up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله سياره مريخ PDF
QR code - سياره مريخ

سياره مريخ

سياره مريخ (2)

در بسياري موارد به نظر مي رسد که آب به طور ناگهاني در اين مناطق از زير زمين فوران کرده است. در نواحي ديگري از مريخ پديده هاي بسيار کوچکتري به نام شبکه هاي دره اي وجود دارند. اين شبکه ها بسيار شبيه به سيستم هاي رودخانه اي در روي زمين مي باشند. شبکه هاي دره اي مريخ عرضي برابر چندين کيلومتر و طولي برابر چند صد کيلومتر دارند. اين شبکه ها به نوعي پديده هايي باستاني در مريخ به حساب مي آيند. وجود آنها مي تواند بيانگر اين باشد که روزگاري هوا در مريخ به قدري گرم بوده که امکان وجود آب به شکل مايع وجود داشته است.
آبگذرها از شبکه هاي دره اي نيز کوچکترند. آنها اغلب در ارتفاعات قرار دارند. احتمالا وجود آنها بر اثر تراوشات آب از زير زمين به سطح، ظرف چند ميليون سال پيش مي باشد.
▪ رسوبات قطبي
جالب ترين پديده در مناطق قطبي مريخ، توده هاي ضخيمي از لايه هاي رسوبي مواد مي باشد. دانشمندان بر اين باورند که اين لايه ها با ترکيبي از يخ آب و ذرات خاک تشکيل شده اند. اين رسوبات تا ارتفاع ۸۰ درجه از هر دوقطب گسترش يافته اند.
احتمالا اتمسفر در طي مدتهاي طولاني منجر به رسوب لايه هايي گرديده است. اين لايه ها ممکن است مدارکي براي فعاليتها و تغييرات فصلي آب و هوا در طي گذشت زمانهاي بسيار طولاني باشد. يکي از احتمالات تغيير آب و هوا در مريخ تغيير زاويه محور طولي اين سياره مي باشد. اين تغييرات منجر به تغيير مقدار تابش نور خورشيد به قسمتهاي مختلف سياره و در نتيجه تغييرات کلي آب و هوا در مريخ مي گردد. مقدار رسوباتي که اتمسفر ايجاد مي کند با تغييرات گذشته در آب و هوا ارتباط مستقيم دارد.
در بالاي لايه هاي رسوبي موجود در هر دو نيمکره کلاهک يخ آب وجود دارد که در تمام سال به شکل يخ باقي مي مانند. اين لايه ها و کلاهک روي آنها چندين کيلومتر ضخامت دارد.
در فصل زمستان کلاهک هاي فصلي که از لايه هاي يخ زده تشکيل مي شوند نيز ظاهر مي گردند. اين کلاهک ها به خوبي توسط تلسکوپ هاي مستقر بر روي زمين قابل رويت مي باشند. کلاهک هاي فصلي شامل دي اکسيد کربن منجمد يا يخ خشک که از دي اکسيد کربن موجود در اتمسفر به وجود مي آيد، مي باشد. در سردترين روزهاي زمستان اين لايه ها تا ارتفاع ۴۵ درجه به سمت استوا گسترش مي يابند.
▪ اتمسفر
اکسيژن موجود در اتمسفر مريخ در قياس با زمين بسيار اندک است. اين گاز تنها ۱۳ ۰ درصد از کل اتمسفر مريخ را تشکيل مي دهد در حاليکه ۲۱ درصد از جو زمين ما از اکسيژن تشکيل شده است. دي اکسيد کربن ۳ ۹۵ درصد از اتمسفر اين سياره را شامل مي شود. بقيه گازها عبارتند از نيتروژن، ۷ ۲ درصد، آرگون، ۶ ۱ درصد، مونوکسيد کربن، ۰۷ ۰ درصد و بخار آب، ۰۳ ۰ درصد.
▪ فشار
در سطح مريخ، فشار جو عمدتا حدود تنها ۷ ۰ کيلوپاسکال يعني تقريبا ۷ ۰ درصد فشار جوي سطح زمين مي باشد. با تغيير فصل در مريخ اين مقدار بين ۲۰ تا ۳۰ درصد دستخوش تغيير مي گردد.
در هر زمستان تغليظ گاز دي اکسيد کربن در قطبها منجر به کاخش ميزان اين گاز در اتمسفر مي گردد. در نتيجه فشار هوا به شکل قابل ملاحظه اي کم مي شود. متضاد اين فرايند در فصل تابستان صورت مي گيرد. علاوه بر تغييرات فصلي، در طي روز نيز بنا به تغيير شرايط آب و هوا فشار اتمسفر نيز تغيير مي کند. اين پديده در سياره زمين نيز رخ مي دهد.
▪ دما
سردترين قسمتهاي مريخ در ارتفاعات ۶۵ تا ۱۲۵ کيلومتري آن مي باشد. در اين ارتفاعات دماي هوا ۱۳۰- درجه سانتيگراد است. با کم شدن ارتفاع نسبت به سطح، دما افزايش يافته و در طي روز به ۳۰- تا ۴۰- درجه سانتيگراد مي رسد.
دماي اتمسفر مريخ در زمانهايي که با مقدار زيادي گرد و خاک آميخته شده است، مي تواند گرمتر از مواقع عادي باشد. گرد و خاک نور خورشيد را جذب کرده و بيشتر آنرا به گازهاي موجود در اتمسفر منتقل مي نمايد.
▪ ابرها
در جو مريخ، ابرهايي ساخته شده از ذرات يخ زده دي اکسيد کربن در ارتفاعات بالا شکل مي گيرند. به علاوه تشکيل ابر و مه با ذرات يخ آب بسيار رايج است. بيشترين زماني که مه در هوا وجود دارد اوايل صبح مي باشد. در آن زمان هوا در سردترين حالت خود است درنتيجه بخار آب غليظ مي گردد.
▪ باد
اتمسفر مريخ، مانند زمين، يک چرخه عمومي و الگوي بادي که همه سياره را در مي نوردد، دارد. دانشمندان با مشاهده حرکات باد و تغييرات آن به مطالعه الگوي وزش آن پرداخته اند.
چرخه عمومي وزش باد در مريخ با دليلي مشابه فرايند تشکيل باد در سياره زمين شکل مي گيرد. خورشيد ارتفاعات پائين تر اتمسفر را بيش از ارتفاعات بالاي آن گرم مي کند. هواي گرم به بالا مي رود، و هواي سرد به پايين آمده و جاي هواي گرم را مي گيرد. اين روند ادامه پيدا کرده و منجر به تشکيل باد مي شود.
در مريخ، تغليظ و تبخير گاز دي اکسيد کربن در قطبها تاثير بسزايي در چرخه کلي دارد. با شروع زمستان، دي اکسيد کربن موجود در جو در دو قطب متمرکز و غليظ مي شود. در نتيجه دي اکسيد کربن بيشتري به سمت قطبها براي پر شدن جاي خالي اين گاز جريان مي يابد. وقتي بهار از راه مي رسد، دي اکسيد کربن يخ زده بخار مي شود و در نتيجه اين گاز به سمتي دور از قطبها جريان پيدا مي کند.
بادهايي که در سطح مريخ مي وزند عمدتا آرامند و سرعتي در حدود ۱۰ کيلومتر در ساعت دارند. دانشمندان تندبادهايي با سرعت ۹۰ کيلومتر در ساعت را نيز مشاهده کرده اند. با اينحال نيروي اين تندبادها بسيار کمتر از تندبادهاي مشابه از لحاظ سرعت در زمين مي باشد. چرا که چگالي و تراکم اتمسفر مريخ از اتمسفر زمين بسيار کمتر است.
▪ طوفان خاک
يکي از بارزترين جلوه هاي آب و هوايي در مريخ وزش بادهاي همراه با گرد و خاک است. گردبادهاي کوچک مي توانند براي مدت کوتاهي خاک را از سطح سياره بالا ببرند. اين بادهاي کوچک شبيه به گردبادهاي زميني هستند.
طوفانهاي شديد خاک زماني آغاز مي شوند که باد گرد و خاک را با خود تا اتمسفر بالا ببرد. در اين هنگام هواي پيرامون ذرات خاک به دليل جذب نور خورشيد گرم مي شود. هنگاميکه هواي گرم به بالا مي رود، باد شديدتر مي شود و گرد و خاک بيشتري را نيز با خود به بالا مي برد. در نتيجه طوفان شديد و شديدتر مي شود.
در مقياسهاي شديدتر، طوفان خاک مي تواند منطقه اي بيش از ۳۲۰ کيلومتر و يا حتي تا چندين هزار کيلومتر را در بر گيرد. طوفانهاي بزرگتر مي توانند همه سطح سياره را در فرا بگيرند. چنين طوفانهايي غير معمول هستند اما مي توانند تا ماهها ادامه داشته باشند. شديدترين طوفانها قادرند همه سطح سياره را غير قابل رويت نمايند. چنين طوفانهايي يکبار در سال ۱۹۷۱ و بار ديگر در سال ۲۰۰۱ وزيدند.
طوفانهاي شن بيشتر در زمانهايي که فاصله مريخ از خورشيد کم است رخ مي دهند. دليل اين امر نيز اين است که در آن زمانها خورشيد بيشتر اتمسفر را گرم مي نمايد.
● قمر ها
مريخ دو قمر کوچک به نامهاي فوبوس ( Phobos ) و ديموس ( Deimos ) دارد. ستاره شناس آمريکايي آزف هال ( Asaph Hall ) در سال ۱۸۷۷ اين دوقمر را کشف نمود و نامهاي پسران آرس ( Ares ،خداي جنگ يونانيان) را بر آنها نهاد. هر دوي اين قمر ها داراي شکلي غير متعارف و غير هندسي مي باشند. بزرگترين قطر فوبوس ۲۷ کيلومتر و بزرگترين قطر ديموس ۱۵ کيلومتر مي است.
هر دو قمر داراي چاله هاي فراواني مي باشند که در اثر برخورد سنگهاي آسماني با آنها تشکيل شده اند. سطح قمر فوبوس داراي شيارهاي پيچيده ايست. اين شيارها احتمالا ترکهايي هستند که پس از برخورد بزرگترين سنگ آسماني با اين قمر به وجود آمده اند.
دانشمندان هنوز نمي دانند که اين دو قمر در کجا تشکيل شده اند. دو احتمال وجود دارد. يا هر دوي آنها همزمان با تشکيل خود سياره به وجود آمده اند. يا اين دو قمر در حقيقت سنگ هاي آسماني سرگرداني بوده اند که در ميدان گرانش مريخ گير افتاده اند. رنگ فوبوس و ديموس خاکستري تيره و تقريبا همرنگ بقيه سنگهاي آسماني مي باشد.
● تکامل مريخ
دانشمندان دانشي کلي در مورد تکامل اين سياره از ۶ ۴ بيليون سال پيش تا کنون دارند. اين دانش با مطالعه چاله ها و ديگر پديده ها و مشخصات سطح اين سياره به دست آمده است. پديده هايي که در دوران مختلف تکامل به وجود آمده اند همچنان در سطح اين سياره موجودند. محققين يک سناريوي تکامل براي اين سياره تهيه نموده اند که در برگيرنده ابعاد، شکل و مکان پديده هاي سطح آن مي باشد.
دانشمندان نسبت دوره هاي زماني مناطق موجود در سطح را با توجه به چاله هاي برخوردي مشاهده شده، دسته بندي کرده اند. هر چه در يک منطقه تعداد چاله بيشتر باشد، عمر آن منطقه نيز بيشتر است.
با اينحال دانشمندان هنوز نمي توانند تشخيص دهند که هر يک از دوره هاي تکامل دقيقا چه زماني رخ داده اند. براي اين کار آنها به دانستن سن سنگهاي موجود در سطح مريخ، که در دوره هاي مختلف تشکيل شده اند، نياز دارند. آنها بايد اين سنگها را در آزمايشگاه هاي پيشرفته آناليز نمايند ولي متاسفانه تا کنون هيچ سنگي از مريخ توسط سفينه ها به زمين آورده نشده است.
دانشمندان طول عمر مريخ را به سه دوره زماني تقسيم کرده اند. ۱) نواکيان ( Noachian ). ۲) هسپرين ( Hesperian ). ۳) آمازونين ( Amazonian ). هر دوره با نام منطقه اي که در همان دوره تشکيل شده ، نام گرفته است.
دوره نواکيان بر اساس منطقه نواکيس ( Noachis ) که منطقه اي مرتفع در نيمکره جنوبي است نام گرفته. در طول دوره نواکيان، تعداد بيشماري اجرام سنگي در ابعاد مختلف با مريخ برخورد کرده اند. برخورد اين اجرام چاله هايي در ابعاد گوناگون در منطقه ايجاد کرده است. در اين دوره همچنين چندين آتشفشان عظيم فعال بوده اند.
به علاوه در اين دوره فرسايش سطح توسط آب منجر به شکل گيري شبکه هاي دره اي در مريخ شده است. وجود اين شبکه بيان گر اين است که دماي مريخ در دوره نواکيان بسيار گرمتر از دماي کنوني سياره بوده است.
▪ دوره هسپرين
بمباران هاي شديد دوره نواکيان تدريجا به پايان رسيد و دوره هسپرين آغاز شد. اين دوره بنا به منطقه هسپريا پلانيوم ( Hesperia Planum ) اينچنين نامگذاري شده است. دشتي مرتفع در عرضهاي پائين جغرافيايي نيمکره جنوبي.
در طي دوره هسپرين فعاليتهاي آتشفشاني ادامه داشته اند و مواد مذاب بيشتر چاله هاي به وجود آمده در دوره نواکيان را پوشاندند. اغلب بزرگترين کانالهاي موجود در سياره مربوط به دوره هسپرين مي باشند.
دوره آمازونين همراه با تشکيل چاله هاي کوچک است و تا به امروز ادامه يافته است. نام اين دوره بر اساس نام منطقه آمازونيس پلانيتيا( Amazonis Planitia )، که دشت کم ارتفاعي در عرضهاي پائين جغرافيايي نيمکره شمالي است گرفته شده.
فعاليتهاي آتشفشاني در اين دوره نيز ادامه داشته اند و برخي از بزرگترين آتشفشانها مربوط به اين دوره هستند. جوانترين عناصر موجود در مريخ، شامل رسوبات يخ در قطبها نيز به اين دوره تعلق دارند.
● امکان وجود حيات
احتمالا روزگاري در مريخ حيات وجود داشته است. حتي ممکن است موجودات زنده هنوز در اين سياره دوام آورده و وجود داشته باشند. مريخ تقريبا به طور قطعي سه عامل اصلي را که دانشمندان براي وجود حيات ضروري مي دانند دارا مي باشد: ۱) عناصر شيميايي مانند کربن، هيدروژن، اکسيژن و نيتروژن ۲) منبع انرژي ۳) آب مايع.

فرصت رصد سياره سرخ در آسمان شب را از دست ندهيد. اين شب ها بهترين فرصت براي ملاقات با سياره سرخ فام منظومه شمسي است؛ سياره اي که در طول قرن ها مجالي بر ...

حيوانات، گياهان و ديگر ارگانيزم هاي حيات تقريبا در همه جاي سطح زمين وجود دارند. آنها مي توانند در روي زمين به حيات ادامه دهند چرا که اين سياره در فاصل ...

دانشمندان اين سياره را از طريق تلسکوپ هاي مستقر در زمين و فضا مشاهده کرده اند. سفينه هايي نيز تلسکوپ و تجهيزاتي ديگر را با خود به اين سياره برده اند. ...

مشتري بزرگترين سياره در منظومه شمسي است. قطر آن ۱۴۲.۹۸۴ کيلومتر، بيش از ۱۱ برابر قطر زمين و حدود يک دهم قطر خورشيد است. براي پر کردن حجم اين سياره غول ...

زحل بعد از سياره مشتري بزرگترين سياره در منظومه شمسي مي باشد. اين سياره داراي هفت حلقه مسطح به دور خود است. اين هفت حلقه در واقع شامل تعداد زيادي حلقه ...

تاملي برنظريه انفجار بزرگ، فرضيه کانت - لاپلاس و نظريه جديد ابرغبار ● نظريه انفجار بزرگ بيگ بنگ يکي از نظريات خلقت عالم است که اوايل قرن بيستم ميلادي ...

پخش مجموعه مستند جديدي از شبکه ديسکاوري باعث شده است تا بار ديگر نام استفاون هاوکينگ بر سر زبان ها بيفتد. در هر قسمت اين مستند دانشمند برجسته کيهان شن ...

هر ستاره دنباله دار، هسته اي متشکل از يخ و غبار (موسوم به گلوله برفي کثيف) دارد که پهناي آن حدود ۲۰ کيلومتر (۱۲ مايل) است. هنگاميکه اين ستاره به خورشي ...

دانلود نسخه PDF - سياره مريخ