up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله شهرستان تايباد PDF
QR code - شهرستان تايباد

شهرستان تايباد

نگاهي به شهرستان تايباد

شهرستان تايباد
▪ مهمترين آثار تاريخي اين شهرستان عبارتند از :
۱) مسجد و آرامگاه شيخ زين الدين تايبادي
۲) کاروان سراي شاه عباس
۳) برج کرات
۱) مسجد و آرامگاه شيخ زين الدين تايبادي ؛ مسجد و آرامگاه مولانا شيخ زين الدين ابوبکر تايبادي مورد احترام و توجه سني ها و شيعه ها است ، که در زمان حکومت شاهرخ تيموري ( ۸۴۸ ه . ق ) و به دستور و زير او پيراحمد خوافي ساخته شده است . اهميت اين بنا بيشرت به خاطر کتيبه هاي دوران تيموري و کاشي کاري هاي زيباي آن است .
۲) کاروانسراي شاه عباس ؛ کاروانسراي روزگاري شاه عباس صفوي ، در نزديکي مسجد مولانا شيخ زين الدين قرار دارد .
۳) برج کرات ؛ اين برج بر روي تپه اي باستاني ، در نزديکي روستاي کلات ، ميان تايباد و خواف قرار دارد و از بناهاي دوره ي سلجوقي است .
● نگاهي به شهرستان تايباد
شهرستان تايباد ، با پهنه اي حدود ۵۰۸۴ کيلومتر مربع ، در شمال خاوري استان خراسان ، در کنار مرز ايران و افغانستان قرار دارد .
اين شهرستان از شمال به شهرستان تربت جام ، از باختر به شهرستان تربت حيدريه ، از جنوب به شهرستان خواف واز خاور به افغانستان محدود است و هري رود در اين ناحيه ، مرز ايران و افغانستان را مشخص مي سازد .
شهرستان تايباد از ۲ بخش دشتي و کوهستاني تشکيل شده است و بلندي آن از باختر به خاور کاسته مي شود . ( بلندي از ۶۰۰ تا ۱۱۰۰ متر است )
آب و هواي اين ناحي بياباني و نيمه خشک است و در بخش هاي جنوبي ، زمستان ها سرد و تابستان ها معتدل است و به دليل کمي باران و تبخير ، کشاورزي نياز به آبياري از طريق چاه و کاريز دارد .
رود فصلي کال مرغاب در شمال شهر تايباد جريان مي يابد .
اين رود از کوه رنجه سرچشمه گرفته ، پس از دريافت شاخه هايي از ۱۳ کيلو متري شمال خاوري تايباد ، به گونه ي رود دائمي در آمده و وارد هري رود مي شود . در شمال و شمال باختري تايباد ، کاريزهايي وجود دارد .
شهرستان تايباد بر پايه ي تقسيمات کشوري سال ۱۳۷۵ ه . ش داراي ۲ بخش ، مرکزي و باخزر ، ۲ شهر تايباد و باخزر ۵ دهستان ميان ولايت ، پايين ولايت ، کرات ، بالا ولايت ، باخزر است .
● جمعيت شهرستان تايباد
جمعيت شهرستان تايباد ، در سر شماري عمومي نفوس و مسکن ۱۳۷۵ ه. ش ، ۱۲۷۶۷۹ نفر بوده است ، که از اين شمار ۶۴۱۴۱ نفر مرد و ۶۳۵۳۸ نفر زن بوده انداز ۱۲۷۶۷۹ نفر جمعيت اين شهرستان ، در سال ۱۳۷۵ ه . ش ، ۴۵۶۷۹ نفر در نقاط شهري و ۸۲۰۰۰ نفر در نقاط روستايي زندگي مي کنند .
● شهر تايباد
۱) جايگاه جغرافيايي
۲) نام و پيشينه ي تاريخي
۳) آثار تاريخي
۴) ويژگي هاي انساني
▪ جايگاه جغرافيايي :
شهر تايباد ، مرکز شهرستان تايباد با پهنه اي حدود ۹۷۰ هکتار در خاور استان خراسان ، در مسير راه مشهد - اسلام قلعه ، در ۳۳ درجه و ۴۴ دقيقه و ۳۰ ثانيه پهناي شمالي و ۶۰ درجه و ۴۶ دقيقه و ۱۵ ثانيه در ازاي خاوري نسبت به نيمروز گرينوچ قرار دارد .
اين شهر از سوي شمال به آبادي ارزنجه پايين ، از خاور به روستاي دو غارون ، از باختر به آبادي چاه خيرخواه ، از جنوب به روستاي فرمان آباد محدود است .بلندي شهر تايباد از سطح دريا ، ۸۱۰ متر و فاصله ي هوايي آن تا تهران ، ۸۶۴ کيلومتر است . فاصله ي زميني آن تا مشهد ۲۲۳ ، تا تربت حيدريه ۲۱۰ ، تا تربت جام ۶۲ ، تا سنگان ۶۷ و تا اسلام قلعه ۲۰ کيلومتر است .
پيرامون اين شهر بلندي قابل توجهي وجود ندارد و شهر تايباد ، در دشت قرار گرفته و چندين دشت دشت بزرگ ، از جمله دشت خدنگ درخاور و دشت دو غارون در جنوب خاوري ، دور آن را فرا گرفته است .
رود فصلي کال مرغاب ، در شمال تايباد جريان مي يابد . هواي شهر تايباد معتدل و خشک است و بيشترين درجه حرارت در تابستان ها ، ۴۰ درجه بالاي صفر و کمترين آن زمسانها ، ۹ درجه زير صفر است ، ميانگين بارندگي ساليانه ي اين شهر به ۲۴۰ ميليمتر مي رسد .
▪ نام وپيشينه ي تاريخي :
شهر تايباد در گذشته ي مغول آباد ، باخزر ، طيبات ، طايباد ، طايباذ ، تائب آباد ، تايب آباد ، تاياباد ، تاياباذ ، تاياد خوانده مي شده است . نام نخستين اين شهر مغول آباد بوده است ، که مغولان در اوايل سده ۷ ه . ق هنگام ورود به اين ناحيه ، آن را به نام خود خوانده و آباد کرده اند . بعدها در اثر شيوع طاعون ، اين محل خالي از سکنه و ويران گرديد ؛ سال ها بعد ، بار ديگر آباد و مردم در آن ساکن شدند .
چون شمار زيادي از عالمان ، عارفان ، مردان پاک ، پاکيزه و طاهره از جمله شيخ زين الدين ابوبکر ، پيرتيمور لنگ در اين محل سکونت اختيار کردند .
طيبات ، يعني جاي پاکان ، نيکان ، زاهدان و مردان نيکو ناميده شد . از آن جا که اين شهر ، در ناحيه باخزر قرار داشته است و در گذشته پس از مالان يا مالين ، مرکز اين ناحيه يا ولايت بوده ، شايد چند سالي به آن باخزر مي ناميدند .
اصل واژه ي باخزر د رزبان پهلوي ( باد هرزه ) است . زيرا در محل وزيدن بادهاي سخت، افتاده است .
به هر حال ، اين شهر تا سال هاي اخير ( طيبات ) خوانده مي شده بود و سپس (تايباد) ناميده شد و حتي نام شهرستان تايباد، که تا ۱۳۵۹ ه . ش باخزر بود ، در ۲۶ خرداد ۱۳۵۹، به موجب تصويب نامه ي شماره ي ۳۷۲۰ هيات وزيران به تايباد تبديل شد .
مردم محل بر اين باورند ، که در شهر تايباد و پيرامون آن ، بادي مي وزد که مدت وزش آن در يک شبانه روز ( ۲۴ ساعت ) دوازده ساعت است يعني نيمي از يک شبانه روز که آن ( ۱۲ ساعت ) را (تاي) مي نامند . از اين رو به اين شهر ‌‍[ تاي + باد = تايباد ] مي گفتند .
ناحيه تايباد يا همان باخزر يا گواخزر باستاني ، در دوران پيش از تاريخ و همچنين در دوران هاي گوناگون پادشاهي ايرانيان وجود داشته و داراي فرهنگ بوده و زير نظر شاهان ايراني ، چون هخامنشيان و اشکانيان و پس از آن ساسانيان اداره شده است .
در دوران ساسانيان و تايباد پيرامون آن ، باخزر ناميده مي شد و جزو ولايت بزرگ ابرشهر(نيشابور کنوني) بوده است و مارکورات ، حدود اين ولايت را چنين نگاشته است:
(نيشابور ولايتي است وسيع با نواحي بسيار ، که از آن جمله است: طبسين و قوهستان (قهستان)، نسا، بيورد، (ابيورد) ابرشهر ، جام ، باخزر ) .
▪ آثار تاريخي :
مهمترين آثار تاريخي تايباد (مسجدو آرامگاه مولا شيخ زين الدين ابوبکر تايبادي - کاروانسراي شاه عباسي).
▪ ويژگي هاي انساني :
مردم تايباد از دير باز تا کنون ، سخت کوش ، با فرهنگ ، متدين نيکوکار و ميهمان نواز بوده اند . مردان بزرگ و سرشناسي در اين ديار پرورش يافته و به مردم خدمت کرده اند چون علي حسن باخزري که وزارت شاهان سلجوقي را داشت ، شيخ المشايخ سيف الدين ، …
مردم تايباد از تبار آريايي ها و ايراني الاهل هستند . زبان آنان فارسي با گويش محلي است . همهي مردم اين شهر مسلمان و پيرو مذهب سني و شيعه جعفري هستند .
جمعيت شهر تايباد در سرشماري عمومي نفوس و مسکن ۱۳۷۵ ه . ش ، ۳۹۳۰۲ نفر بوده اند ع که از اين شمار ۱۹۹۸۸ نفر مرد و ۱۹۳۱۴ نفر زن بوده اند .
▪ توانايي هاي اقتصادي :
اقتصاد تايباد بر کشاورزي و دامداري استوار شده است . کشاورزي تايباد به گونه ي سختي بوده و کشت بيشتر آبي و پررونق است . براي آبياري زمين هاي کشاورزي بيشتر از رودخانه و کاريز استفاده مي شود . فرآورده هاي مهم آن عبارتند از : تره بار ، زيره ، گندم ، جو پنبه ، چغندقند ع زرد آلو ، انگور ، توت ، انار وانجير .
دامداري نيز به گونه ي سختي رواج دارد ، ولي فرآورده هاي آن جنبه ي صادراتي نداشته واز پشم دام ها براي قاليچه بافي استفاده مي شود . در گذشته در تايباد پرورش کرم ابريشم رواج داشته است . رکن الدوله که در روزگار قاجار به اين ناحيه سفر کرده است مي نويسد :
تايباد قلعه ي معتبر و آبادي است .
ابريشم هم آن جا عمل مي آيد و خالي از امتياز نيست .

دکتر کاوه احمدي علي آبادي ، متولد ۹ آبان ۱۳۴۸ در شهرستان رشت است . وي پس از اتمام تحصيلات ابتدايي و راهنمايي براي ادامه تحصيل به خارج از کشور سفر کرد. ...

● زياده جسارت است تقي اين شاه جوان آن قدر وزيرش را دوست داشت که نه تنها صدارت اعظمي بلکه خواهر دسته گلش را هم به او داد. تاريخ عروسيشان هم شد ۲۵ بهمن ...

هراس و بيم ازعشاير وکوچيان افغانستان همواره براي ساکنان هزاره جات و مناطق مرکزي افغانستان وجود داشته است؛ ازگذشته هاي دور تاکنون، هر ساله مردم اين منط ...

وجود رودخانه هاي بزرگي همچون کارون، دز، کرخه، جراحي و زهره با ده ها شاخه فرعي و چشمه سارهاي فراوان و همچنين دشت هاي مسطح و حاصلخيز، خوزستان را به جذاب ...

دانلود نسخه PDF - شهرستان تايباد