up
Search      menu
مدیریت و اقتصاد :: مقاله شغل PDF
QR code - شغل

شغل

وقتي رضايت شغلي نباشد

معلم را ميتوان ناخداي کشتي بزرگ تعليم و تربيت ناميد که رمز سعادت و عاملي مهم در فرآيند توسعه محسوب ميشود. اما سوال اين است که چگونه ميتوان از تواناييهاي وي در ارائه دانش و حل مشکلات جامعه بشري سود جست؟ يکي از عوامل مهم در استفاده صحيح از تواناييهاي معلم توجه به رضايت شغلي وي است. زيرا اگر ناخداي کشتي به کارش راغب نباشد و با علاقه انجام وظيفه ننمايد، چه بسا نتواند کشتي را به ساحل و هدف مورد نظر برساند. بنابراين پرداختن به بحث رضايت شغلي در آموزش و پرورش اجتنابناپذير است. سازمانهاي آموزشي مدرن براي رسيدن به اهداف تعيين شده خود، بحث انگيزش و رضايت شغلي کارکنان خود را با طراحي پرداختها، سرپرستي دقيق و ايجاد فضاي صميمي و مناسب، مورد توجه قرار دادهاند. زيرا خير و صلاح و آسايش، امنيت و صلح و ثبات اجتماعي در گرو يک نظام آموزشي مناسب است. در اين مقاله تلاش خواهيم کرد تعريف مناسب از رضايت شغلي و ابعاد آن را شناسايي کنيم و راهکارهايي براي ارتقاي رضايت شغلي معلمان ارائه دهيم.
رضايت شغلي يکي از عوامل بسيار مهم در موفقيت شغلي است. محققان رضايت شغلي را از ديدگاههاي گوناگوني تعريف و توجيه کردهاند. هاپاک، استاد تعليم و تربيت دانشگاه نيويورک، رضايت شغلي را مفهومي پيچيده و چند بعدي ميداند و اين مفهوم با عوامل رواني، جسماني و اجتماعي ارتباط دارد. تنها يک عامل موجب رضايت شغل نميشود. بلکه مجموعه عوامل گوناگون سبب ميشود که فرد شاغل در لحظه معيني از شغلش احساس رضايت نمايد و به خود بگويد از شغلش راضي است و از آن لذت ميبرد. فرد با تاکيدي که بر عوامل مختلف از قبيل ميزان درآمد، ارزش اجتماعي شغل، شرايط محيط کار و فرآورده اشتغال در زمانهاي متفاوت دارد به طرق گوناگون احساس رضايت از شغل مينمايد.
● اهميت رضايت شغلي
نيروي انساني سرمايه بزرگي براي دستيابي به اهداف در هر سازماني محسوب ميشود. رضايت شغلي کارکنان در هر سازماني موجب افزايش، توانايي و کارآيي کارمندان شده و در کل موجب بالا رفتن بازدهي ميشود. بنابراين هدف اصلي از تعليم و تربيت، رشد همهجانبه دانشآموزان است. بديهي است معلمان محترم، تعليم و تربيت آنان را به عهده دارند. تحقيقات گوناگون انجام شده، نشان دادهاند کشورهايي که براي معلم ارزش خاصي قائل ميشوند، فرآيند تعليم و تربيتشان سطح بالايي دارد. عوامل زيادي در دلگرمي معلمان عزيز به شغل مقدسشان دخيل هستند که يکي از آنها، نحوه برخورد کارکنان با آنان است. موقعي اين مساله محقق ميشود که کارکنان رضايت شغلي کافي داشته باشند. هيچ ترديدي نيست که رضايت شغلي اهميت بسياري دارد. دلايل ديگري نيز هست که بايد به رضايت شغلي افراد و اعضاي سازمان اهميت بدهند به مواردي در ذيل اشاره ميشود:
- ميزان رضايت شغل در وفاداري کارکنان به سازمان موثر است. يعني افراد ناراضي بيشتر سازمان را ترک ميکنند.
- تحقيقات ثابت کردهاند کارکنان رضايتمند، سلامت بيشتر و عمر زيادتري دارند.
- رضايت شغل اضافه بر افزايش تمايل افراد به شرکت فعال در سازمان، در زندگي خصوصي فردهم موثر است.
- بين رضايت شغلي و عملکرد کارکنان نوعي ارتباط وجود دارد.
- رضايت از عملکرد، موجب رضايت شغلي ميشود و نه برعکس.
- بررسيها نشان داده، رضايت شغلي، در جابهجايي و غيبت کارکنان تاثير دارد. يعني کارکناني که رضايت شغليشان بالاست، نسبت به کارکناني که رضايت کمتري دارند غيبت و جابهجاييشان هم پايينتر است.
- افرادي که رضايت شغلي دارند، اغلب دوست دارند در محل کارشان حضور داشته باشند.
يک تحقيق در همين زمينه نشان ميدهد کارکناني که از حقوق و مزاياي خود خوشحالند، کمتر مرتکب غيبت ميشوند.
● پيامدهاي رضايت شغلي
بررسي و مطالعه علل و عوامل موثر در رضايت شغلي نمايانگر اين است که رضايت شغلي، به بارآوري بسيار منجر ميشود و کارمندان خشنود بازدهي بيشتري دارند. بازده و عملکرد خوب يکي از عوامل موثر رضايت شغلي است. زيرا بازده بالا به پاداشهايي مانند درآمد بالا و ترفيع منجر شده و اين عوامل به نوبه خود موجب رضايت شغلي ميشود. همچنين اثرات غيرمستقيم رضايت شغلي کارکنان موجب داشتن کارکنان خشنودتر، سالمتر، منظمتر با وظيفه و مشتاق يادگيري ميشود.
اين عوامل ميتواند سبب کم شدن هزينههاي سازمان مانند بيمه بازنشستگي شده، مزاياي سلامت را دربرداشته باشد. بدين ترتيب ميتوان گفت رضايت شغلي مفهومي چند بعدي است که با عوامل رواني، اجتماعي، اقتصادي ارتباط دارد. بنابراين ترکيب مجموعهاي از عوامل مختلف سبب ميشود فرد شاغل در لحظه معيني از شغلش احساس رضايت کند.
همچنين رضايت شغلي باعث ميشود بهرهوري فرد افزايش يابد، فرد نسبت به سازمان خود متعهد شود، سلامت فيزيکي و ذهني فرد تضمين شود، روحيه فرد افزايش يابد، از زندگي راضي باشد و مهارتهاي جديد شغلي را بسرعت آموزش ببيند. همچنين عدم رضايت شغلي باعث کاهش روحيه کارکنان ميشود که روحيه پايين در کار بسيار نامطلوب است.
● ارتباط علاقه با موفقيت
مطالعاتي که بتازگي در ارتباط با عوامل مختلف مربوط به حرفه معلمان و دانشجويان تربيت معلم و دبير صورت گرفته، مبين اين واقعيت است که علاقه، انگيزه و احساس تعهد معلمان نسبت به شغل خود ارتباط معنيداري با موفقيت آنان در تدريس دارد. به عبارت ديگر اگر آنان حرفه معلمي را با علاقه انتخاب کنند و احساس تعهد و انگيزه نسبت به کار خود داشته باشند، عملا موفقتر از ديگران هستند. مطالعات متعدد ديگري هم که در دهه اخير راجع به مدارس اثربخش انجام شده، حاکي از آن است که معلمان اين مدارس نسبت به معلمان مدارس ديگر بازدهي بهتري دارند که اين بازده مطلوب بهخاطر رضايت شغلي بيشتر آنان در شرايط کاري مناسب مدارس اثربخش است. از جمله اين شرايط ميتوان موارد زير را برشمرد:
- رفتار مناسب با معلمان به عنوان افراد حرفهاي از طرف مسوولان و والدين
- شرکت معلمان در تصميمگيريهاي مختلف مدارس
- امکانات رشد حرفهاي بيشتر نظير امکان ادامه تحصيل
- شرايط فيزيکي مناسب در مدرسه
- پاداشهاي مادي مناسب با موفقيت و تلاش معلمان
عوامل فوق موجب ميشوند معلمان از کار خود رضايت شغلي بيشتري کسب کنند که آن هم به نوبه خود باعث ميشود ميزان تلاش معلمان بالا رود، تعهد شغلي بيشتري از خود نشان دهند و در نتيجه اثر بخشي بيشتري داشته باشند. تئوريها و تحليلهاي علمي، مبين اين است که رضايت شغلي، نتيجه تاثير عوامل زيادي نظير نيازها، علايق، انگيزهها و نگرش و شخصيت افراد و از طرفي نحوه مديريت است.
اگر مويد يکديگر باشند، موجب حالتي ميشود که فرد در خود احساس رضايت ميکند و به رضايت شغلي معروف است. اگر مختصات مربوط به حرفه معلمي و معلمان با يکديگر همخواني داشته و بتوانند آنان را براي انجام وظايف خود برانگيزاند، معلمان رضايت شغلي کسب کرده و در نتيجه داراي اثربخشي بيشتري خواهند بود. در واقع رضايت معلمان از شغلشان ممکن است بر کيفيت و ثبات آموزش ارائه شده بر دانشآموزان تاثير داشته باشد. استروف و اشتون و وب بر اساس پژوهشهايشان معتقدند عدم حمايت در کار ممکن است موجب شود انگيزه معلمان در کلاس پايين بيايد.
چوي و همکاران نيز مدعي بودند معلمان داراي رضايت شغلي بالا نسبت به معلمان با رضايتمندي پايينتر، احتمال کمتري دارد که مدارس خود را تغيير دهند يا اين که به طور کل حرفه معلمي را ترک گويند. اين اعمال باعث سست شدن بنيان محيط مدرسه ميشود. از نظر لي و همکاران عوامل دروني زير بر رضايت شغلي معلمان تاثيرگذار است. اولين عامل تعاملات روزمره معلمان با دانشآموزان است. اين تعاملات احساسات معلمان را درباره اين که آيا دانشآموزان در نهايت، از مطالب ارائه شده در کلاس چيزي فهميدهاند يا نه شکل ميدهد. دومين عامل ادراک دانشآموزان از نحوه و سطح تسلط معلم بر محيط کلاس است. لي و همکاران طي دو پژوهش جداگانه به اين نتيجه رسيدند که اين عوامل با دو متغير فرسودگي شغلي و رضايت از تدريس رابطه دارند.
عوامل دروني مثل علاقه به تدريس، رضايت از تدريس و... نقش مهمي در انگيزه افراد براي ورود به حرفههاي معلمي دارند. عموما بيشتر معلمان به خاطر لذت از تدريس و همچنين به خاطر اين که دوست دارند با جوانان کار کنند وارد اين حرفه ميشوند. افراد بسيار کمي به خاطر پاداشهايي از قبيل حقوق، مزايا يا پرستيژ وارد اين حرفه ميشوند. به هر حال، با وجود اين که نيروهاي دروني ممکن است مردم را به سمت معلم شدن سوق دهد، شرايط بيروني نيز بر رضايت شغلي و تمايل آنان به باقي ماندن در اين حرفه به عنوان يک شغل تمام وقت تاثير دارد.
بابيت و همکاران و چوي و همکاران براساس پژوهشهاي خود به اين نتيجه رسيدند که حيطه متنوعي از عوامل بيروني با رضايت شغلي معلمان مرتبط است که از آن جمله ميتوان موارد زير را بر شمرد. حقوق، ميزان حمايت از طرف مسوولان، امنيت مدرسه و در دسترس بودن منابع مدرسه. اين محققان معتقدند وقتي معلمان مقدار کمي حمايت در کارشان دريافت ميدارند، انگيزهاي براي بهتر بودن در کلاس درس ندارند.
فاير استون طي پژوهش خود به اين نتيجه رسيد که مشوقها و پاداشهايي مثل حقوق بالا صرفا تاثير اندکي بر افزايش رضايت و تعهد معلمان دارند. در واقع حقوق پايين با افزايش تعهد سازماني رابطه دارد. زيرا افرادي که با اين حقوق کار ميکنند، براي باقي ماندن در کارشان روابط ديگري را گسترش ميدهند.
آنچه محققان به آن توجه ميکنند، نقش پاداشها در افزايش رضايت شغلي است. البته پاداشهايي که مطرح ميشود تنها بعد اقتصادي ندارند و ابعاد ديگري را نيز شامل ميشوند. همانند پذيرش اجتماعي، تعلق و همبستگي گروهي و احترام وقتي احساس رضايت شغلي در کارکنان پايين است، ميزان جابهجايي کارکنان افزايش مييابد و بسياري از کارکنان کار خود را رها ميکنند، بيآنکه بدانند براي آنها فرصتهاي کار در جاهاي ديگر وجود دارد.
● راهکارهايي براي افزايش رضايت شغلي
يافتهها و پژوهشها نشان ميدهد معيار ارزشها در جامعه تغيير کرده است. به اين معني علم و حرمت عالم از بين رفته و معيارهاي ديگري جايگزين ارزشهاي حرمت، منزلت و شخصيت معلمان شده که شايان توجه براي مسوولان و دستاندرکاران نظام آموزشي است. زيرا بيتوجهي به نياز حرمت و احترام، شان ، قدر و منزلت معلمي، منجر به احساساتي مانند حقارت، ضعف و درماندگي شده که خود موجب دلسردي، ياس و نااميدي خواهد شد. بازتاب عدم ارضاي اين نياز منجر به تربيت نسلي درمانده و نااميد خواهد بود. بنابراين لزوم توجه به شان و مقام معلمي ضرورت دارد و يکي از قدمهاي موثر در اين راه گماشتن مديران شايسته، مسوول، متعهد و متخصص در راس امور است. در اين خصوص راهبردهاي عملي در اين باره ميتواند اقدامات زير باشد:
الف) احترام و حرمت به معلمان و فرهنگيان براساس لياقت، شايستگي و کفايت آنان
ب) ارضاء و تمايل به موفقيت، کفايت و شايستگي معلمان در محيط کار با تامين استقلال و آزادي آنان
ج) تغيير در انتخاب و گزينش معلمان و مديران، انتخاب افراد لايق و بااستعداد و توانا در کار آموزشي و مديريت
د) احترام به معلم و ايجاد فرهنگ حرمت و بزرگداشت معلم، در معلمان و دانشآموزان (با آموزش)
ه) بزرگداشت مقام معلم و زحمات او در جامعه، نه در يک روز بلکه همه روزه و هر زمان
و) ارزش گذاشتن به کفايتها، آفرينندگي در محيط کار با حمايتهاي مادي و معنوي معلمان
ز) حرمت واقعي به معلم با تقويت و آموزش احترام به افراد، زيرا ارضاي نياز به حرمت و احترام يا عزت نفس به احساساتي مانند اعتماد به نفس، ارزش، قدرت، لياقت، کفايت و مثمرثمر بودن در جامعه منتهي ميشود. بياعتنايي به معلم و حرمت او موجب احساساتي مانند ضعف و درماندگي ميشود که خود به وجود آورنده دلسردي و ياس خواهند شد يا رفتارهاي جبراني را به دنبال خواهد داشت.

قصه ها توانم ساخت از انساني که تويي غم نان اگر بگذارد... «الف بامداد» در جهاني زندگي مي کنيم که به قول اروين يالوم، روانپزشک شهير فاقد الگو يا مدل است ...

بنام خدا تعريف شغل : مجموعه اي از مهارت هاي قابليتهاي فردي و شغلي جهت ارايه خدمات معماري – ساختماني به متقا ضيان در شرايط مختلف . رشته ( گروه شغلي ) : ...

فشار هاي عصبي و رواني كه به اصطلاح استرس ناميده مي شود ، نگراني افراد نسبت به كار، خانواده، فرزند، دوري اعضاي خانواده از يكديگر و جدايي از آنها، نگران ...

فرسودگي شغلي به عنوان فقدان انرژي و نشاط تعريف مي شود و شخص دچار فرسودگي شغلي احساس كسالت انگيزي را نسبت به انجام رفتار شغلي نشان مي دهد. فرسودگي شغلي ...

«بيماري هاي پوستي ناشي از شغل»؛ شايد اين عنوان برايتان کمي عجيب به نظر برسد ولي کاملا واقعيت دارد. شغل هاي مختلفي هستند که مي توانند بر پوست ما تاثير ...

مقدمه با افزايش رقابت و گسترش روشهاي توسعه منابع انساني، سازمانها تلاش مي کنند تا کارکنان مستعد خود را حفظ کرده و آنان را توانمند نمايند تا آنها بتوان ...

گسترش کاربردهاي فناوري اطلاعات در عرصه فعاليت هاي اقتصادي و اجتماعي سبب ابداع و ارائه راه حل ها و راهکارهاي مختلف شده است. طبيعي است که هر يک از اين ر ...

بعضي از صاحب نظران مديريت، رمز موفقيت مدير را در توان هدايت نيروي انساني تحت سرپرستي وي مي دانند و از اين رو مديريت را کار با ديگران و از طريق آنان در ...

دانلود نسخه PDF - شغل