up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله شهاب سنگ PDF
QR code - شهاب سنگ

شهاب سنگ

چطور شهاب سنگ پيدا کنيم

سن شهاب سنگ ها چقدر است ؟
▪ در زندگي هر شهابسنگ چهار دوره زماني مجزا وجود دارد :
۱) سن زميني (يعني مدت زماني که بر سطح زمين گذرانده است)
۲) سن تابش پرتوهاي کيهاني (مدت زماني که به صورت شهاب واره اي چند متري در مداري به دور خورشيد قرار داشت)
۳) سن پيدايش
۴) سن ماقبل پيدايش (فاصله زماني ميان تشکيل عناصر شيميايي در ستاره ها تا به کار رفتن اين عناصر در اجرامي که شهابواره ها را پديد آوردند)
۱) سن زميني
منظور مدت زماني است که از سقوط شهاب سنگ بر سطح زمين مي گذرد. براي شهاب سنگ هايي که سقوط آنها مشاهده شده است اين زمان به دقت معلوم است. اما سن زميني شهاب سنگ هايي که بعدها پيدا مي شوند، ابتدا معلوم نيست. شهابواره ها هنگامي که در مدارشان به دور خورشيد مي گردند در معرض بمباران پرتوهاي کيهاني هستند. اين پرتوها پيش از آنکه در عمق شهابواره به دام بيفتند در واکنش با اتم هاي پيکره آن ايزوتوپ هاي گوناگوني مي آفرينند که برخي از آنها ناپايدارند و پس از گذشت چند سال به عناصر سبک تر متلاشي مي شوند. جو زمين پس از سقوط شهابسنگ، آن را در مقابل پرتوهاي کيهاني محافظت مي کند.
بنابراين ايزوتوپ هاي ناپايدار موجود شروع به متلاشي شدن مي کنند، بي آنکه پرتوهاي کيهاني، جانشين آنها را فراهم کنند. ما با بررسي شهاب سنگ هايي که سقوط آنها به طور مستقيم مشاهده شده اند، مقادير معمول اين ايزوتوپ ها را در شهاب سنگ هاي تازه مي بينيم. شهاب سنگ هايي که بعدها پيدا مي شوند و سقوط آنها را کسي نديده است مقدار کمتري از اين ايزوتوپ ها خواهند داشت. اختلاف فراواني ايزوتوپ ها در اين دو نوع شهاب سنگ، مدت زماني را که از سقوط شهابسنگ گذشته معلوم مي کند. تاريخ نگاري با «کربن ۱۴» يکي از روش هايي است که در تعيين سن زميني شهابسنگ ها به کار مي رود .
عموماً سن زميني شهاب سنگ ها از چند ده تا چند هزار سال است، اما بسياري از شهاب سنگ هاي قطب جنوب بيش از ۵۰۰۰۰ سال پيش فرود آمده اند.
۲) سن تابش پرتو هاي کيهاني
دومين سن هر شهابسنگ، دوره اي است که طي آن جرم کوچکي در مداري به دور خورشيد مي گرديد. پرتوهاي کيهاني با برخي اتم هاي هر تکه سنگ يا توده آهن نيکل که در فضا قرار دارد، واکنش مي کنند. اين واکنش هاي هسته اي، اتم هاي ثانويه اي پديد مي آورد که به مرور زمان بر تعداد آنها افزوده مي شود. مقدار اين اتم هاي ثانويه (يا ايزوتوپ ها) به ترکيب شيميايي و مدتي که در معرض پرتوهاي کيهاني بوده است بستگي دارد. اندازه گيري هاي فراواني گاز نئون، نشان مي دهند که سن تابش پرتو هاي کيهاني براي شهابسنگ هاي سنگي از چند ميليون تا چند ده ميليون سال است. ظاهراً در فضا فقط تعداد کمي از شهابسنگ هاي سنگي براي بيش از ۴۰ ميليون سال، از خطر تخريب بر اثر خردشدگي در امان مي مانند. شهابسنگ هاي آهني از اين نظر خوش اقبال ترند، زيرا به مراتب سخت ترند و اندازه گيري هاي مناسب نشان مي دهند که دست کم به مدت ۱۰۰۰ ميليون سال به شکل اجرامي چند متري در فضا دوام آورده اند.
۳) سن پيدايش
منظور مدت زماني است که از آخرين تغيير عمده ي دماي زياد شهاب سنگ مي گذرد. مثلاً سن پيدايش کندريت هاي بازالتي (نوعي شهابسنگ)، طول زماني است که آنها پس از تبلور از حالت مذاب، گذرانده اند. کندريت ها هر چند ذوب نشده ماندند، اما داغ بودند و اندکي پس از پيدايش، دوباره به حالت جامد متبلور شدند. سن پيدايش آنها هم مدت زماني است که از هنگام شکل گيري دانه هاي فعلي کاني هايشان مي گذرد. سن پيدايش هر دو نوع شهابسنگ تقريباً ۴۵۵۰ ميليون سال است.
توضيح بسيار مختصري از روش تعيين سن پيدايش، به اين شرح است :
مي دانيم که عنصر پرتوزايي مانند اورانيوم با سرعت ثابتي به سرب تبديل مي شود و سرعت تلاشي آن نوعي «ساعت» پرتوزا پديد مي آورد. در اين روش نمونه هايي از چند شهابسنگ هم خانواده يا دانه هايي از يک شهابسنگ را به کار مي برند. مقادير اورانيوم و سرب را در هر نمومنه تعيين مي کنند و با استفاده از آن، نسبت سربي که از تلاشي طبيعي اورانيوم حاصل شده محاسبه مي گردد . از روي اين نسبت مي توان حساب کرد چه مدت از زماني که شهابسنگ ها داغ بوده اند گذشته است - يعني چند وقت از هنگامي که اتم هاي اورانيوم و سرب مي توانستند آزادانه ميان دو کاني مجاور هم، يا دو شهابسنگ متفاوت سنگي، حرکت کنند مي گذرد .
۴) سن ماقبل پيدايش
تقريباً تمام عناصر٬ به جز هيدروژن و هليوم٬ در دل گونه هاي مختلف ستاره ها پديد آمده اند . اين موضوع نه تنها درباره ي شهابسنگ ها بلکه در مورد هر آنچه در زمين يافت مي شود٬ و از جمله بدن خود ما صادق است . سن ماقبل پيدايش براي هر عنصر٬ فاصله ي زماني ميان پيدايش آن در يک ستاره تا شرکت آن در تشکيل سيارات يا شهابسنگ ها است . بسياري شهابسنگ هاي سنگي محصولات حاصل از شکافت پلوتونيوم را در خود دارند.
پلوتونيوم عنصر ناپايداري است که به سرعت متلاشي مي شود و نيمه عمر آن فقط ۸۲ ميليون سال است٬ در حالي که اورانيوم ۲۳۸ ٬ نيمه عمري برابر ۴۵۰۰ ميليون سال دارد . [نيمه عمر هر عنصر عبارت از مدت زماني است که طي آن نصف تعداد اوليه ي يک عنصر پرتوزا به عناصر ديگر واپاشيده مي شود. به سبب نيمه عمر کوتاه آن٬ تمام پلوتونيوم آغازيني که در هنگام پيدايش منظومه ي شمسي وجود داشت تا ۴ ميليارد سال پيش متلاشي شد. از آن هنگام نه در زمين و نه در کل منظومه شمسي پلوتونيوم با منشاء طبيعي وجود ندارد. اندازه گيري محصولات حاصل از تلاشي پلوتونيوم در شهابسنگ ها حکايت از آن دارد که سن ما قبل پيدايش پلوتونيوم٬ حدود ۱۵۰ ميليون سال است. يعني خود پلوتونيوم اوليه تنها حدود ۱۵۰ ميليون سال پيش از پيدايش خورشيد و سيارات٬ در يک ستاره پديد آمده است. بخشي از عناصر شيميايي در زماني که به شکل گيري سيارات نزديک تر است پديد آمده اند. شواهد تازه حاکي از آن است که برخي اجرام سياره اي توسط نوعي آلومينيوم پرتوزا ذوب شده بودند.
اين ايزوتوپ آلومينيوم بسيار ناپايدار است و مي بايد کمتر از ۵ ميليون سال پيش از تولد سيارات در يک ستاره بوجود آمده باشد. به اين ترتيب٬ عناصر شيميايي مختلف در شناخت مراحل جنيني منظومه شمسي به ما ياري مي رسانند. پرتوزايي در شهاب سنگ ها به مراتب از سنگ هاي زميني٬ که از نظر اورانيوم و توريوم غني ترند٬ کمتر است. به همين سبب براي سنجش پرتوزايي شهابسنگ ها به ابزارهاي فوق العاده دقيقي نياز است .

سنگ از نظر زمين شناسان به ماده ي سازنده ي پوسته و بخش جامد سست کره ي زمين گفته مي شود. سنگ ها از يک يا چند کاني درست شده اند و از نظر چگونگي پديد آمدن ...

دياژنز: سنگ زايي پس از انباشته شدن رسوب ها در محيط هاي رسوبي ممکن است فرايندهاي فيزيکي و شيميايي گوناگوني در آن ها رخ دهد که به سنگ شدن آن ها بينجامد. ...

گلسنگ نوعي پيکره گياهي بدون ريشه، برگ يا گل است؛ در واقع، مجموعه اي از جلبک و قارچ است که زندگي هر کدام وابسته به زندگي ديگري است. در اين همزيستي جلبک ...

درمنظومه شمسي علاوه برخورشيد، سيارات و قمرهاي آنها، ذرات گرد و غبار و تکه سنگهاي کوچک وبزرگ هم وجود دارد. بعضي که ابعادشان ازصدها متر بيشتر است سيارک ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

▪ باور غلط : نقاط نوراني که در آسمان شب ديده مي شود، ستارگان هستند. ▪ باور درست : به جز ستارگان، اجرام ديگري نيز در آسمان شب وجود دارد که ما مي توانيم ...

گهگاه پديدار شدن ستاره هاي دنباله دار، آسمان شب را بيش از حد شگفت انگيز مي کند؛ جرمي که با دنباله يي بلند براي مدتي پرنور شده و سپس فروغ خود را از دست ...

بارش شهابي ربعي نخستين بارش شهابي زمستاني و آخرين بارش مهم و پربار سال خورشيدي و نخستين بارش سال ميلادي است. بارش شهابي ربعي از بارش هاي فعال و پربار ...

دانلود نسخه PDF - شهاب سنگ