنوبي -40درجه و 26دقيقة غربي- شکل1] اجرا شد که در اين منطقه اکثر درختان توسط سيستم آبياري شياري(جوي-پشته‌اي) آبياري مي‌شدند. اين منطقه در امتداد رودخانة sao Francisco و در 40 کيلومتري دو دهکدة مجاور petrolina , Juazeiro قرار دارد. در اين سيستم کشاورزان بخاطر شورشدگي خاک، 10-13% از کل منطقة آبياري را رها کرده بودند. مطالعات نشان داده‌اند که آبهاي سطحي در عمق متوسط 3 1متري زمين و در بالاي لايه‌هاي غير قابل نفوذ3متري(که عمدتاً از گرانيت تشکيل شده اند) قرار گرفته اند. در دورة پليستوسن زمين شناسي [Pleistocene] اين لايه تکامل نيافته بود و سيستم زه‌کشي‌هاي ناقصي داشت که بواسطة آن حوضچه‌هاي متناوب متعددي در اين لايه تشکيل شده‌اند. در روي اين لاية غيرتراوا، يک پوشش شني و لومي وجود دارد که در دوران Holocene بوجود آمده است. اين لايه بخش ريشة گياهان را نيز در بر مي‌گيرد. در بيشتر بخشهاي اين سيستم آب به مناطق پائينتر نفوذ کرده و در حوضچه‌هايي متمرکز و تغليظ شده است که نتيجتاً شوري آب را در آن مناطق سبب شده است(dS m 3 10که از 1 5 الي 6 22 متغيير بوده و انحراف استاندارد آن 54 6 مي‌باشد). در عوض، بواسطة آبياريها و رسوبهاي پي در پيِ آب سطحي، ميانگين املاح آن به dS m 60 0 کاهش يافته است (از 2 0 تا 3 2 متغيير بوده و انحراف استاندارد آن dS m 58 0 مي‌باشد). حرکت‌هاي روبه‌بالاي آب و املاح محلول در آن باعث مي‌شوند که خاک‌هاي سطحي را به شدت متأثر کرده و منطقة ريشه را شور کنند. مطالعة حاضر اين نتيجه را ارائه کرده و گزارش شده است که عصارة اشباع آبهاي زير زميني اختلاف زيادي با آب آبياري دارد. اين موضوع در نمودار شکل 3 نشان داده شده است. در اين مطالعه شوري خاک بر اساس هدايت الکتريکي عصارة اشباع(EC) آن بيان شده است. EC به صورت زير تعريف مي‌شود: هدايت الکتريکي املاح محلول در آبِ خاک ، که بعد از افزودن مقدار معيني آب مقطر به آن و رسيدن به درجة اشباع معين مي‌گردد. شوري خاک(EC) در بيشتر بخشهاي سيستم و در حدود 75% از مزارع تحت آبياري اندازه‌گيري شد. اين آمار بين سالهاي 1975-2001 گرفته شده و بين dS m 4 0-1 بودند که ميانگين آنها dS m 46 0 گزارش شده است. حد مجاز يا آستانة تحمل گياهان حساسdS m 2-4 مي‌باشد که مقادير سنجيده شده کمتر از اين مقدار بودند و تنها تعداد اندکي از مزارعِ تحت کشت، ECي بالاي dS m 2 داشتند. در برخي مناطق از مزرعه آبهاي سطحي شور بالا آمده و شوري نسبتاً شديدي در خاک ايجاد کرده بودند، بطوريکه کرتها را غيرقابل کشت شدند. هدايت الکتريکي عصارة اشباع خاکها در 13 کرت رها شده و در اعماق متفاوت مورد بررسي قرار گرفتند. ميانگين شوري آنها در عمق 15 0متري، dS m 1 22 بوده (که با انحراف استاندارد dS m 7 از 13 تا dS m 36 متغيير بوده) و در عمق 45 0متري، dS m 7 10( با انحراف استانداردdS m 2 3) و در عمق 8 0متري، dS m 3 7( با انحراف استاندارد dS m 6 2) گزارش شده است.
طبق رده‌بندي Abrol (و همکارانش)[1998] اين مقادير نشان مي دهند که خاکهاي عمق 8 0متري شور و خاکهاي سطحي‌تر بسيار شور مي‌باشند. بطوريکه تنها تعدادي محدودي از گياهان مقاوم به نمک مي‌توانند در اين شرايط زنده بمانند. در اين مطالعه هنگاميکه جريان آب رو به بالا مورد بررسي قرار مي گرفت طرحي جهت تخمين شوري آب ارائه گرديد. در اين طرح ميزان آب و املاح خاک سطحي رکوردگيري مي‌شدند. رکوردگيري شامل سه مرحلة اصلي بود: 1-تخمين حرکت آب به سمت بالا 2-تخمين ميزان آب خاک 3-تخمين ميزان املاح خاک اين طرح نشان داده شده است. ميزان املاح در بخش ريشة گياه(در کرت‌هاي کاشته شده) و يا در بخشهاي سطحي خاک(در کرت‌هاي رها شده)، قبل و بعد از سيلاب مورد ارزيابي قرار گرفتند. داده‌هاي بدست آمده را مورد بررسي قرار داده و با فرموله کردن آنها اثر سيستم‌هاي مديريت آب مزرعه را نشان دادند. از آنجائيکه اين آزمون بر روي درختان انبه انجام گرفته بود نتايج را براي اين گياه به ثبت رساندند.
مواد و روش‌ها
خصوصيات باغهاي انبه: سيستم آبياري اين درختان به گونه اي بود که کرت‌ها به فاصلة 5-8 متري کاشته شده و درختان 85% سطح باغ را پوشانده بودند. ميانگين تبخير و تعرق گياه در شرايط بهينه (ET) بر اساس 10 روز و ضريب خود گياه(Kc) نيز براي باغ مورد نظر 8 0 برآورد شده بود. درختان انبه ريشه‌هاي عمودي داشته و سيستم پخش ريشه در آنها خوب است. در باغهايي که آبياري مي‌شوند، ريشه‌هاي جاذب آب تا عمق 2 1 متري قرار گرفته‌اند. بطوريکه 65% از ريشه‌هاي جاذب آب، در محدودة عمق 6 0 متري متمرکز شده اند. از اينرو بررسي جريانات سيلابها و شوري آب، در عمق موثر، يعني محدودة 9 0متري مورد مطالعه قرار مي‌گيرد. پخش ريشه‌ها طوري است که 50% از جذب آب در 15% فوقاني بخش ريشه‌ها انجام مي‌شود. مرحلة اول: تخمين حرکت رو به بالاي آب: UPFLOW نرم‌افزاري است که حرکت رو به بالاي آب‌هاي سطحي را در مدت زمان مشخص و در شرايط مختلف سنجيده و برآورد مي‌کند. داده‌هاي زير به کمک نرم‌افزار مورد بررسي قرار گرفته و نتايج ارائه مي‌شوند: داده‌هاي مربوط به قطر و ساختار پروفيل خاک، نياز تبخير و تعرقي گياه در مدت زمان معين، ميانگين رطوبت خاک، ميانگين آب موجود در خاک‌هاي سطحي(تا عمق3 0 متري) يا منطقة ريشه(در صورت کاشت)و ... با در نظر گرفتن شرايط و به کمک نرم‌افزار مورد تجزيه و تحليل قرار مي‌گيرند. به کمک اين نرم‌افزار مي‌توان ميزان بالاروي آب و شورشدگي منطقة ريشه(در مناطق تحت کشت) يا سطح خاک(در مناطق بدون کشت يا رها شده) را پيش‌بيني کرده و منحني آن را رسم نمود. مرحلة دوم: موازنة ميزان رطوبت خاک: BUDGET نرم‌افزاري است که جهت بالانس رطوبت خاک بکار گرفته شده است. اين برنامه حاصل اختلاط چندين طرح بوده و ميزان حرکت رو به بالاي آب و جذب ريشه‌اي را مورد بررسي قرار مي‌دهد. در اين برنامه موارد کلي سيستم از قبيل ميزان رواناب، فيلتراسيون خاک، تراوايي خاک، ميزان فليتراسيون در اعماق و همچنين ميزان تبخير و تعرق گياه مورد بررسي قرار مي‌گيرند. اين برنامه با زمان مشخصي کار کرده و ميزان رطوبت خاک بر اساس شرايط روزانه بالانس مي‌شود. به کمک BUDGET رطوبت خاک در سطح خاک (در کرت‌هاي کاشته نشده) و در منطقة ريشه(در مناطق کاشته شده) ارزيابي شده و موارد زير مورد بررسي قرار مي‌گيرند:
1- ميانگين تبخير و تعرق 10 روز مرجع و بارشهاي روزانه براي سالهاي خشک و پرباران.
2-مشخصات و صفات اختصاصي لايه‌هاي مختلف خاک (که در اين آزمايش: در اعماق سطحي و 3 0متري شن لومي تا لوم شني بوده و در خاک‌هاي زيرسطحي شني رس-لوم بوده و لايه‌هاي غيرقابل نفوذ نيز در اعماق 3 متري قرار گرفته بودند). 3-صفات اختصاصي درختان انبه در باغ 4- عمق آبهاي سطحي که در نتيجة حرکت رو به بالاي روانابها ايجاد شده و توسط UPFLOW تخمين زده شده‌اند. در مورد الگوي آبياري درختان انبه مي توان گفت که طرح اصلي توسط فاصله و عمق آبياري مشخص مي‌شود که با توجه به فصول مختلف مي‌تواند متفاوت باشد. به کمک برنامة UPFLOW ميتوان ميزان بالاروي آبهاي سطحي را برآورد کرده(داده‌هاي ورودي براي برنامة BUDGET) و سپس با برنامة BUDGET اثر آن و کاهش ميزان تبخير و تعرق را تخمين زد. جريان آبهاي سطحي رو به بالا تنها زماني مطرح مي‌شود که آب زمين از مقدار«ظرفيت مزرعه‌اي»[field capacity] کمتر بوده و يا پروفيل خاک زه‌کشي نشده باشد. تعداد روزهاي آزمون وابسته به الگوي آبياري و شرايط محيطي مي‌باشد. در مورد زمينهاي کشت نشده مي‌توان گفت که نسبت به زمين‌هاي آبياري شده، مدت زمان بيشتري طول مي‌کشد تا آبهاي سطحي به طرف بالا رواناب شوند. به همين ترتيب در سالهاي پرباران نيز سرعت اين سيلاب بيشتر بوده و در مدت زمان کمتري آب به طرف بالا جريان مي‌يابد. UPFLOW و BUDGET بسته‌هاي نرم‌افزاري هستند که بطور رايگان قابل دسترسي‌اند. ديسک راه‌انداز و راهنماي اين نرم‌افزار را مي‌توان از سايت: http: www.iupware.be دانلود نمود. پس از انتخاب(دابل کليک) و نصب برنامه‌ها، هر دو برنامه مجموعاً کمتر از Mb2 فضا اشغال خواهند کرد. مرحلة سوم: بالانس ميزان املاح: ميزان املاح خاک توسط بررسي کيفيت(dS m) و کميت(mm year) آب تجمع يافته يا جذب شده توسط ريشه‌ها برآورد مي‌شود. در محاسبات dS m1 را برابر mg lit640 نمک محلول احتساب مي‌کنند. نفوذ نمک به ناحية ريشه بواسطة مورد 1-آب آبياري 2-روانآبهاي رو به بالا 3-کوددهي صورت مي‌گيرد. مقدار نمکي که توسط آب آبياري وارد خاک مي‌شود را مي توان توسط بررسي مقدار بارندگي يا آبياري سالانه و همچنين هدايت الکتريکي خاک برآورد کرد. مقدار نمکي را که توسط جريانهاي روبه‌بالا به خاک تحميل مي‌شود را نيز مي‌توان توسط بررسي هدايت الکتريکي آن و بررسي مقدار آب‌هاي وارد شده از اعماق به بالا سنجيد. جهت جلوگيري از خسارات ناشي از کوددهي، بايستي متصديان امر توسط توليد کنندگان سموم توجيه شده و تا 5 سال از عوارض سم يا کود اطلاع رساني نمايند. با وجود همة اين اقدامات بعضي از سموم و کودها بصورت نامحلول باقي مانده و در مواقع آب دهي زياد و يا باران‌ها توسط آب تمرکز مي‌يابند. بايستي املاح خاک بطور پيوسته سنجيده شده و از استفادة بي‌مورد کود و يا در زمان‌هاي شوري خاک امتناع نمود. گاهي مي‌توان از روي کودهاي نامحلول موجود در خاک ميزان شوري آن را تخمين زد. تا رسيدن به موازنه و تعادل املاح خاک، بايستي اقدامات نمک‌زدايي را ادامه داد. نمک‌هاي محلولي که در ناحية ريشه‌اي تجمع يافته‌اند را بايستي توسط زه‌کشي از اين ناحيه خارج کرد. بررسي سالانة املاح خاک در ناحية ريشه و همچنين بررسي املاح و هدايت الکتريکي آب‌هاي زه‌کشي شده ما را در تنظيم املاح ياري خواهد کرد. با بررسي آبهاي زه‌کشي شده و محاسبة هدايت الکتريکي پروفيل خاک در حالت « ظرفيت مزرعه‌اي »(EC)نمک وشوري خاک در بخش ريشه محاسبه و تخمين زده مي‌شود. هدايت الکتريکي عصارة اشباع خاک توسط ضرب EC در فاکتور نسبت آب مزرعه‌اي بدست مي‌آيد. (نسبت آب مزرعه در شرايط زه‌کشي شده برابر است با: θFC=0.2854 m3 m-3 و براي خاک اشباع (مقدار آب مورد نياز براي به حرکت در آوردن عصارة اشباع خاک): θSAT=0.3845 m3 m-3 و براي پروفيل‌هاي خاک اين فاکتور برابر7422 0 مي باشد.(يعني EC برابر 7422 0 است). نتايج: ورود جريانات آب از اعماق به سمت بالا و نفوذ به منطقة ريشه(در مناطق تحت کشت انبه) يا سطح خاک(در مناطق کشت نشده) توسط نرم‌افزار UPFLOW تخمين شده و نتايج به شکل شماتيک در شکل 4 آورده شده‌اند. براي مثال در عمق 3 1 متري نفوذ آب‌هاي سطحي به منطقة ريشة درختان انبه mm day 9 0 بوده ولي در مناطق بدون کشت فقط mm day 2 0 مي‌باشد. ميانگين جريانات آبي و سيلابهاي سالانه که در ناحية ريشة درختان انبه و سطح خاک(در مناطق کشت نشده) بوده‌اند نيز توسط برنامة BUDGET تخمين زده شده و نتايج به صورت نموداري در شکل 5 ارائه شده‌اند. داده‌هاي شکل 5 نتايج حقيقي آزمون بوده و موازنة آب را در الگوهاي حقيقي آبياري نشان مي‌دهد. گرچه بيشتر آبهاي وارد شده به سطح از ناحية کم‌عمق مي‌باشند، تحقيقات نشان داده‌اند که کشاورزان نبايستي تنها با توجه به شرايط اين بخش الگوي آبياري خود را تنظيم کنند. پس از اين آزمون بعدها پيزومتر(فشار سنج آب) نيز به کمک کشاورزان آمده و به کمک آن الگوهاي آبياري خود را اصلاح نمودند. در تمام موارد سعي بر اين است که با ارائة الگوي آبياري مناسب از استرس بر روي گياه کاسته شود. بر طبق محاسبات جريانهاي روبه‌بالاي آب در منطقة ريشة درختان انبه در طي 150-190 روز در سال انجام مي‌گرفت. در حاليکه در مناطق کشت نشده اين جريانات 245 روز در سالهاي پرباران و 330 روز در سالهاي خشک به طول مي‌انجاميد. در شکل 6 ميانگين هدايت الکتريکي و بالانس املاح خاک در سيستم‌هاي آبياري ارائه شده‌اند. ميزان املاحي که سالانه به منطقة ريشه وارد مي‌شوند و همچنين مقدار زه‌کشي اين مناطق در تخمين EC مؤثرند که نشان داده شده‌اند. درجه بندي و ارزيابي طرح: بالانس املاح بدون در نظر گرفتن نقش سموم وکودها، براي آبهاي سطحي 3 1 متري dS m6 0 بوده و در الگوهاي آبياري حقيقي، بطور ميانگين dS m 41 0 مي‌باشد. با توجه به اختلاف داده‌ها(dS m 46 0) مي‌توان نتيجه گرفت که mg32 کود، در هر ليتر محلولِ خاک بصورت محلول موجود است. از اينرو مقدار املاح محلول وابسته به مقدار آب موجود در منطقة ريشه‌اي در حالت ظرفيت مزرعه‌اي مي‌باشد(60 تاmm 252، بسته به عمق خاک) که با بيشتر شدن آبياري سالانه افزايش مي‌يابد(mm340). بطور کلي مي‌توان گفت که 20% از کل کود يا سم بطور محلول در آب خاک باقي مي‌ماند. هنگاميکه تنها بخش فوقاني 3 0متري و يا کل بخش ريشه‌اي (9 0متري) بررسي شوند، داده‌ها متغيير بوده و از 17 تا 25% متفاوت خواهند بود. گرچه اين مدل به عنوان شاخص بوده و ميانگيني از کل را ارائه مي‌دهد، ولي خطاي اين طرح در تعيين مقدار نمک وارد شده توسط آب بسيارکم مي‌باشد. در واقع در محاسبة ECي عصارة اشباع خاک در شرايط بدون کود41 0 بوده و در شرايط کودهاي محلول dS m 53 0 مي‌باشد. يعني مي‌توان نتيجه گرفت که ابقاء کودها بصورت محلول در خاک اثر قابل توجهي بر روي شوري خاک ندارد. بر اساس گزارش کشور بلژيک، اتلاف کودها بطور ميانگين 10-20% مي‌باشد. همانطور که قبلاً ذکر شد، ECي مناطق ريشه‌اي متاثر از آبهاي سطحي مي‌باشد(dS m6 0=EC). در واقع با تقسيم عدد 46 0 به 7422 0 مقدار شوري آب زه‌کشي شده(dS m62 0=EC)بدست مي‌آيد. کيفيت زه‌کشي اثر مهمي بر روي شوري داشته و مي‌تواند خاک را پيوسته به طرف پايين شستشو دهد. (همانطور که در شکل 2 نشان داده شده است). در مورد مناطق کشت نشده نيز مي‌توان گفت که علاوه بر عدم آبياري، کود نيز استفاده نمي‌شود. همانطور که در شکل 4 نشان داده شده است، در عمق 3 1 متري جريان آب رو به بالا در خاکهاي کشت نشده، mm day 2 0 مي‌باشد که ورود نمک به اين بخش سالانه t ha 8 3 مي‌باشد(در شرايطي که بطورميانگين سالانه 288 روز جريان آب روبه بالا داريم). جهت نمک‌زدايي از اين خاک بايستي همين مقدار نمک را توسط زه‌کشي از اين خاک خارج کنيم که تنها توسط 0.48(103)m3ha-1year-1 مي تواند انجام گيرد[شکل6]. مقدار شوري سطح خاک نيز dS m2 9 مي‌باشد که بطور ميانگين EC آن نزديک به ECميانگينِ dS m 4 13 مي باشد. پيش بيني(simulating): در شکل 7 ميانگين املاح خاک در ناحية ريشة درختان انبه بسته به الگوهاي آبياري و عمق آب، تخمين زده شده و ارائه شده‌اند. شوري خاک پيش‌بيني شده(EC) متغيير بوده و از dS m 43 0 در عمق 5 1 متري آب تا dS m50 0 در عمق 1 متري آب تغيير مي‌يابد. گرچه با کاهش عمق آبهاي سطحي(=نزديک به سطح) احتمال جريان آب رو به بالا بيشتر مي‌شود، ولي سطح نمک خاک بواسطة آبشويي نيز کاسته خواهد شد. از اينروست که کشاورزان الگوي آبياري خود را تغيير نمي‌دهند که منجر به کاهش ارتفاع آب تا 1 متر و افت کود تا 17% مي‌شود. در حاليکه در الگوهاي مناسب آبياري ارتفاع آب را مي‌توان به عمق 5 1 متري رسانده و اتلاف کود را به 13% کاهش داد. امروزه سيستم‌هاي آبياري تحت فشار مرسوم شدن‌اند و اعتقاد بر اين است که تغيير سيستم آبياري به قطره اي و تحت فشار، مي‌تواند راندمان آبياري را بهبود بخشد. در شکل 7 شوري خاک در سيستم‌هاي مختلف آبياري نشان داده شده است. يکي از موثرترين موارد در شوري خاک، الگوي آبياري است. برخي از اين الگوها از ايجاد استرس بر روي گياه کاسته و کمترين هدرروي و نياز به زه‌کشي را دارند. تحت اين شرايط زه‌کشي محدود به فصول باراني شده و از mm25(در فصول خشک) تاmm 170(در فصول پرباران) متغيير مي‌باشد. اتلاف کود نيز تا 5 8% کاهش مي‌يابد. به عبارت ديگر، جريانات آب رو به بالا تا 300-340 روز در سال بطول مي‌انجامد. در نتيجه شوري خاک افزايش يافته و گياهان حساس به شوري متأثر شده(عمق آب در 5 1متري) و يا حتي کاشت آنها غيرممکن مي‌شود(عمق آب در 1متري).در سيستم‌هاي آبياري متوسط آمار حد واسط خوب و بد بوده و مقدار اتلاف کود تا 12% رسيده است. در اين نوع سيستمها نيز با آبشويي منطقة ريشه، املاح اين قسمت به زير حد آستانه رسيده‌اند. شوري خاک در بخش ريشه(EC) متغيير بوده و از dS m 11 1 در عمق 5 1 متري آب تا dS m 18 1 در عمق 1 متري آب تغيير مي‌کند. اطلاعات فوق در حالي بدست آمده‌اند که ميانگين شوري آبهاي زميني برابر dS m6 0 مي‌باشد. البته با آبياري‌هاي بيشتر و بسته به الگوي آبياري و همچنين زه‌کشي زمين EC اين آبها مي‌تواند بالا برود. از اينرو مقدار شوري مورد انتظار مي‌تواند از اعداد و ارقام شکل 7 نيز بيشتر شود. در صورت عدم وجود آبهاي سطحي و در شرايط آبياري پي درپي، شوري ناحية ريشه‌اي به dS m 32 0 خواهد رسيد. در مورد آبياري‌هاي متوسط(=نه پي درپي و نه کم) که راندمان آبياري نيز بالا باشد اين مقدار به dS m 98 1 افزايش خواهد يافت. نتيجه: در اين مطالعه بدين نتيجه رسيديم که حرکت آب از سطحي زير زميني به سمت بالا، علت اصلي شور شدگي خاک‌ها مي‌باشد. بواسطة اين جريان، نمک‌هاي محلول در آب توسط جريان آب به منطقة ريشة گياهان نفوذ مي‌کنند. نصب زه‌کش‌هاي زير سطحي يکي از مهمترين و مؤثرترين راه‌حل‌ها جهت کنترل اين جريان مي‌باشد. همچنين مطالعات نشان دادند که با اصلاح روشهاي مديريت کوددهي مي‌توان ميزان افت کود و سم را کاهش داد ولي اين مقدار معني‌دار نخواهد بود. از اينرو مي‌توان دو راهکار مفيد جهت کنترل شوري خاک پيشنهاد داد: 1-شستشوي مناسب بخش ريشة گياه با آبياري‌هاي کافي 2-کاهش خروج آب از ناحية ريشه، که منجر به کاهش عمق آبهاي زيرزميني خواهد شد. کشاورزاني که مزارع را بصورت پي در پي آبياري مي‌کنند، منطقة ريشه‌اي را آبشويي مي‌کنند. لازم به ذکر است که در حدود 10-20% از تمام سموم و حشره‌کشهايي که بکار مي‌روند در آب محلول گشته و وارد بخش سطحي زير زميني مي‌شوند. که اين پديده مي‌تواند موجب آلوده شدن آبهاي زيرسطحي و خسارت به زمين گردد. يک الگوي مناسب در آبياري، براي مثال آبياري باراني، مي‌تواند از اثر اين پديده کاسته و مانع از خسارت به مزرعه گردد. همنچنين اين الگوي آبياري مي‌تواند با کاهش شوري خاک، ميزان محصول را نيز افزايش دهد. البته تبديل به اين سيستم نياز به تغيير الگوهاي زمين و آبياري داشته و مشکلات خاص خود را دارد. بطور کلي مي‌توان گفت که الگوي آبياري متعادل(=نه پي در پي و نه کاملا موثر) الگوي توصيه‌اي ماست. در اين سيستم‌ها ممکن است که قدري نمک خاک بالا برود، ولي اعتقاد داريم که در فصول پرباران، بارشهاي متوالي باعث کنترل شوري خاک و نگه داشتن آن در حد قابل قبول خواهند شد. در شرايطي نيز که خشکسالهاي پي در پي وجود دارد مي‌توان با اصلاح الگوي آبياري و آبشويي خاک، به اصلاح آن پرداخت. هماهنگي الگوي آبياري براي کشاورزان امري ساده و مقدور بوده و مي‌توان با اصلاح آن به آبشويي و اصلاح خاک پرداخت.

رشد و عملکرد گياهان داروئي بستگي به تداوم تأمين موادغذائي و رطوبت دارد که اين گياهان با سيستم ريشه اي خود در خاک به دست مي آورند. بنابراين خاک از اهمي ...

خاک ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي باشند که از تجزيه و تخريب سنگ ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي آيند که البته نوع و ترکيب خاک ها در مناطق مختلف بر حسب ...

خاک‌ها مخلوطي از مواد معدني و آلي مي‌باشند که از تجزيه و تخريب سنگ‌ها در نتيجه هوازدگي بوجود مي‌آيند که البته نوع و ترکيب خاک‌ها در مناطق مختلف بر حسب ...

رسها به همراه کلوئيدها ، فعالترين بخش خاک محسوب مي شوند و اکثر آنها داراي ساختمان بلوري هستند. قبل از مطالعه کانيها توسط اشعه ايکس تصور مي شد که کانيه ...

طبيعت بر ۳ رکن اساسي آب، هوا و خاک استوار است؛ بر اين اساس شناخت طبيعت و ارکان آن، حفاظت و پاسداري از طبيعت از مسووليت اجتناب ناپذير انسان هاست. کشاور ...

با توجه به توضيحات عنوان شده خاکها از نظر قابليت اراضي وسريهاي داراي محدوديت در استان تهران وهمچنين با درنظر گرفتن تعاريف موجود از بيابان و شرايط اکول ...

بنظر مي رسد که انسان اوليه تا زماني که مواد غذايي خود را از طريق شکار بدست مي آورده، چندان توجهي به خاک نداشته است، ولي بتدريج که کشت جايگزين شکار مي ...

آب تنها جسم طبيعي است که در شرايط معمولي به سه شکل جامد ، مايع و بخار پيدا مي شود، فراوان ترين نوع آن به شکل مايع مي باشد که ويژگيهاي شايان توجهي دارد ...

دانلود نسخه PDF - شوري خاک