up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله شهاب ها PDF
QR code - شهاب ها

شهاب ها

درمنظومه شمسي علاوه برخورشيد، سيارات و قمرهاي آنها، ذرات گرد و غبار و تکه سنگهاي کوچک وبزرگ هم وجود دارد. بعضي که ابعادشان ازصدها متر بيشتر است سيارک يا ستارگان دنباله دارهستند. اما بعضي از آنها که کوچک ترند را شهابواره مي نامند.وقتي اين شهابواره ها با سرعت زياد وارد جو مي شوند بين آنها با جو زمين نيروي اصطحکاک بوجود مي ايد که حرارت زيادي را پديدمي اورد و باعث داغ شدن سطح شهابواره مي شود.
در ارتفاع ۸۰ تا ۱۲۰ کيلومتري حرارت ان قدر زياد مي شود که لايه هاي سطح شهابواره تصعيد مي شود و پلاسمايي ازگازهاي داغ يونيزه را بوجود مي اورد. اين گازهاي داغ هم در کسري ازثانيه انرزي خود را به شکل تابش نور از خود دفع مي کنند و به اين صورت شهاب پديد مي ايد. درگذشته افراد شهاب را نگهبان حريم ملکوت مي دانستند ومعتقد بودند هنگام عبور شهاب اگر ارزويي کنند براورده مي شود. درشب هاي معمولي ودر اسمان صاف وتاريک در هر ساعت مي توان حدود ۱۵ شهاب را روئيت کرد. که به انها شها بهاي پراکنده مي گويند. ان ها معمولا کم نور و کوتاه هستند و منشاشان گرد و غبارهاي پراکنده ي موجود در فضا است.
در بعضي از شب هاي خاص تعداد شها بها افزايش مي يابد که در اين حالت مي گويند رگبار يا بارش شهابي روي داده است. البته اين رگبارها به شدت بارش شهاب هم مربوط مي شود. بارش شهابي زماني روي مي دهد که زمين ازبين غبارها وذرات گردي عبور کند که سنگين باشد و چگالي بيشتري داشته باشد. محل قرارگيري توده هاي غبارين درفضا تقريبا ثابت است و به همين دليل بارش شهابي پر اوج و فعال در زمانهاي مشخصي از سال روي مي دهند. البته هر چه زمين به توده ي شهابي نزديکتر باشد بارش شديد تر وهر چه زمين دور تر باشد بارش شهابي فعا ليت کمتري دارد. ذراتي که شهابها را بوجود مي اورند باقيما نده هاي گذر يک دنباله دار يا سيارک هستند.
بارش شهابي از نقطه اي منفرد در اسمان شروع مي شود وبعد در محيط اطراف پخش مي شود. اين نقطه را کانون بارش مي نامند. نام بارش شهابي هم از محل قرار گيري کانون بارش در صورت فلکي هاي مختلف گرفته مي شود. مانند بارش اسد که درصورت فلکي اسد روي داد.
● بارش شهابي برساووشي
درطول سال بارشهاي شهابي مختلفي روي ميدهد که سه تاي انها ازهمه مهم تر وپراوج ترهستند. که يکي ازانها بارش شهابي برساوشي است. اين بارش از اواخر تير شروع مي شود ودر اوايل شهريور فعاليتش به اتمام مي رسد. در ۲۱ و ۲۲ مرداد ماه هم به اوج خود مي رسد و هر ۱۳۰ سال يک بار رونق خوبي مي گيرد و فعال تر مي شود.
به جز بارش برساووشي دو بارش د يگر به نام جوزايي وربعي هم پر اوج ا ست که به ترتيب در اواخر ا ذر و اوايل دي رخ مي دهد. اما به دليل اب و هواي نامناسب وشرايط جوي بد نمي توان ان را به خوبي رصد کرد. بارش شهابي برساووشي در سال جاري از دو اوج فعاليت برخوردار بود. يکي درساعت ۱:۲۰ بامداد پنج شنبه ۲۲ مرداد ماه و ديگري در ساعت ۳ تا ۶ بعد از ظهرهمان روز. اوج اول که مهمتر بود دربامداد اتفاق افتاد و به خوبي مشخص بود. اهميت مشاهده ي اين بارش به دليل اين است که تا ۱۲ سال ديگر يعني تا سال ۲۰۱۶ بارش شهابي با اين شدت و اوج روي نمي دهد. البته تا اوايل شهريور بارش شهابي ادامه مي يابد اما بسيار کمتر و کم نور تر است.
● دو نوع از مهمترين شهاب ها
۱) آذر گوي ها:
از درخشان ترين شها بها هستند و روشني شان از زهره هم بيشتر است.
۲) زمين خراش ها:
شهابهايي هستند که ازلبه ي جو مي گذرند ومعمولا درخشان هستند.
شهاب
▪ معرفي يک شهاب:
وقتي يک شهاب آسماني-ريزه هاي بين سياره اي-به جو زمين وارد مي شود خطي از نور در آسمان توليد ميکند که شهاب نام دارد. شهاب ها اندازه شان از ذرات غبار تا اجرامي به اندازه ي سيارکهاي کوچک متغير است . شهاب هايي با اين اندازه شکافهاي بزرگي روي زمين از جمله حفره ي برنجرو ي آريزونا بجاي گذارده اند . وقتي يک شهاب به جو زمين بر خورد مي کند در اثر سرعت زياد آن اصطکاک هوا به گرما تبديل مي شود.شهابهايي که به سرعت گرم مي شوند نور سفيد نشر مي کنند و به چشم مرئي مي شوند.شهاب هاي کوچک در چند ثانيه کاملا”مي سوزند ولي آنهايي که چندين کيلوگرم يا بيشتر وزن دارند ، قادرند تا کاهش سرعت در رسيدن به زمين دوام بياورند . قسمت بزرگ جرم اين شهاب ها در طي سقوط بخار مي شود .
▪ سرعت شهاب :
شهاب ها با سرعت ها يي در محدوده ي ۱۲ تا ۷۲ km s به جو زمين برخورد مي کنند . شهاب ها به منظومه ي شمسي تعلق دارند به طوري که سرعت آنها در مدار زمين نمي تواند از ۴۲ km s که سرعت فرار منظومه است ، تجاوز نمايد . قبل از نيمه شب ، فقط آن شهاب هايي که سريع تر از زمين حرکت مي کنند (۳۰km s ) مي توانند از پشت به آن برسند . سرعت نسبي سريع ترين اين گونه شهاب ها ۱۲km s است .پس از نيمه شب همه ي شهاب ها به جز آنهايي که از زمين در امتداد مدارشان سريعتر حرکت مي کنند ديده خواهند شد . در اين صورت ، سرعت ها با هم جمع مي شوند و يک سرعت نسبي ماکزيمم ۷۲km s مي دهند . چون مسير يک شهاب ثبت مختصري از تلاش جسم را فراهم مي آورد ، ستاره شناسان قادر بوده اند که مدار و مشخصه هاي کلي فيزيکي شهاب ها را تعيين کنند . اکثر شهاب ها ذرات شکننده اي هستند که به هنگام تماس با هوا به سرعت خرد مي شوند . يک قطعه از ماده شهاب به حجم ۱m در اثر وزن خودش خرد خواهد شد . زيرا از خاکستر يک سيگار قوي تر نيست . چيزي که شهاب ها ذر آن مشترکند اين است که بعد از ادامه دادن يک مسير آتشين در جو ، حرکت آنها در فضا با برخورد به زمين به آخر مي رسد .
▪ منشا شهاب ها :
منبع اين ماده ي کم چگال ستاره هاي دنباله دار است . در خلا عبور موفقيت آميز ستاره ي دنباله دار از نزديک خورشيد ، سبب کاهش پيوسته مواد يخي از هسته ي ستاره ي دنباله دار مي شود . گردوغبار و ذرات جامد پاشيده شده در يخ ورقه ورقه شده و در يک صف در اطراف ستاره ي دنباله دار پخش مي شوند . اين قطعه کوچک جامد بسيار شکننده است و چگالي کمي دارد . ستاره ي دنباله دار هر چه مسن تر و تعداد دفعات عبورش از نزديکي خورشيد بيشتر باشد ، کاهش بيشتري در کل مواد يخي و آزاد شدن مواد شهاب آسماني وجود دارد .حدود ۹۹ درصد از کل شهاب ها از ستاره ي دنباله دار سرچشمه گرفته اند . احتمالا باقيمانده ها به سيارکها مربوطند .
▪ انواع شهاب ها :
شهاب ها را مي توان بر حسب مدارشان به دور خورشيد طبقه بندي کرد . شهاب هاي تکي : همان طور که از نامشان پيداست از جهات مشخصي نمي آيند . گروه ديگر شهاب ها آنهايند که با رگبارهاي شهابي متغير همراه هستند . اين گروه به صورت نهر هايي از ذرات که در فضا گسترده مي شوند و زمين در مدارش از ميان آنها مي گذرد قرار دارند . عقيده بر اين است که اين جريان هاي شهابي باقي مانده ي دنباله دارهايي هستند که متلاشي شده و ديگر ديده نمي شوند . يخ موجود در دنباله دارها تبخير شده و ذرات جامد را رها کرده است . وقتي که زمين به يک چنين نهري وارد مي شود ، نمايش تماشايي از شهاب ها در آسمان پديدار مي شود . هر رگبار نقطه ي تشعشعي ويزه ي خود را دارد و آن نقطه اي است در آسمان که به نظر مي رسد شهاب هاي متغير از آن جدا مي شوند .اين يک اثر منظر است . شهاب هاي نهر در مسير هاي موازي حرکت مي کنند . اما به همان دليل که به نظر مي رسد خطوط موازي راه آهن در افق به هم مي رسند ، ولي هر چه به چشم ناظر نزديک تر مي شوند بيشتر از هم جدا مي شوند ، آنها هم به نظر مي رسند که از هم دور ميشوند . جهت نهر شهاب ها در هنگام تلاقي با مدار زمين جهت نقطه ي تشعشعي را مشخص مي کند .
▪ ديدن شهاب ها :
اگر ناظري به اندازه ي کافي تا دير وقت بيدار بماند ، در خواهد يافت که بسامد شهاب ها در ساعات صبح بزرگتر از ساعات نيمه شب است . سرعت متوسط شهاب ها در مجاورت زمين ۴۱.۶km s است . در خلال ساعات عصر ، ما نسبت به جهت حرکت زمين در مدارش به طرف رونده ي زمين سواريم و فقط آن شهاب هايي که در جهت مدار زمين حرکت مي کنند مي توانند از زمين سبقت بگيرند ، ديده خواهند شد .در صبح به طرف آينده ي زمين سواريم و شهاب ها از تمام جهاتي که ما مي توانيم ببينيم مي آيند ، علا.ه بر آن مي توان ديد که شهاب هاي ديده شده در ساعات صبح داراي سرعت هاي بالاتري هستند ، چون سرعت آنها در موقعي که به زمين نزديک مي شوند با سرعت زمين در مدارش جمع مي شوند . به دليل اين سرعت ، دماي توليد شده بسيار بالاست . در نتيجه نور شهاب هاي ديده شده در صبح به طور قابل توجهي آبي تر از نور شهاب هاي عصر است . در يک شب صاف بدون مهتاب طي يک رگبار کامل ، معمولا ديدن ۶۰ شهاب در هر ساعت ميسر است . ليکن در فرصت هاي نادر ، زمين از ميان يک دسته از شهاب هاي فوق العاده متراکم مي گذرد . براي مثال طي ساعت هاي اوليه ي بامداد ۱۷ نوامبر ۱۹۶۶ ، بيشتر از ۲۰۰۰ شهاب در سر تاسر غرب ايالات متحده ديده شده است .
● چرا شهاب ها به رنگهاي مختلفي ديده ميشوند ؟
شهاب ها به رنگ هاي زرد ، آبي ، قرمز و سفيد ديده ميشود . دليل اين است که هنگامي که شهابواره ها با سرعتي ۱۰ تا ۷۵ km s وارد جو زمين ميشوند بر اثر اصطکاک با جو به شدت داغ مي شوند . دماي آنها به بيش از ۲۰۰۰ درجه سانتيگراد مي رسد . اين دماي بسيار زياد باعث تحريک گازهاي اطراف شهاب مي شود . گازهاي مختلف موجود در جو بر اثر اين دماي زياد داغ مي شوند و مي سوزند و به رنگهاي مختلفي ديده مي شوند . مثلا” رنگ سبز بيشتر شهاب ها از مولکول هاي اکسيژن جو گسيل مي شوند . نيتروژن رنگ آبي توليد مي کند و سديم رنگ زرد را . عموما” شهاب هايي با سرعت بالا به رنگ سفيد ديده مي شوند ، چون تمام اين رنگ ها با هم مخلوط مي شوند . ولي وقتي که سرعت شهاب ها کم مي شود به رنگ قرمز در مي آيند .
● دانشجويان بانک آکادميک
▪ منشا شهاب ها :
منبع اين ماده ي کم چگال ستاره هاي دنباله دار است . در خلا عبور موفقيت آميز ستاره ي دنباله دار از نزديک خورشيد ، سبب کاهش پيوسته مواد يخي از هسته ي ستاره ي دنباله دار مي شود . گردوغبار و ذرات جامد پاشيده شده در يخ ورقه ورقه شده و در يک صف در اطراف ستاره ي دنباله دار پخش مي شوند . اين قطعه کوچک جامد بسيار شکننده است و چگالي کمي دارد . ستاره ي دنباله دار هر چه مسن تر و تعداد دفعات عبورش از نزديکي خورشيد بيشتر باشد ، کاهش بيشتري در کل مواد يخي و آزاد شدن مواد شهاب آسماني وجود دارد . حدود ۹۹ درصد از کل شهاب ها از ستاره ي دنباله دار سرچشمه گرفته اند . احتمالا باقيمانده ها به سيارکها مربوطند .
▪ انواع شهاب ها :
شهاب ها را مي توان بر حسب مدارشان به دور خورشيد طبقه بندي کرد .
۱)شهاب هاي تکي :
همان طور که از نامشان پيداست از جهات مشخصي نمي آيند .
۲) گروه ديگر شهاب ها آنهايند که با رگبارهاي شهابي متغير همراه هستند . اين گروه به صورت نهر هايي از ذرات که در فضا گسترده مي شوند و زمين در مدارش از ميان آنها مي گذرد قرار دارند . عقيده بر اين است که اين جريان هاي شهابي باقي مانده ي دنباله دارهايي هستند که متلاشي شده و ديگر ديده نمي شوند . يخ موجود در دنباله دارها تبخير شده و ذرات جامد را رها کرده است . وقتي که زمين به يک چنين نهري وارد مي شود ، نمايش تماشايي از شهاب ها در آسمان پديدار مي شود . هر رگبار نقطه ي تشعشعي ويزه ي خود را دارد و آن نقطه اي است در آسمان که به نظر مي رسد شهاب هاي متغير از آن جدا مي شوند .اين يک اثر منظر است . شهاب هاي نهر در مسير هاي موازي حرکت مي کنند . اما به همان دليل که به نظر مي رسد خطوط موازي راه آهن در افق به هم مي رسند ، ولي هر چه به چشم ناظر نزديک تر مي شوند بيشتر از هم جدا مي شوند ، آنها هم به نظر مي رسند که از هم دور ميشوند . جهت نهر شهاب ها در هنگام تلاقي با مدار زمين جهت نقطه ي تشعشعي را مشخص مي کند .

به شهابواري که با زمين يا سطح يک سياره برخورد مي کند شَهاب سَنگ گفته مي شود. در ستاره شناسي به قطعه هاي صخره با فلز که در فضا شناورند شهابوار (Meteoro ...

● معرفي يک شهاب: وقتي يک شهاب آسماني ريزه هاي بين سياره اي به جو زمين وارد مي شود خطي از نور در آسمان توليد ميکند که شهاب نام دارد. شهاب ها اندازه شان ...

معرفي يک شهاب: وقتي يک شهاب آسماني-ريزه هاي بين سياره اي-به جو زمين وارد مي شود خطي از نور در آسمان توليد ميکند که شهاب نام دارد. شهاب ها اندازه شان ا ...

شهاب معرفي يک شهاب: وقتي يک شهاب آسماني-ريزه هاي بين سياره اي-به جو زمين وارد مي شود خطي از نور در آسمان توليد ميکند که شهاب نام دارد. شهاب ها اندازه ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

سن شهاب سنگ ها چقدر است ؟ ▪ در زندگي هر شهابسنگ چهار دوره زماني مجزا وجود دارد : ۱) سن زميني (يعني مدت زماني که بر سطح زمين گذرانده است) ۲) سن تابش پر ...

▪ باور غلط : نقاط نوراني که در آسمان شب ديده مي شود، ستارگان هستند. ▪ باور درست : به جز ستارگان، اجرام ديگري نيز در آسمان شب وجود دارد که ما مي توانيم ...

گهگاه پديدار شدن ستاره هاي دنباله دار، آسمان شب را بيش از حد شگفت انگيز مي کند؛ جرمي که با دنباله يي بلند براي مدتي پرنور شده و سپس فروغ خود را از دست ...

دانلود نسخه PDF - شهاب ها