up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله شتر PDF
QR code - شتر

شتر

بيماريهاي توليد مثل شتر

بيماري هاي توليد مثل شترها، شامل طيف وسيعي از بيماري هاي مختلف در شترهاي نر و بالاخص ماده است که به شکلي از اشکال باعث بروز اخلال و بي نظمي در دوره تناسلي ، نازائي، سقط جنين و غيره مي گردد و ما در اين جا بدون دسته بندي اين بيماري ها به صورت کلاسيک ، به بررسي اين بيماري ها مي پردازيم :
● سخت زائي :
سخت زائي عبارت از زايشي است که با دشواري همراه باشد و دامنه آن از تأخير مختصر در روند زايش تا عدم توانائي کامل حيوان براي زاييدن متغيير است
عواقب سخت زائي با اهميت بوده و ممکن است همراه مواردي نظير: مرگ نوزاد، مرگ شتر ماده ، کاهش باروري، عقيمي و غيره باشد. عوامل مسبب سخت زائي به دوقسمت مربوط به مادر و مربوط به جنين تقسيم مي شوند و اين عوامل ممکن است شامل وضعيت و پوزيشن غير طبيعي جنين ، عدم تناسب لگن مادر و جنين، تنگي فرج و واژن، پيچ خوردگي رحم باشد . براساس گزارشات واصله، تجربيات دامپزشکي در مورد سخت زائي شتر بسيار کم است . اما شترداران با سخت زائي هايي نظير خميدگي کارپ، برگشتگي جانبي سر، خميدگي مفصل راني و خرگوشي آشنايند .
عدم تناسب جنين و لگن، هيولايي بودن جنين و وضعيت عرضي جنين بسيار نادر است و با وضعيت خلفي بدنيا آمدن معمول نيست . ضعف رحمي در حد کمي اتفاق مي افتد و گفته شده است دوقلوزائي به ميزان ۴/۰ ۱/۰ درصد موجود است .
Petris (۱۹۵۶) دو مورد از پيچ خوردگي رحم را گزارش کرده است و در اين ملاحظه نسبت پيچ خوردگي رحم شتر شبيه ماديان بوده است و با تمام اين ها ميزان سخت زائي شتر کم است .
در درمان برگشتگي گردن و دست ها ( بعلت طويل بودن گردن و دست ها ) راندن جنين بطرف عقب و تصحيح عضو مزبور لازم است . اعراب بدوي اين وضعيت را درک کرده و شتر مزبور را در گودالي قرار مي دادند وسعي مي کردند که وضعيت جنين را تصحيح کنند .در حال حاضر قبل از هرکاري بايد بي حسي اپيدورال داده شود تا از زور زدن ها جلوگيري شود. تجربه محدود دامپزشکي نشان مي دهد که جنين شتر در سخت زائي امکان زنده ماندنش بيش از اسب است ،براي مثال در يک مورد که سخت زائي حاصل از برگششتگي عضو بود و کيسه آلانتوکوريون دوازده ساعت زودتر پاره شده بود يک جنين زنده بدنيا آمد . اين خصوصيت پتانسيل بيشتري براي زايمان از طريق سزارين نسبت به ماديان مي دهد .
در مورد سزارين ابتدا دام مقيد شده و سپس داروي آرام بخش زيلازين xylazine تزريق و حيوان به پهلوي راست خوابانده مي شود . عمل تحت بي حسي انتشاري موضعي از را يک شکاف عمودي در تهيگاه چپ انجام مي شود . در يک مورد سخت زائي که تغيير وضع جنين قابل اصلاح نبود و جنين تلف شد و به وسيله آمبريوتوم بلند عمل آمبريوتوس انجام گرفت. اعراب بدوي آمبريوتوس را با چاقوي جيبي انجام مي دهند .
● جفت ماندگي :
جفت به طور طبيعي ، در طي ساعتي پس از زايمان خارج مي شود و برخلاف گاوها، جفت ماندگي در شتر غير معمول است. برخي معتقدند که جفت ماندگي ۲۴ ساعت بيشتر کشنده است که اين موضوع صحيح نمي باشد و مرگ در اثر متريت احتمالاً بخاطر دست کاري مردم عوام بدون رعايت بهداشت صورت مي گيرد .
● پرولايس رحم و واژن :
هيچ اطلاعاتي در مورد پرولايس رحم وجود ندارد ولي پرولايس واژن امري عادي است . اگرچه معمولاً در شتراني که در مرتع چرا مي کنند رخ مي دهد ولي احتمالاً در حيواناتي که در محوطه اي نگهداري و از يونجه و جو به مقدار زياد تغذيه مي کنند بيشتر ديده مي شود. اعراب پرولاپس واژن را با جا انداختن واژن و سپس با بکار بردن يک فتق بند که فشار کافي روي ميان دو راه مي آورد اصلاح مي کنند . در اين مورد مواردي که با به کار بردن بيحسي اپيدورال و روش بوهنر Buhner در بخيه زير جلدي فرج ( مشابه با روش کاربردي در گاو ) اصلاح شده اند نيز گزارش شده است .
● عدم باروري :
در شتر نر مواردي از فقدان ميل جنسي و عدم توانائي در جفتگيري ديده شده است ولي هيچ اطلاعاتي در مورد شيوع آن وجود ندارد. راجع به احتمال اختلالات مني در نازائي شتر نر گزارشي موجود نيست اما مني در تعداد زيادي از نرهاي طبيعي براي اهداف مطالعاتي به طريق تحريک الکتريکي جمع آوري شده است و همچنين Rakhimzhanov (۱۹۷۱) در قزاقستان توانست با استفاده از واژن مصنوعي گاو همراه با يک لوله جمع آوري دو برابر اندازه معمولي بود اقدام به جمع آوري مني شتران نر نمايد .
Higgns (۱۹۸۶) اظهار مي دارد نازايي شتر ماده ظاهراً بالاست، مطابق با نظر شترداران بدوي از هر ۱۰۰ جفتگيري در يک فصل ۹۰ ۸۰ بچه شتر بدنيا مي آيد . تنها حدود ۱% داراي عقيمي پايدارند .
در برخي سال ها که ميزان بارندگي کم و فقر غذايي موجود است امکان دارد که برخي شتران ماده به خاطر عدم فحلي جفتگيري نکنند .
ممکن است يکي از علل عدم باروري نيز ابتلا به کامپيلوباکتريوز باشد بطوري که Wernery & Ali (۱۹۸۹) در امارات عربي متحده شاهد بودند که يکي از علل مهم عدم باروري در ۳۰ نفر شتر ماده امارات عربي همانا ابتلاي آنان به کامپيلوباکتر فتوس زير گونه « ونراليس » مي باشد .
● سقط جنين :
سقط جنين هاي پراکنده در شتر بسيار رايج است. اما هيچ گزارشي دال بر سقط جنين اندميک وجود ندارد . دلائل سقط جنين در شترها متفاوت بوده و ممکن است علل پاتولوژيکي داشته باشد ، مثل متريت و پيومتر و يا مربوط به ناهنجاري هاي ژنتيکي ناشي از هم خوني و يا مربوط به ترشحات هورموني باشد زيرا بسياري از پرورش دهندگان شترهاي ماده خود را بوسيله يک شترنر موجود در گله جفتگيري مي نمايند که خود باعث افزايش سطح همخوني در گله مي شود . مهم ترين اثراتي که به علت هم خوني ظاهر مي شوند عبارتند : از نابودي صفاتي که خاصيت وراثت پذيري آنها کم است ، خواص توليدمثل در ماده ها و همچنين دژنراسيون زودرس تخمک و جنين .
در سقط جنين هايي ديررس که جنين به حد کافي بزرگ شده است ممکن است جنين مرده در شکم مادر عفوني شود و يا اين که در صورت عدم عفونت جنين بصورت موميائي درآيد. در شترهاي يک کوهانه سقط جنين ممکن است به صورت مرده زائي اتفاق افتد . يک علت اين سقط جنين ها ممکن است پنوموني يا آبله يا علل عصبي باشد . ضمناً در مواردي سقط جنين بعلت پاستورلوز يا سالمونلوز نيز مشاهده شده است . در بسياري از شترهاي ماده اي که بوسيله Shalash (۱۹۶۵) مورد آزمايش قرار گرفتند عفونت رحمي مشاهده شده است عفونت مجاري رحمي و تورم آنها ممکن است باعث سخت زائي و يا دفع نشدن جفت نيز بشود .
بروسلوز نيز مي تواند سقط جنين ايجاد و بر حسب گزارش Ioint (۱۹۷۰) باکتري بروسلا ابورتوس از جنين سقط شده ترشحات دستگاه تناسلي ، ادرار و شير حيوان آلوده جدا شده است .
لپتوسپيروز نيز يکي ديگر از عوامل سقط شتران ماده آبستن است. و براي اولين با در ايران رفيعي و مقامي (۱۹۵۹) در مؤسسه رازي گزارش کردند که موفق به جدا کردن باکتري لپتوسيپرا «ايکتيرو هموراژيک» از شتر ماده سقط جنين کرده اي که مبتلا به خون ادراري بوده شده اند .
بيماري هاي ديگري نيز نظير تب دره ريفت کيو و سورا نيز مي توانند در ايجاد سقط جنين در شترهاي ماده آبستن دخيل باشند .
Djegham (۱۹۸۸) اظهار مي دارد که گزارش نتايج مطالعات سرواپيدميولوژيکي انجام شده توسط دانشجويان دانشکده دامپزشکي «سيدي تهابت» تونس، علل باکتريولوژيک سقط جنين شتران تونس در طي سال هاي ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۷ به شرح زير بوده است :
ابتلاي به کوکسيلا برونتي در ۰۶/۳% شتران و ابتلاي به سالمونلا در ۱% شتران و ابتلاي به کلاميديا در حدود ۴/۴% شتران بوده است. در حالي که تمامي ۵۴۴ نمونه سرم بررسي شده از لحاظ آلودگي به بروسلوز منفي بوده و هيچ نشانه اي از ابتلاي به تب دره ريفت مشاهده نشده است .
● تورم بيضه :
تورم بيضه ها يکي از بيماري هاي شايع در ميان شتران نر مي باشد. اين بيماري يکي از بيماري هاي تناسلي است که منجر به عدم باروري شتران ماده و عدم توانائي شتر در انجام آميزش طبيعي مي گردد. علل بروز و ايجاد اين بيماري مي تواند عوامل عفوني، انگلي و يا ضربه باشد و از ميان عوامل عفوني که توانائي انجام اين کار را دارند مي توان باکتري هاي بروسيلا ابورتوس، سل و کورينه باکتري ها را نام برد ولي تاکنون گزارشي از وقوع اورکيت عفوني در شتران نرسيده است .
از ميان عوامل انگلي که توانائي ايجاد اورکيت در شتران را دارند مي توان از بيماري ديپتالونما اوانسي Dipetalonema evansi نام برد که يک بيماري انگلي است . اين بيماري در شوروي سابق، هندوستان، مصر، ايران و تعدادي ديگر از کشورهاي پرورش دهنده شتر ديده شده است. عامل مسبب بيماري عبارتست از کرم هاي نخي شکل که در بندهاي بيضه ها، سرخرگ هاي ريوي، دهليز راست قلب و عقده هاي لمفاوي مزانتر ديده مي شود. اما ميکروفيلرهاي غلاف دار در خون محيطي نيز يافت مي شوند .
Karrad و همکارانش (۱۹۹۱) در مصر طي آزمايش کلينيکي شترهاي مبتلا به فيلاريوز مشاهده کردند که اين حيوانات دچار ضعف عمومي، بي اشتهايي، کم رنگي غشاي مخاطات، بالارفتن درجه حرارت تا ۷/۳۹ درجه سانتيگراد، به اضافه تورم و بزرگ شدن بيضه ها که گاهي اوقات به اندازه يک توپ تنيس در مي آيد و در بعضي مواقع اين تورم تا مابين رانها و پائين تر از آن ادامه مي يابد و روي حرکت و راه رفتن شترها تأثير مي گذارد .
از ديگر عوامل ايجاد اورکيت مي توان از ضربه هاي شديد به بيضه ها نام برد که اين حالت در اثر لغزيدن شتران بر روي زمين هاي ليز و ضربه خوردن مستقيم بيضه ها صورت مي گيرد و گاهي نيز در اثر ايجاد زخم بر روي کيسه بيضه ها و يا گاز گرفتن بيضه ها توسط شتران نر ديگر، آسيب هاي جدي به کيسه بيضه ها وارد مي گردد و باعث ايجاد تورم بيضه ها مي گردد که گاهي اوقات اين تورم تا روي ران امتداد مي يابد و منطقه دردناک و حساسي را براي حيوان ايجاد مي کند .
▪ درمان :
باتوجه به عامل مسبب انجام مي گيرد وچنانچه عامل مسبب عفوني بود پس از تشخيص مي توان از آنتي بيوتيک هاي مناسب استفاده کرد و جهت درمان بروسلوز مي توان از داروي اريومايسين استفاده کرد. اما چنانچه عامل مسبب انگلي بود و يکي از بيضه ها درگير بود مي توان با اجراي عمل جراحي، بيضه مبتلا را برداشت .
Youssef (۱۹۷۶) در مصر اقدام به اجراي عمل جراحي برداشت بيضه ها براي درمان ديپتالونماتوزيس نمود .
اما جهت درمان Higgins (۱۹۸۶) پيشنهاد مي کند که داروي فؤادين Fouadin به ميزان mg/kg ۵/۰ در خلال ماه هاي تابستان يعني وقتي که مگس هاي ناقل فراوان اند جهت پيگيري از بيماري داده شود. Singh & Vashishta (۱۹۷۷) معتقدند که درمان عمومي با ارسنيک، انتيموان و فرآورده بيسموت مؤثر است و اظهار مي دارند که محلول ۱% ارسناميد (کارپاسولايت سديم ) بصورت وريدي با دوزاژ cc/kg ۲ روزانه به مدت ۱۵ روز بايد تجويز شود و بايستي به شتر تحت درمان چندين هفته استراحت داد . در اين صورت کرم هاي تلف شده تجزيه شده و جذب مي شوند و ضمناً از تزريق اطراف رگي دارو بعلت خاصيت سفت کنندگي عروق خودداري شود و هم چنين دي اتيل کربامازين (کاربيد) به صورت خوراکي روزانه در سه نوبت بعد از غذا براي مدت يک ماه با دوزاژ mg/kg ۴۰۲۰ ميکروفيلرها را از بين خواهد برد. هم چنين مي توان هگزاکلروپيپرازين را با دوزاژ mg ۱۲۰ در ۵/۴ ليتر آب اشاميدني براي مدت چند روز مصرف کرد .
Abdulmajid و همکارانش (۱۹۸۸) در مصر با استفاده از اورمکتين (ايفومک) در درمان شترهاي آلوده مشاهده کردند که اين دارو با دزاژ ۱ مل براي هر ۵۰ کيلو وزن زنده دام توانست نقش فعالي را در از بين بردن کرم ها و ميکرو فيلرهاي آنها داشته باشد و باعث از بين رفتن علايم کلينيکي و زوال تدريجي ميکروفيلرهاي خون ، در طي چهارهفته پس از درمان گرديد به گونه اي که ميزان ميکروفيلرهاي خون در پايان به صفر رسيد .
El Amin و همکارانش (۱۹۹۳) در سودان اقدام به درمان ۳ نفر شتر آلوده با يک تزريق زير جلدي به ميزان mg/kg ۲/۰ اورمکتين (ايفومک) نمودند و خون اين شترها بعد از ۵۲ روز پس از درمان فاقد ميکروفيلرها گرديد .
به هرحال براي پيشگيري از اين بيماري مبارزه با حشرات ناقل انگل هاي فيلاريا ضروري است. اما جهت درمان تورم بيضه ناشي از ضربه و فشار مي توان از داروهاي ضد التهاب مانند ترکيبات استروئيدي مثل بتامتازون، دگزامتازون، پردين زولون و يا ترکيبات غير استروئيدي مثل فنيل بوتازون و غيره استفاده کرد و چنانچه تورم بيضه ناشي از زخم هاي شديد و عميق کيسه بيضه بود بايد با ضدعفوني کردن پيگير محل زخم و تزريق آنتي بيوتيک هاي وسيع الطيف جهت درمان بيماري اقدام نمود .
● ورم پستان Mastits
بيماري است که اغلب پستانداران را مبتلا مي سازد و بوسيله تغييرات فيزيکي شيميائي و معمولاً ميکربي شير و همچنين تغييرات حاصله از بيماري در بافت پستان مشخص مي شود. مهم ترين تغييراتي که در شير ايجاد مي گردد عبارتست از تغيير رنگ، وجود لخته و پيدايش تعداد زيادي لوکوسيت و دربسياري از موارد ورم پستان علايمي نظير گرمي، درد و سفت شدن غده پستان را به همراه دارد، عوامل بيماريزاي گزارش شده عبارتند از : کلبسيلاپنومونيا، اشرشياکلي، استافيلوکوکوس اورئوس، کورينه باکتري پيوژنس، باسيلوس سرئوس، کلستريديوم پرفرنژانس، استرپتوکوکوس و انواع پاستولاها مي باشند . طرز انتقال بيماري از طريق دخول عامل مسبب به مجراي سرپستان انجام مي گيرد و به همين جهت رعايت اصول بهداشتي مي تواند تا حدود بسيار زيادي در کاهش وقوع بيماري مؤثر باشد .
اپيدميولوژي : اگرچه گزارشات کمي در کتاب ها موجود است ولي بيماري در بين شترها رايج است و اغلب در مزارع پرورش شتر ديده مي شود ( Higgins ۱۹۸۶). اين بيماري در ميان شترهاي مصر، عربستان سعودي ، سومالي ، هندوستان و شوروي سابق گزارش شده است .
در هندوستان Kapur و همکارانش (۱۹۸۲) يک مورد از ورم پستان به فرم فوق حاد گزارش کردند که از آن کلبسيلاپنومونيا و اشرشيا کلي جدا گرديد . هرچهار کارتيه پستان مبتلا بوده است و اين عفونت پس از انجام عمل سزارين در دانشکده دامپزشکي در حيوان ديده شد و اين باکتري ها ممکن است که در موارد ورم پستان هاي مزرعه اي مشاهده نگردد .
Kospakov (۱۹۷۸) در شوروي سابق موفق گرديد که ۸۷ سويه استافيلوکوک پاتوژن از پستان شتر، ۱۶ مورد از شير، ۲۰ مورد از پوست پستان، ۳ مودر از دستان شيردوشان جدا نمايد. آزمايش ۲۹۱ نمونه شير گرفته شده از ۷۵ شتر سالم در شوروي سابق نشان مي دهد که متوسط شمارش سلولي ۱۰×۳/۱ سلول در ميلي ليتر و در شروع دوره خشکي به ۱۰×۹/۷ سلول در ميلي ليتر مي رسد . اما در ۹ نمونه شير تهيه شده از شترهاي مبتلا به فرم تحت حاد ورم پستان مشاهده شد که متوسط شمارش سلولي مابين ۱۰×۱۲۴/۷ سلول در ميلي ليتر بوده است (Kospakov ، ۱۹۷۸) .
Sharma ( در تماس هاي شخصي با Singh & vashista ۱۹۷۷) اظهار نموده است که در هندوستان شاهد وقوع ورم پستان در يک شتر ماده بوده است که آبسه اي در کارتيه عقبي چپ پستانش وجود داشته که عامل مسبب آن کورينه باکتري پيوژن بوده است و وي معتقد بوده که وجود آبسه در کارتيه فوق الذکر و خروج چرک و ترشحات از آن کارتيه و ورود آن به کارتيه هاي سالم باعث ايجاد ورم پستان گرديده است .
Singh & vashista (۱۹۷۷) اظهار مي دارند که باتوجه به گزارشات رسيده انتقال بيماري بيشتر توسط شيردوشي هاي غير بهداشتي صورت مي گيرد و در صورتي که فرم شديد ورم پستان اتفاق افتد باعث تشکيل آبسه يا خشک شدن کارتيه مبتلا خواهد شد و مي توان با خشکانيدن عفونت آبسه را تميز کرد يا بافت نکروزه شده را برداشت و کارتيه مبتلا را با مواد ضدعفوني کننده ، ضدعفوني کرد. پستان اتروفي شده علاج ناپذير بوده و کارتيه مبتلا شيري توليد نخواهد کرد و غيرفعال خواهد شد. بايستي دقت کنيم که شتري را که داراي کارتيه پستان اتروفي شده است را براي پرورش يا اصلاح نژاد خريداري ننمائيم. سر پستانک هاي بسته بعد از زايش در شتر جوان ورم پستان ايجاد خواهد کرد .
Hassanein و همکارانش (۱۹۸۴) در مصر، شاهد بروز ورم پستان در شتر ماده اي به عمر ۵ سال پس از زايمان بوده اند . در اين مورد کارتيه جلوئي فيبروزه شده و مجراي سر پستان به طور کامل بسته شده بود و حيوان دچار تب، بزرگ شدن حجم پستان و درد بوده است . جهت انجام آزمايشات باکتريولوژي، نمونه هائي از شير حيوان بيمار را از دو کارتيه عقب، توسط لوله هاي آزمايش استريل گرفته و اقدام به کشت اين نمونه ها در محيط هاي کشت مناسب گرديد و بعد از جداسازي عامل مسبب مشخص گرديد که باکتري هاي مذکور کورينه باکتري پيوژنس مي باشند .
Abdurahman & Borbstien (۱۹۹۱) اظهار مي دارند که بيماري ورم پستان از بيماري هاي شايع در ميان شترهاي يک کوهانه سومالي است .
Mostafa و همکارانش (۱۹۸۷) در مصر اقدام به جمع آوري نمونه هاي شير از پستان هاي به ظاهر طبيعي ، ۵۵ نفر شتر ماده نمودند که از ۳۰ نمونه از آنها تعداد ۵۸ سويه از کلستريديوم پرفرنژانس ، استافيلوکوکوس ارئوس کوآگولاز مثبت، واشيرشياکلي بدست آمد و اين نمونه هاي شير در تست هاي ورم پستان whisteside و Negretti و تست کاليفرنيا و افزايش تعداد سلول ها ومقدار کلورايد و PH مثبت بوده اند .
Hafez و همکارانش (۹۱۸۷) گزارش کردند که در طي سال ۱۹۸۶ درمنطقه الاحساء عربستان سعودي مواردي از ورم پستان در ميان گاوها، گوسفندها، بزها و شترها تشخيص داده شد و اين ورم پستان ها به سه دسته حاد ،مزمن و نکروتيک تقسيم بندي شدو بيشترين نسبت مبتلايان به ترتيب در بزها و گوسفندها و سپس گاوها و بالاخره کمترين ميزان ابتلا در شترها بوده است که در شترها ۴۰ مورد (۵/۶۴%) مبتلا به فرم حاد و ۱۸ مورد (۲۹%) مبتلا به فرم مزمن و ۴ مورد (۵/۶%) مبتلا به فرم نکروتيک بودند. در تمامي گونه ها استافيلوکوکوس ارئوس شايع ترين عامل بيماريزا بود و پس از آن انواع استرپتوکوکوس ها در گوسفندها و شترها عامل مسبب بيماري بودند البته عامل بيماريزاي اصلي ديگري که از گاوها و شترها جدا گرديد انواع پاستورلاها بود .
▪ علائم باليني
بر حسب عامل بيماريزا، علائم باليني بيماري نيز مختلف مي باشد . ولي به هرحال چهره عمومي بيماري در همه حالات مشابه است و صرفنظر از فرم هاي فوق حاد، حاد و تحت حاد و مزمن بيماري که اختلاف زيادي از لحاظ علائم باليني از خود نشان مي دهند بيماري معمولاً با تب درد و تورم همراه است .
Hassanein و همکارانش (۱۹۸۴) گزارش کرده اند که در حيوان بيمار شاهد افزايش درجه حرارت بدن تا ۳۹ درجه سانتيگراد بوده اند و پستان هاي حيوان بسبب التهاب، متورم و بزرگ شده به گونه اي که حجم پستان به چهار برابر حجم طبيعي خود مي رسد و حيوان دچار ناراحتي بوده و پستان هاي وي داغ و ملاسه آنها درد آلود است وعلاوه بر آن ترشح شير غير عادي بوده و ممکن است که در آن لخته ، دانه و يا چرک مشاهده شود ، ضمناً وقوع فيبروز پستان نيز در شترهاي مبتلا به ورم پستان گزارش شده است .
▪ تشخيص :
وضعيت ظاهري پستان ووضعيت شير مي تواند ما را به بيماري ظنين نمايد . در تشخيص و پيشگيري ورم پستان روش هاي آزمايشگاهي بمنظور کاهش وجود ياخته ها، ميکرب ها و تغييرات شيميائي در شير داراي ارزش است. هم چنين مي توان ميکرب هاي جدا شده را از نظر حساسيت در برابر داروهاي مختلف آزمايش نمود .
▪ درمان
با توجه به اين که عوامل باکتريايي مختلفي از ورم پستان شتر جدا شده است بهتر است جهت درمان از آنتي بيوتيک هاي وسيع الطيف استفاده شود و يا اينکه اقدام به کشت نمونه شير نموده و عامل مسبب را مشخص کرده و از آنتي بيوتيک مناسب استفاده شود .
Hassanein و همکارانش (۱۹۸۴) پس از تشخيص عامل مسبب که کورينه باکتري پيوژن بود. اقدام به استفاده از پمادهاي پستاني حاوي ترامايسين نمودند و اين کار را هر ۴۸ ساعت يکبار و بمدت يک هفته تکرار کردند و همراه با آن اقدام به تزريق آنتي بيوتيک هاي ديگر از طريق عضلاني نموده و پني سيلين به مقدار ۱۰۰۰۰ (واحد بين المللي / کيلوگرم وزن حيوان ) و استرپتومايسين بمقدار ۱۰ (ميلي گرم / کيلوگرم وزن حيوان) به مدت چهار روز تجوير گرديد و پس از اين درمان آنان شاهد بازگشت پستان، پس از چهار روز به حالت طبيعي خود بودند درحالي که ترشح شير از دوکارتيه عقب يک هفته پس از درمان به حالت طبيعي خود برگشت .
حربي و هارون (۱۹۹۰) اظهار مي دارند که ورم پستان از بيماري هاي شايع در ميان شتران سوداني است که موجب از بين رفتن پستان و يا ايجاد ناراحتي هاي گوارشي در بچه شترها مي گردد و آنان را به سبب اسهال تلف مي نمايد. عوامل مسبب جدا شده در سودان استرپتوکوکوس ها و استافيلوکوکوس ها بوده اند .
العاني (۱۹۹۰) درعراق، اقدام به جمع آوري نمونه هاي شير از ۵۰ شتر شيروار جهت انجام آزمايشات باکتريولوژي نمود. که ۸ نفر از اين شتران مبتلا به ورم پستان مزمن (۱۶%) بودند و ۲۰% مبتلا به ورم پستان حاد و ۱۰% مبتلا به ورم پستان تحت حاد بودند و باکتري هاي مختلفي جدا گرديد که مهم ترين آنها استافيلوکوکوس اورئوس و استرپتوکوکوس به ميزان ۲۰% و باکتري هاي ديگري همچون پاستورلاها و اشرشيا کلي بوده است. دراين بررسي وي اقدام به انجام آزمايش حساسيت باکتري ها در برابر آنتي بيوتيک ها نمود و مشاهده کرد که جنتامايسين موثر ترين آنتي بيوتيک عليه اين ميکروب ها بوده است.
● آندومتريت Endometritis
عبارتست از تورم رحم، که محل آن فقط به اپي درم رحم مي باشد و عامل مسبب از راههاي مختلفي به آن منتقل مي گردد و ممکن است عامل مسبب از خارج دستگاه تناسلي و از طريق مهبل وارد شده و آندومتريت ايجاد کند يا ممکنست که ارگان هاي مجاور رحم هنگامي که دچار تورم و التهاب مي گردند اين التهاب را به رحم نيز منتقل نمايند و گاهي نيز رحم به سبب انتقال عوامل بيماريزا از طريق خون و رسيدن آن به رحم دچار بيماري شود که اين حالت در بعضي بيماري هاي سيستميک اتفاق مي افتد .
اندومتريت بعد از سخت زائي نيز ديده شده است ، بالاخره اگر با دخالت هاي غير بهداشتي افراد ناآگاه همراه باشد و همين طور عدم خروج غشاهاي جنيني در وقت معين خود و در نتيجه گنديدگي آن باعث التهاب رحم مي گردد .
در مصر، Hegazy و همکارانش (۱۹۷۹) اقدام به بررسي هاي ميکروبيولوژي و هيستوپاتولوژي حالت هائي نمودند که در آنها اندومتريت مشاهده شده بود و توانستند تعدادي از عوامل مسبب التهاب را که متفاوت بودند جدا نمايند . که اين عوامل شامل : انواع پروتئوس ها، انواع سرايتا، انواع انتروباکتر، انواع کلبيسلا، اشرشياکلي، انتروکوکسي، انواع باسيلوس ها، کورينه باکتريوم رنالي، کورينه باکتري پيوژن، استافيلوکوکس ارئوس ، انواع ميکروکوکوس ها و استافيلوکوکوس پيوژن بودند حادترين اندومتريت مشاهده شده موردي بود که از آن کورينه باکتري پيوژن جدا گرديد.
Shalabi و همکارانش (۱۹۹۰) در مصر، پس از بررسي ۳۹۹ دستگاه تناسلي شتران ماده، شاهد وجود ۹۸ مورد تغييرات پاتولوژيکي بودند که از آن ميان تعدادي نيز دچار اندومتريت بودند.
FETAIH و همکارانش (۱۹۹۲) در دانشکده دامپزشکي زوريخ آلمان اقدام به بررسي هيستوپاتولوژيکي ۶ نمونه رحم سالم و ۱۱ نمونه رحم مبتلا به اندومتريت شتر نمودند. و توانستند تفاوت هائي را در اين دو مورد مشاهده کنند اما آزمايش هاي باکتريولوژي رحم هاي مبتلا به اندومتريت نتوانست وجود ميکروبي را در آنها ثابت نمايد .
▪ علائم باليني
مي تواند شبيه علائم باليني بيماري در گاوها باشد و اين عفونت و التهاب رحم باعث تأخير در آبستني و افزايش تعداد کشش جهت آبستني گردد. چه اينکه تخم گشنيده شده بعلت غير طبيعي بودن آندومتر و عفونت رحم ممکنست بميرد و شتر آبستن نگردد. موکوس فحلي نيز بجاي شفاف و تميز بودن اغلب کدر و شيري رنگ و شامل تعداد زيادي لوکوسيت است .
▪ درمان
درمان با خارج کردن چرک و ترشحات التهابي انجام مي شود که مي توان اين کار را با ماساژ ملايمي از طريق رکتوم انجام داد. سپس بايد رحم را با محلول هاي ضد عفوني رقيق همچون محلول لوگول ضدعفوني کرد و همانطور مي توان ار بيکربنات سديم ۱۲% و يا محلول کلرامين با غلظت ۵/۰۱% استفاده کرد و بعد از پايان شستشو مي توان انتي بيوتيک هائي مثل پني سيلين، استرپتومايسين و تتراساسکلين را بصورت محلول و يا بصورت ابلت رحمي مورد استفاده قرار داده و آنها را بصورت موضعي داخل محوطه رحم قرار داد به اضافه آن بايد اقدام به درمان عمومي با آنتي بيوتيک ها از طريق تزريق عضلاني نمود .
● پيومتر Pyometra
بيماري عفوني رحم است که با جمع شدن اکسوداي چرکي در رحم، باقي ماندن جسم زرد و آنستروس مشخص مي شود. عوامل مسبب بيماري متفاوت است ولي مهم ترين آنها تريکوموناس فيتوس، اشرشياکلي، کورينه باکتري پيوژن، استافيلوکوک ها و استرپتوکوک ها مي باشند و بنابر گزارشات رسيده در شترها عامل مسبب کورينه باکتري پيوژن مي باشد و پيومتر بر دو گونه باز و بسته مي باشد . پيومتر بسته معمولاًً بعد از انجام آميزش جنسي ايجاد مي شود در حالي که پيومتر باز معمولاً قبل از آميزش جنسي بوجود مي آيد. پيومتر بيماري شايعي است که در گاوها، گوسفند ها، بزها، سگ ها و ماديان ايجاد مي گردد. اما اطلاعات بسيار محدودي در کتابها، در مورد ابتلاي شترها ماده به اين بيماري موجود مي باشد .
Ribadu و همکارانش (۱۹۹۱) در بررسي هاي کشتارگاهي خود بر روي اعضاي تناسلي ۸۵۰ شتر ماده وارداتي که در کشتارگاه کانو نيجريه در خلال اکتبر ۱۹۸۷ تا آوريل ۱۹۸۸ کشتار شده بودند توانستند شاهد وجود ۳ مورد پيومتر (۳۵/۰%) در ميان شترهاي ماده باشند .
Chauhan & Kaushik (۱۹۹۲) در خلال بررسي بيماري هاي شتر در ايالت هارياناي هندوستان در مجموع ۲۸ شتر ماده که از يک دهکده بودند شاهد ابتلاي پنج شتر ماده به پيومتر بودند و نشان دهنده عدم باروري و ترشح چرک زرد رنگ از فرج د رخلال وضعيت نشستي و يا در خلال ادرار کردن بودند نمونه هاي چرک از فرج پنج نفر شتر با استفاده از سوآپ هاي استريل در محلول فسفات بوفر و آبگوشت تري فسفات سويا ترشحات چرکي از فرج در وضعيت نشستن و يا در شترهاي ماده بيمار، آنها داراي ترشحات چرکي از فرج در وضعيت نشستن و يا در هنگام ادرار بودند و با فشار دادن رحم از طريق رکتوم، مقدار زيادي از چرک و دانه هاي چرکي خارج گرديد. چرک ها داراي رنگي زرد و قوام ضخيمي بودند و مشاهده گرديد که مهبل پرخون و پوشيده از چرک بوده است درجه حرارت مقعدي طبيعي بود .
Rathore (۱۹۸۶) پيش از اين متريت را در شترها همراه با ترشحات موکوپرولانت گزارش کرده بود و درجه حرارت مقعدي ۱۲ درجه فارنهايت از حالت طبيعي بيشتر شده بود. نمونه چرک هاي گرفته شده بوسيله مطالعه ميکروسکوپي مستقيم جهت مشاهده تريکوموناس فيتوس مورد آزمايش قرار گرفتند و تمامي نمونه ها از اين لحاظ منفي بودند و آزمايش کشت بر روي محيط کشت «بلادآگار» نشان دهنده ظهور کلني هاي کوچک نيمه شفاف بود که در تمامي ۵ نمونه بواسطه يک منطقه بتاهموليز احاطه شده بود . بر اساس رنگ آميزي و واکنش هاي بيوشيميائي ، باکتري هاي جدا شده کورينه باکتري پيوژن تشخيص داده شد کورينه باکتري پيوژن بعنوان عامل پيومتر در حيوانات اهلي شناخته شده است (Roberts ۱۹۷۱) و اين ارگانيسم بر روي سطح غشاي مخاطي حيوانات خونگرم زندگي مي کند ( sneath و همکارانش ۱۹۸۶) .
Chauhan و همکارانش (۱۹۸۷) توانستند کورينه باکتري پيوژن را در ميان ۱۱۹ نمونه سواپ تهيه شده از رحم شترهاي به ظاهر سالم که جهت تعيين فلور باکتريائي طبيعي آزمايش مي شدند به ميزان ۸/۵% جدا نمايند .
Shalabi و همکارانش (۱۹۹۰) اقدام به بررسي تغييرات پاتولوژيکي دستگاه تناسلي شتران ماده مصري نمودند . در اين بررسي ۹۸ مورد پاتولوژيک از ميان ۳۹۹ دستگاه تناسلي شتر ماده گزارش گرديد و اين حالت هاي پاتولوژيک شامل : هيدروبوريست، اندومتريت و پيومتر و کيست تخمدان بود و در طي اين بررسيها مشخص شد که در موارد کيست تخمدان، هيدروبوريست و پيومتر مقدار کمتري از پروژسترون در خون حيوانات بيمار بوده است و در حالت اندومتريت، نسبت پروژسترون با حالت طبيعي مساوي بود .
Ribadu و همکارانش (۱۹۹۱) در بررسي هاي کشتارگاهي خود بر روي اعضاي تناسلي ۸۵۰ شتر ماده وارداتي که در کشتارگاه کانو نيجريه در خلال اکتبر ۱۹۸۷ تا آوريل ۱۹۸۸ کشتار شده بودند شاهد وجود ۳ مورد پيومتر (۳۵/۰%) بوده اند .
● کيست تخمدان Ovarian cyst
عبارتست از بيماري هورموني تناسلي که در بسياري از پستانداران و از آن جمله شتران اتفاق مي افتد و علت آن کاهش و يااختلال در ترشح هورمون LH است زيرا که اين هورمون مسئول تخمک گذاري و تشکيل جسم زرد مي باشد. اين بيماري رابطه مستقيمي با شرايط محيط هم چون: تهويه، نور و تغذيه و غيره دارد و بيماري معمولاً در حيواناتي اتفاق مي افتد که جيره غذائي آنان خوب بوده و حيوان حرکت و جنب و جوش کمتري دارد. برخي از محققين ذکر کرده اند که اين بيماري داراي صفت ارثي بودن است و از مادران بيمار به فرزندان منتقل مي گردد. به هرحال سبب اصلي بيماري هنوز نامشخص است. ولي مشاهده شده است که حيوانات بيمار پس از تزريق هرمون LH بهبود يافته اند و به همين دليل است که علت ايجاد بيماري را کاهش ترشح LH قبل از تخمک گذاري و يا همزمان با آن دانسته اند و حالت هاي کيست تخمدان به سه گونه تقسيم مي گردد. کيست فوليکول گراف، کيست لوتيني و کيست جسم زرد و کيست هاي تخمداني که در شتران اتفاق مي افتد غالباً از نوع کيست هاي فوليکول گراف است .
Elwishy (۱۹۸۹) در مصر اقدام به بررسي پس از مرگ، اعضاي تناسلي ۱۰۴۸ نفر شتر ماده غير آبستني نمود و شاهد حالت هاي غير طبيعي آشکاري در ۲۲ مورد از آنها بود که نسبت ابتلا به کيست فوليکولي ۹/۰% بوده است .
Ribadu و همکارانش (۱۹۹۱) در بررسي هاي کشتارگاهي خود بر روي اعضاي تناسلي ۸۵۰ نفر شتر ماده وارداتي که در کشتارگاه کانو نيجريه در خلال اکتبر ۱۹۸۷ تا آوريل ۱۹۸۸ کشتار شده بودند شاهد وقوع بيماري در ۴۹/۴% بودند که اين ميزان شامل بيماري هاي متفاوتي بود که از آن ميان کيست هاي فوليکوولي دژنره شده ۱ مورد (۱۲/۰%) و کيست هاي تخمدان همراه با خونريزي ۴ مورد (۴۷/۰%) بوده است .
Shalabi و همکارانش (۱۹۹۰) اقدام به بررسي تغييرات پاتولوژيکي دستگاه تناسلي شتران ماده مصري نمودند . در اين بررسي ۹۸ مورد پاتولوژيک از ميان ۳۹۹ دستگاه تناسلي شتر ماده گزارش گرديد و اين حالت هاي پاتولوژيک شامل : هيدروبوريست، اندومتريت، پيومتر و کيست تخمدان بود و در طي اين بررسيها مشخص شد که در موارد کيست هاي تخمدان مقدار کمتري از پروژسترون در خون حيوانات بيمار مشاهده مي شود اما در حالت کيست جسم زرد ميزان پروژسترون بالاتر بوده است. اما در مورد کلسيم و منگنز، مشاهده شد که که نسبت به اين دو عنصر در حيوانات داراي حالت هاي غير طبيعي بالاتر از شتران ماده طبيعي مي باشد و همچنين فسفر غيرارگانيک نيز، در شتران ماده داراي کيست تخمدان و کيست جسم زرد بالاتر بود و مقدار مس در تمام حالت هاي غير طبيعي، به جز کيست جسم زرد بالاتر بوده است .
Hussein & Hassieb (۱۹۸۹) در مصر اقدام به برريس ۹۶ نمونه دستگاه تناسلي از شتران ماده کشتار شده در کشتارگاه قاهره نمودند و پس از آزمايش و بررسي هاي مورفولوژيکي اين نمونه ها، آنان توانستند چهار مورد مبتلا به کيست فوليکولي تخمدان را مشاهده کنند که يکي از کيست ها در تخمدان چپ و سه مورد ديگر در تخمدان راست قرار داشت، تخمدان ها داراي قطري معادل ۲ ۵/۴ سانتيمتر بودند و اويدوکت ها حالت طبيعي داشتند .
آنان در تخمدان طرف چپ مبتلا، شاهد استحاله و اتروفي سلول هاي گرانولار و استحاله سلول هاي اپيتليال جدار داخلي بودند در حاليکه جدار خارجي بعلت وجود بافت فبريني، ضخيم شده بود و فضاي داخلي آن حاوي ترشحات تيره رنگي بود و جدار فوليکول حاوي تعدادي از مويرگ هاي پرخون و مناطق خونريزي بود. اما در تخمدان هاي طرف راست مبتلا، فوليکول ها داراي سلول هاي گرانولار نبوده و دو جدار داخلي و خارجي به صورت يک لايه فبريني واحدي در آمده بودند و فضاي فوليکول ها حاوي مايعات سروزي کم رنگي بود .
▪ علائم باليني
علائم باليني بيماري هنوز بدرستي در شتران مطالعه نشده است ولي باتوجه به وجود علائم مشابهي در گاو و ماديان و غيره، انتظار مي رود که در حيوان عدم نظم دوره استروس، کاهش وزن بعلت عصبانيت و حرکت زياد و بي تابي، شل شدن ليگمان خاجي راني، تورم و باد کردن فرج، و ظهور ترشحات واژني کم رنگ مشاهده گردد .
▪ در مان
درمان بيماري در شتران هم چون درمان بيماري در گاوان است که بايد :
اقدام به برطرف کردن کيست تخمدان از طريق ملامسه رکتال نمود و بايد اين کار را به فاصله هاي پراکنده و با فاصله زماني ۶۱۰ روز انجام داد تا سيکل استروس به حالت طبيعي خود برگردد و برخي از محققين پيشنهاد کرده اند که از اين روش استفاده نشود زيرا سبب بروز خونريزي و ايجاد چسبندگي با اعضاي مجاور مي گردد .
تزريق هرمون LH به ميزان ۲۵۰۰ واحد بين المللي در عضلات و ۱۵۰۰ واحد بين المللي در وريد و ۵۰۰ واحد بين المللي در داخل کيست هاي تخمداني .
تهيه شرايط بهداشتي لازم همراه با تهويه، نور، تغذيه مناسب و غيره .
● مرگ زودرس جنين
مرگ جنين ممکن است در تمام مراحل تکامل اتفاق افتد. چنانچه در مرحله ابتدائي آبستني يعني زمان بين لقاح و لانه گزيني صورت گيرد مرگ زودرس جنين ناميده شده و اگر در مراحل آخر آبستني اتفاق افتد معمولاً سقط جنين ناميده مي شود. گاهي اوقات جنين پس از مرگ به عللي در رحم باقي مي ماند. در چنين مواردي سه حالت پيش مي آيد: ۱ جنين موميائي مي شود. ۲ جنين له مي شود. ۳ جنين گنديده شده و باد مي کند.
Ribadu و همکارانش (۱۹۹۱) در بررسي هاي کشتارگاهي خود بر روي اعضاي تناسلي ۸۵۰ نفر شتر ماده وارداتي که در کشتارگاه کانو نيجريه در خلال اکتوبر ۱۹۸۷ تا آوريل ۱۹۸۸ کشتار شده بودند شاهد گنديدگي جنين در ۱ مورد (۱۲/۰%) بوده اند .
▪ علائم باليني
وضعيت عمومي دام دچار اختلال شده و درجه حرارت بدن بالا مي رود، مايعات جنيني خيلي متعفن و بدبو مي باشد . خارج کردن جنين در برخي موارد غيرممکن بنظر مي رسد.
▪ درمان
پيشگيري بيمار بايد با احتياط انجام شود . رحم را با مايعات ضدعفوني کننده شستشو داده و مقدار متنابهي سولفاميد و آنتي بيوتيک داخل رحم تزريق کرد و بالاخره استفاده از هرمون لب خلفي هيپوفيز وارگوتين جهت جمع شدن رحم الزاميست .

● توليد مثل شتر نر بر خلاف شتر ماده داراي فصل جفتگيري است و اين فصل جفتگيري متناسب با هنگام آمادگي شتر ماده جهت باروري است، و فصل جفتگيري در نيمه كره ...

شتر حيوان نشخوار كننده ، بدون شاخ و زوج سمي است كه به گروه پستانداران تعلق دارد . شتر داراي چهار اندام خلفي و قدامي بلند و قوي است كه هر كدام به كف پا ...

شترمرغ ها از بسياري جهات گونه اي منحصر به فرد بشمار مي آيند و همين امر باعث گرديده تا در سالهاي اخير توجهات زيادي معطوف آن گردد. به طور مثال تخم آن در ...

خارشُتُر (نام علمي Alhagi maurorum) گياهي است پايا از خانواده پروانه‌داران (Papilionaceae يا Fabaceae) از زيرخانواده باقالاها (Faboideae) و يکي از بنش ...

شترمرغ نيز مانند حيوانات ديگر در معرض بيماريها و عفونتهاي مختلفي ميباشد .جهت مديريت صحيح گله هاي شتر مرغ که از اهميت حياتي در اين صنعت برخوردار است با ...

شترمرغ نيز مانند حيوانات ديگر در معرض بيماريها و عفونتهاي مختلفي ميباشد .جهت مديريت صحيح گله هاي شتر مرغ که از اهميت حياتي در اين صنعت برخوردار است با ...

تاليف : دکتر احسان مقدس در روز پنجم جولاي ۲۰۰۴ خبرگزاري ترکمنستان اعلام کرد که بيماري خطرناک وواگيري در بين دام هاي منطقه مرزي قزاقستان واوزبکستان که ...

فرزند شما از بدو تولد قادر به برقراري ارتباط مي باشد. او از روش گفتگوي خاصي براي بيان احساسات و خواسته هاي خود استفاده مي کند، اين روش گفتگو و راه برق ...

دانلود نسخه PDF - شتر