up
Search      menu
مذهب و عرفان :: مقاله شهادت امام سجاد(ع) PDF
QR code - شهادت امام سجاد(ع)

شهادت امام سجاد(ع)

سيري در سيره سيد الساجدين(ع)

بي ترديد يکي از مهمترين رازهاي توفيق پيشوايان معصوم عليهم السلام در طول حيات وبعد از شهادت آن بزرگواران ، جايگاه معنوي و شخصيت والايشان در قلوب انسان هاي مشتاق فضايل وکمالات بوده است. از آنجا که حضرات معصومين (ع) هر کدام در عصرخويش به عنوان اسوه کامل انسانيت و بارزترين نمونه کمالات و صفات انساني بوده اند وعموم مردم فطرتا چنين صفاتي رادوست دارند؛ به اين جهت، به امامان معصوم (ع) به ديده محبت و عشق مي نگريسته اند. حتي دشمنان آن بزرگواران با اعتراف به اين حقيقت انکار ناپذير ، بارها زبان به ستايش پيشوايان معصوم گشوده و مناقب و افتخارات آنان را به ديگران ياد آور شده اند.
در اين مقاله مروري کوتاه بر سيره اخلاقي ، معنوي ، فرهنگي و سياسي امام سجاد(ع) خواهيم داشت؛ باشد که ما نيز با پرورش محبت روزافزون آن امام همام، دلهايمان را از زنگار جهل و خرافه ها زدوده ودر پرتو دوستي اهل بيت (ع) گامهاي سعادت آفرين به سوي کمال برداريم، ان شاءالله.
● سيره اخلاقي امام سجاد(ع)
از ويژگي هاي ممتاز امام سجاد(ع) اخلاق نيکو بود. او مظهر عفو خدا بود و به سادگي ازمجرمان مي گذشت. مردم تحت تاثير تبليغات امويان، از او عيب جويي کرده و زبان به بدگويي ودرشت گويي بازکرده و خاطر حضرت را مي رنجاندند، اما هر بارملايمت و بردباري و برخورد محبت آميز او را مي ديدند ،از کرده خود شرمگين مي شدند.
بسياري ازخانواده هاي محروم و نيازمند مدينه، از لطف و بخشش مردي ناشناس ودر تاريکي شب بهره مند مي شدند وهرگز او را نشناختند،مگر زماني که علي بن الحسين(ع) درگذشت و انتظار محرومان بي پاسخ ماند؛ آن گاه بينوايان دانستند آن ناشناس درد آشنا، همو بوده است.
امام سجاد(ع) به آزاد سازي بردگان و مستخدمان اهتمام زياد داشت؛ چنانکه در روايات آمده است که حضرت هزار بنده را در راه خدا آزاد کرد. امام (ع) بردگان را مي خريد و آنان را تحت پوشش خويش قرار مي داد. آنان از نزديک با امام پرهيزگاران آشنا شده و ازگفتار و رفتار آن حضرت تاثير مي پذيرفتند. هنگامي که برده اي آزاد مي شددر حقيقت انساني آزاده، آگاه ، دانش آموخته ، شيعه ومريد اهل بيت (ع) از مرکز علم و اخلاق فارغ التحصيل شده بود. جذبه امام به حدي بود که برخي از بردگان ، بندگي در خدمت امام را بر آزادي ترجيح مي دادند. امام زين العابدين(ع) افزون بر آنکه خود مي کوشيد بردگان را خريداري کرده و پس از مدتي آزاد سازد ديگران را به اين امر مهم ترغيب مي کرد و مي فرمود: هيچ مومني بنده مومني را آزاد نمي کند، مگر اينکه خداوند به جاي هر عضوي از اعضاي آن بنده ، عضوي از اعضاي او را از آتش دوزخ ايمن مي سازد. سيره امام سجاد(ع) چنان بود که هرگاه بنده اي را در اول سال يا وسط سال مالک مي شد بعد از يک دوره آموزش واعمال شيوه هاي تربيتي صحيح، در شب عيد فطر آزادش مي کرد.
امام سجاد (ع) عابدترين و زاهد ترين فرد زمانه خود
در بررسي اساسي ترين مظاهر زندگي امام سجاد(ع) به مواردي چون: ترک دنيا، کثرت عبادت، زهد نسبت به مال دنيا و خوشي هاي آن خواهيم رسيد . ما از اين مظاهر به تعبد وروي گرداني از دنيا تعبير مي کنيم. تعبد در حيات پربرکت امام (ع) به گونه اي است که محتاج دليل و نص تاريخي نيست . همين کافي است که بدانيم آن حضرت را زين العابدين و سجاد لقب دادند.
در نظر علماي غير شيعي ، امام سجاد (ع) عابدترين و زاهدترين فرد زمانه خود است که مانند خورشيدي بر تارک انسانيت مي درخشد وتاريخ او را در اعلاي مرتبه مي ستايد.
● اهتمام امام سجاد(ع) به فعاليت هاي عبادي
بخشي ازعبادت هايي که جنبه سياسي زيادي دارد؛ مورد توجه امام سجاد(ع) بوده است. اهتمام آن حضرت در مورد مراسم باشکوه حج از آن شمار قلمداد مي شود. امام سجاد(ع) بيست بار سفر حج را پياده برگزار کردند ودر طول مدت ۳۴ ساله امامت خود همواره به اين عبادت توجه داشتند. حج، کنگره عظيم مسلمانان بود که
همه ساله درمکه برگزار مي شد. حضورامام سجاد(ع) در ميان مردمان ، بهترين فرصت براي رساندن پيام اسلام واعلان مواضع شيعيان در قبال ظالمان و ستمگران بود.
گفته شده که بسياري ازفقيهان و بزرگان، امام را در سفر حج همراهي مي کردند. از همه طبقات جامعه ، کارگزاران ، فقيهان ، محدثان ، اشراف ، رجال مذهبي ، سياسي واجتماعي وعموم مردم وگاهي اوقات شخص خليفه در آن شرکت مي کردند. امام سجاد(ع) با دعا وموعظه وسلوک فردي، جمعيت را به حقيقت وروح حج توجه داده ، برائت عملي را که تجسم حج ناب بود، به نمايش مي گذاشت.
امام سجاد(ع) در نمازهاي جمعه شرکت مي کرد و نماز را به جماعت مي خواند. اين حرکت گرچه در ظاهر به معناي همراهي با حاکم وزمامدار است و
شرکت نکردن در آن به معناي به رسميت نشناختن حکومت تلقي مي شد، اما امام در آن شرکت مي کرد؛ زيرا خطر عدم حضور بيشتر بود و بهانه اي به دست دشمن مي داد. نماز جمعه به دليل بعد سياسي آن اهميت زيادي داشت و حضور در آن مهم مي نمود. کناره گيري امام (ع) از اين گردهمايي عبادي سياسي کافي بود تا وي را عامل تفرقه و اختلاف معرفي کنند ويا اورا منکر نماز و تارک معروف بشناسانند. همچنين پيامدهايي که آن تهمت ها و تبليغات داشت، به ضرر امام و شيعيان بود. امام با شرکت در نماز جمعه ، آنان را خلع سلاح کرد اما پس از اقامه نماز جمعه ، آن را ازتکليف نماز ظهر کافي نمي دانست و نماز ظهر را نيز مي خواند. درحقيقت با اين عمل، نامشروع بودن آن وعدم صلاحيت امام جمعه را مطرح مي کرد واز اين نماز عبادي سياسي نيز به شيوه اي مطلوب بهره مي جست.
● فهرستي از فعاليت هاي فرهنگي امام سجاد(ع)
امام سجاد(ع) درعصر عاشورا و پس از شهادت پدرش حسين بن علي(ع) به مقام امامت نايل آمد. آن حضرت (ع) از آن پس تا زمان شهادت ، در مدت ۳۴ سال حضوري ويژه داشت که با دوره هاي سه امام پيش از خود متفاوت بود. براي تجزيه و تحليل مواضع سياسي، اجتماعي و فرهنگي هريک از امامان، شناخت وآگاهي از شرايط و مقتضيات عصر آنان ضروري است؛ چه اينکه بدون اين شناخت، تجزيه و تحليل مواضع و خط مشي آن نمي تواند بايسته ومطابق واقع باشد. ناکامي کساني که نمي توانند ميان جنگ و صلح، قيام و سکوت وانتقاد وتقيه امامان (ع) رابطه اي مستحکم ومنطقي جستجو کنند، معلول بي توجهي به واقعيت ها و عينيت هايي است که نقش تعيين کننده اي در خط مشي سياسي واجتماعي رهبران دارد. در صورتي که زمينه ها شناخته شود، تعارضي در برنامه امامان معصوم(ع) ديده نخواهد شد. اينک در ذيل به برخي ازفعاليت هاي فرهنگي آن امام همام(ع) فهرست وار اشاره مي گردد:
۱) دايرکردن حوزه درسي درموضوعهاي فقه، تفسير، حديث، فلسفه، کلام، عرفان و اخلاق.
۲) آن حضرت هر روز جمعه جلسه سخنراني عمومي برگزار مي فرمود و به پند واندرز مردم ، ترغيب به زهد در دنيا وشوق به آخرت و انتقال معارف مي پرداخت.
۳) آن حضرت، شاگردان بسياري را تربيت کرد که برخي از آنان از بزرگان و سرآمدان دانشمندان اسلامي شدند.
آقاي باقرشريف قرشي، تعداد ۴۶۱ تن از آنان را نام برده است که هريک داراي برکاتي بوده اند.
۴) مبارزه با فساد اخلاقي
۵) توجه به خدا ؛ پيروي از قرآن و سنت و نيز تقويت ايمان مردم و آشتي دادن امت با امام واهل بيت(ع)
۶) مبارزه با قصاصين؛ قصه پردازان که ابزار دست حاکمان بودند و سياست هاي ديکته شده آنها را با هنرمندي وهنرنمايي برمردم تحميل و به آنان تلقين مي کردند.
۷) گسترش اعتقاد به اصول اسلامي ؛ امام در قالب دعا، مضامين بلد توحيدي را تعليم مي فرمودند.
۸) مباحث علمي؛ در صحنه فعاليت هاي فرهنگي امام به آوردگاه ارباب مذاهب رفته و با استدلال هاي قوي، کيد آنان را در هم مي شکست.
۹) مقابله با مدعيان عقل گرايي؛ امام در جبهه هاي مختلف اعتقادي ، يک تنه به مقابله مدعيان نقل گرايي و با متمسکان به ظاهر کتاب خدا رفته و خانه هاي عنکبوتي سست بنيان تفکر آنان را فرو مي ريخت
( سه گرايش اسلامي در اواخر نيمه اول قرن اول هجري پابه عرصه انديشه گذاشت؛ عدليه، معتزله واشاعره وبه مرورازدل مکتبها، گروهها و نحله هاي ديگري بيرون آمد).
۱۰) صحيفه سجاديه؛ مهمترين ميراث فرهنگي امام سجاد(ع) صحيفه سجاديه مي باشد که همان قرآن صاعد ومجموعه ادعيه اي است که همه معارف الهي وآنچه مورد نياز سالک الي الله است درآن گرد آمده وسرچشمه فيض، مشعل هدايت، مدرسه اخلاق و تهذيب به شمار مي آيد که همواره دست نياز انسان به سوي آن بلند است.
۱۱) رساله حقوق امام سجاد(ع) کتاب قانون اسلام است و درتمام شئون و همه مناسبات و تعاملات انسان با خويشتن، با خدا، با ديگران و با محيط اطراف آن، قوانيني وضع و حقوق متقابلي تعريف کرده است.
۱۲) افزون بر آن، ديوان شعري منسوب به امام سجاد(ع) به جا مانده وروايات بسياري نيز ازشاگردان امام (ع) در موضوعهاي مختلف درج گرديده است.
فهرستي از فعاليت هاي سياسي امام سجاد(ع) :
۱) زنده نگه داشتن نهضت عاشورا با گريه مداوم و پيوسته؛امام سجاد(ع) در طول دوران امامت آن حضرت، بر سيد الشهداء (ع) بسيارگريست. ( امويان با توجهيات و تفسيرهاي گوناگون، درصدد تحريف و به فراموشي سپردن واقعه عاشورا بودند وامام سجاد(ع) از روشهايي براي احياي آن استفاده کرد و پيروزي امام سجاد(ع) در اين زمينه درجور خفقان آن روز چشمگير است).
۲) وي درکوفه وشام، در حضور عبيدالله بن زياد ويزيد، با پاسخهاي صريح و سخنراني عمومي و افشاگرانه و پرده برداري از جنايتها وددمنشي هاي امويان ومعرفي خاندان عصمت و بيان حقانيت راه و مرام امام
حسين (ع) و ارشاد وهدايت مردم گمراه و فريب خورده، به بيداري وجدان عمومي پرداخت
۳) آن حضرت (ع) از هر موقعيتي براي ياد آوري جنايات يزيد درکربلا و حماسه ايثار و شجاعت و شهادت شهيدان کربلا و پدرش امام حسين (ع) استفاده مي کرد و نمي گذاشت تحريف وتغييري در آن ايجاد گردد يا به فراموشي سپرده شود( البته نقش حضرت زينب (س) را نيز نبايد از نظر دور داشت که در اين زمينه بسيار تعيين کننده بود)
۴) اهتمام به امر به معروف ونهي ازمنکر
۵) افشاگري بر ضدامويان وزمامداران ناصالح
۶) مقابله با حاکمان و نهي از تبعيت از ظالمان
۷) ترغيب وتشويق به مبارزه جهاد وشهادت.
قيامهاي عصر امام سجاد(ع):
۱) قيام مدينه( واقعه حره) : سه روز مانده به پايان ذي الحجه سال ۶۳ ق اتفاق افتاد. آگاهي مردم از فساد و فحشاي دستگاه حاکمه و نيز اعلام واعلان بي کفايتي يزيد براي منصب خلافت ، مهمترين زمينه هاي قيام اهل مدينه بر ضد امويان درسال ۶۳ ق بود . عبد الله بن حنظله و عبدالله بن مطيع رهبران مهاجران و انصار، و معقل نيز فرماندهي تيره هاي مختلف مهاجران غير قرشي را برعهده گرفته و فرماندهي نيروي هاي مدينه را درمقابل سپاه شام برعهده داشتند. طولي نکشيد که سپاه اموي به فرماندهي مسلم بن عقبه، قيام را سرکوب کردند و پس از پيروزي ، جان و مال اهل مدينه را براي سه روز بر سربازان شامي مباح گردانيدند. امام سجاد(ع) دراين واقعه تقيه را پيشه خويش ساخته و به ظاهر نقشي در مبارزه مردم مدينه نداشتند.
۲) قيام توابين: کوفيان از سال ۶۱ ه به بعد ، در آتش ندامت از کوتاهي در حادثه کربلا مي سوختند و سرآمدان کوفه ، از بي وفايي و پيمان شکني خويش نادم گشته و برگناه خود افسوس مي خوردند و به فکر توبه وتدارک آن بودند. توابين کنار قبر مطهر سالار شهيدان جمع شدند و با ناله و انابه پيمان بستند که برضد امويان بشورند وتا سرحد شهادت بتازند و خون خود را به کفاره گناه خويشتن بريزند. آنان از آنجا به سوي شام حرکت کردند و درعين الورده، با سپاه عبيدالله بن زياد به پيکار پرداختند. پنج هزار تن ازکوفيان شيعه و مخالفان بني اميه با سليمان بن صرد همراه شدند و از اين تعداد حدود يک هزار تن به فرماندهي رفاعه بن شداد موفق شدند از معرکه جان به سلامت ببرند و باز گردند . ستاره قيام توابين در عين الورده غروب کرد وباقيمانده آنان ، بعدها به مختار پيوستند. سران توابين هيچ گونه ارتباطي با امام سجاد(ع) نداشتند؛ نه دعوتي از امام به عمل آورده و نه در بيعت امام در آمده بودند، نه سفارش و اشارتي از طرف امام برشروع و ادامه قيام داشتند و نه حذر و تکذيبي از امام برضد ايشان شده بود.
۳) قيام مختار: مختار در روز جمعه نيمه ماه رمضان و شش ماه بعد از وفات يزيد، در سال ۴ ق وارد کوفه شد. حرکت توابين ، شور و هيجان زايد الوصفي در کوفه ايجاد کرده بود اما مختار با ايشان همراه نشد و رهبران آن قيام را فاقد بينش صحيح سياسي و تجربه نظامي دانست. پس ازشکست توابين، مختار با جمع آوري توبه گزاران شکست خورده و طرح شعار خونخواهي سالار شهيدان ومبارزه با قاتلان کربلا، خود را به عنوان نماينده محمد بن حنفيه معرفي کرد و رهبري شيعيان عراق را به دست گرفت وتوانست بزرگاني چون ابراهيم پسر مالک اشتر را که درشجاعت همچون پدرش بود با خويش همراه کند. مختار بزودي با بيرون راندن عبدالله بن مطيع والي کوفه برشهر حاکم ومسلط شد و با ورود به دارالاماره بيعت همه مردم را از آن خود کرد. او در سال ۶۶ ق برکوفه غلبه يافت. مختار با شعار انجام اصلاحات ريشه اي، توانست موالي ، بردگان و مستضعفان را به خود نزديک کند .
او در فييء به تساوي ميان مردم از اشراف و بردگان رفتار کرد و اين موجب نارضايتي اشراف کوفه بود که پنهاني به ابن زبير علاقه داشتند واز موقعيت اعطايي مختار به بردگان در شخصيت سياسي و اجتماعي سخت ناراحت بودند و چنين مي گفتند: اين مرد( مختار) بدون رضايت ما بر ما فرمان مي راند، بردگان ما را به خود نزديک ساخته و آنان را بر چارپايان نشانيده و سهم فييء مارا به آنان بخشيده و خورانده است و ديگر بردگانمان از ما فرمان نمي برند . اشراف احساس خطر کردند و هيئتي نزد محمد بن حنفيه روانه کردند تا درباره نمايندگي او تحقيق کنند. ازجمله اقدامات مختار، انتقام از قاتلان شهداي کربلا و کساني بود که در کربلا حضور داشتند. ابراهيم به همراهي سپاهي، با عبيد الله درگير شد واو را کشت . مختار سرعبيدالله را به مدينه نزد امام سجاد(ع) فرستاد وموجب تسلاي دل بني هاشم گرديد.
با وجود جو خفقان واختناق، انتظار ارتباط علني ميان امام و مختار بي مورد است. امام شخصا از رهبري قيام سرباز زد، اما به عمويش محمد بن حنفيه ولايت داد که رهبري و پشتيباني معنوي قيام را به عهده بگيرد و مختار مردم را به بيعت با محمد بن حنفيه فرا مي خواند. از آثار و فوايد اين کار ايجاد امنيت براي امام ، مشغول کردن ذهن دشمن و جاسوسان آن به غيرامام، ومصونيت آن حضرت (ع) از خطر را مي توان نام برد. امام مردم وانقلابي ها را به همراهي با مختار تشويق و ترغيب مي کرد وبه عمويش مي فرمود: اي عمو! اگر برده سياهي براي ما اهل البيت قيام کند، برمردم است که اوراياري رسانند و من تورا بر اين امر گماردم. پس هرچه خواهي کن. آن گاه آنان پس از شنيدن کلام امام خارج شدند، درحالي که مي گفتند: زين العابدين و محمد بن حنفيه به ما اجازه دادند. امام با پذيرفتن هدايايي که مختار براي حضرت فرستاده بود، در واقع او را تائيد مي کرد. در چند مورد گزارش شده که امام در حق مختار دعا کرده است.
شهادت امام سجاد(ع)
وليد بن عبدالملک مانند ديگر زمامداران ستمگر آن زمان، از شهرت و محبوبيت امام چهارم(ع) بيمناک بود واز شخصيت و نفوذ روحاني آن حضرت به شدت رنج مي برد. او مي ترسيد که مردم گرد آن حضرت جمع شده براي سلطنت و حکومت او خطري به وجود آورند. از اين رو نتوانست وجود آن بزرگوار را تحمل کند وسرانجام ، آن حضرت را پس از يک زندگي سراسر رنج و مبارزه ، در ۱۲ محرم سال ۹۵ ه ق و در سن ۵۷ سالگي به وسيله هشام بن عبدالملک مسموم کرد وبه شهادت رساند( در روز شهادت حضرت نيز اتفاق وجود ندارد) . هم اکنون قبر آن بزرگوار در قبرستان بقيع در کنار قبور امام مجتبي (ع) ، امام محمد باقر(ع) وامام جعفرصادق (ع) ، بدون قبه وبارگاه است.

امام علي بن الحسين(ع)، مشهور به زين العابدين و سجاد، بنا به نقل مشهور در سال ۳۸ هجري در مدينه به دنيا آمد. در هنگام حادثه کربلا ۲۲ يا ۲۳ سال سن داشته ...

امروز در آسمان عصمت و طهارت ستاره اي به افول مي نشيند و ششمين شمع روشني بخش امامت و ولايت به خاموشي مي گرايد و عالم خلقت را در سوگ خود وا مي نهد. در ا ...

زندگينامه امام خميني: او وارث سجاياي آباء و اجدادي بود كه نسل در نسل در كار هدايت مردم وكسب معارف الهي كوشيده اند. پدر بزرگوار امام خميني مرحوم آيه ال ...

در آغاز فقط خدا بود و با او کلمه و خدا کلمه را بر بوم هستي نقش زد، آنگاه خلقتي پديد آمد که فتبارک الله احسن الخالقين. عدنانيان گفته اند: هر صدايي که ا ...

مقدمه نگرش امام خميني به مهدويت در ابعاد گوناگون آن، به رويکرد ديني، سياسي و عرفاني ايشان ارتباط مستقيم دارد. يعني مسئله مهدويت صرفاً يک موضوع تاريخي ...

نگاهي به زندگي زيباي حضرت قمر بني هاشم (س) پر از درس هاي پر مغز و ادب است. ● بارقه آشنايي علي به طرف مسجد به راه افتاد. درب شبستان مسجد که رسيد برادرش ...

امام حسين فرزند دومين امام علي و حضرت زهرا عليه السلام است. آن حضرت در شهر مدينه به روز سوم شعبان (مصباح المتهجد ۷۵۸) از سال سوم ( کافي ۴۶۳۸) يا پنجم ...

دعا محبوب ترين اعمال نزد خداوند، برترين عبادت، علت روشنايي آسمان ها و زمين، كليد تمام رحمت ها و... است. ما معمولا در حوائج فردي خويش بر دعا اصرار مي و ...

دانلود نسخه PDF - شهادت امام سجاد(ع)