up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله سوخت هاي فسيلي PDF
QR code - سوخت هاي فسيلي

سوخت هاي فسيلي

سوخت هاي فسيلي، ذغال سنگ، نفت و گاز طبيعي

سوخت هاي فسيلي از کجا مي آيند؟
سوخت هاي فسيلي به طور کلي سه دسته اند: زغال سنگ، نفت و گاز طبيعي. هر سه دسته چندين صد هزار سال قبل، حتي پيش از ظهور دايناسورها، شروع به شکل گيري کرده اند به همين خاطر است که به آن ها سوخت هاي فسيلي مي گويند. دوره اي که اين سوخت ها شروع به شکل گيري کردند را دوره ي «کربني فروس» (Carboniferous) (يعني ذغال خيز) مي گويند که بخشي از دوران پالئوزوييک بوده است. «کربني فروس» نام خود را از کربن که مهم ترين عنصر تشکيل دهنده ي ذغال سنگ و ديگر سوخت هاي فسيلي است.
دوره ي کربني فروس از حدود 360 تا 286 ميليون سال پيش بوده است. در آن زمان زمين پوشيده از باتلاق هايي بوده که با درختان عظيم، سرخس ها و ديگر گياهان برگ دار پوشيده بوده است؛ درست شبيه عکس بالا. آب ها و درياها با جلبک (گياهي که در آب هاي راکد شکل مي گيرد) پوشيده بوده است.
سوخت هاي فسيلي
بعضي از منابع ذغال سنگ در زمان دايناسورها وجود داشته است. مثلاً لايه هاي نازک کربن از اواخر دوره ي کرتاسه (يکي از دوره هاي زمين شناسي در حدود 65 ميليون سال پيش) دوره اي که در آن تيراناسوروس رکس زندگي مي کرد. اما اصلي ترين منابع سوخت هاي فسيلي مربوط به همان دوران کربني فروس است.
همان طور که درخت ها و گياهان مي مردند، در اعماق اقيانوس ها غرق و به تدريج دفن مي شدند و لايه اي اسفنجي به نام «پيت» تشکيل مي شد. بعد از گذشت صد ها سال، پيت با شن و خاک رس و مواد معدني ديگر پوشيده مي شود اين مواد معدني به مرور زمان به نوعي صخره ي رسوبي تبديل مي شوند.
همين طور که لايه هاي بيشتري روي هم انباشته مي شوند، وزنشان هم بيشتر مي شود و پيت را تحت فشار قرار مي دهند. لايه ي پيت آن قدر له و فشرده مي شود تا آب آن تخليه شود و بعد از ميليون ها سال تبديل به ذغال سنگ، نفت و گاز طبيعي گردد.
ذغال سنگ
ذغال سنگ ماده اي سفت، سياه و سنگ مانند است و از کربن، هيدروژن، اکسيژن ، نيتروژن و مقداري گوگرد تشکيل شده است. سه دسته ي عمده از ذغال سنگ وجود دارد: انتراسيت، قيري و قهوه اي. ذغال سنگ انتراسيت سخت ترين نوع ذغال سنگ است و کربن بيش تري هم دارد که باعث مي شود انرژي ذخيره شده در آن هم بيش تر باشد. ذغال قهوه اي، نرم ترين ذغال سنگ است اما بيش ترين اکسيژن و هيدورژن را دارد. ذغال سنگ قيري چيزي بين اين دو نوع است. امروزه ماده ي اصلي سازنده ي ذغال سنگ، يعني پيت، در بسياري از کشورهاي دنيا يافت مي شود و حتي به عنوان منبع انرژي مورد استفاده قرار مي گيرد.
اولين بار در چين بود که از ذغال سنگ استفاده کردند. ذغال سنگي که از معدن فو-شون در شمال شرقي چين به دست آمده بوده ، در حدود 3000 سال پيش براي ذوب مس مورد استفاده بوده است. چيني ها به ذغال سنگ به چشم سنگي نگاه مي کردند که مي تواند آتش بگيرد.
ذغال سنگ در ايالت هاي جنوبي آمريکا و هم چنين در مناطق مختلف کره ي زمين پيدا مي شود. براي استخراج ذغال سنگ از زير زمين شيوه هاي مختلفي وجود دارد. بعضي از معادن ذغال سنگ به طور افقي يا عمودي در زمين کنده شده اند و استخراج به وسيله ي بالابرها يا قطارها از اعماق زمين انجام مي گيرد. اما در بعضي از مناطق که ذغال سنگ در نزديکي سطح زمين فراوان است، بيل هاي مکانيکي غول پيکر براي گود کردن زمين و جمع آوري ذغال سنگ مورد استفاده قرار مي گيرد. بعد از اين که ذغال سنگ ها از منطقه تخليه شد، گودال ايجاد شده را پر مي کنند.
در مرحله ي بعد ذغال سنگ در قايق ها و کشتي ها بار مي شود و يا از طريق خطوط لوله منتقل مي شود. براي انتقال از خطوط لوله، ذغال سنگ را با آب مخلوط مي کنند تا چيزي به نام دوغاب به دست آيد و بتوانند آن را به کيلومتر ها پمپ کنند. در انتهاي ديگر لوله ها، ذغال سنگ از دوغاب گرفته مي شود و در نيروگاه هاي توليد انرژي يا کارخانه ها، مورد استفاده قرار مي گيرد.
نفت و گاز طبيعي در زير زمين بين چين خوردگي هاي صخره ها، در مناطقي که سنگ هاي متخلخل وجود دارد و مي تواند نفت را در خلخل و فرج خود جا دهد، يافت مي شود.
نفت
نفت يکي ديگر از سوخت هاي فسيلي است که آن هم بيش از 300 ميليون سال پيش شکل گرفته است. بعضي از دانشمندان معتقدند که منشاء نفت، آغازيان بسيار ريز بوده اند. آغازيان موجودات آبزي اي هستند که هر کدام به اندازه ي نوک يک سوزن اند. آن ها مي توانند درست شبيه گياهان عمل کنند يعني نور خورشيد را به انرژي ذخيره شده در خودشان تبديل کنند.
در طرح سمت چپ مي بينيد که آغازيان بعد از مرگ به کف دريا سقوط مي کنند (1).
کم کم در زير لايه هاي رسوبي و صخره ها مدفون مي شوند (2). سنگ ها و صخره ها به اين موجودات ريز فشار مي آورد و انرژي موجود در بدن آن ها نمي تواند تخليه شود. کربن به مرور زمان تحت فشار و گرماي شديد تبديل به نفت مي شود. با جابه جايي ها و تغييراتي که در زمين اتفاق افتاد، در زير زمين بسته هاي نفت و گاز طبيعي شکل گرفت (3).
نفت بيش از 5000 تا 6000 سال است که مورد استفاده قرار مي گيرد. در زمان باستان سومري ها، آشوري ها و بابلي ها از نفت خام و قير (آسفالت) که در رود فرات از زير زمين نشت کرده بوده، استفاده مي کرده اند. مصري هاي باستان نفت را به عنوان دارو براي زخم ها و سوخت براي چراغ هاي روشنايي مصرف مي کرده اند.
نام قديم بحرالميت - در نزديکي فلسطين اشغالي- درياچه ي «آسفالتيتس» بوده است و واژه ي «آسفالت» از نام اين دريا گرفته شده چون که آب دريا، نفت هاي نشت شده در کف دريا را به صورت توده هاي چسبناکي به ساحل مي آورده است.
در شمال آمريکا بومي ها با پتو و رواندازهاي شان نفت را از سطح آب هاي جاري و درياها جمع آوري مي کردند و از آن براي درمان و ضد آب کردن قايق هاي شان استفاده مي کردند. در زمان جنگ هاي انقلابي آمريکا همه در عجب بودند که نيروهاي جرج واشنگتن چطور با نفت به جنگ يخ بندان مي رود.
همان طور که زندگي پيشرفت مي کرد نياز مردم به نفت براي روشنايي بيشتر مي شد. کم کم نفت خام جايگزين چربي حيواني در چراغ ها مي شد چون قيمت چربي خيلي گران بود. اما روش به دست آوردن نفت هم چنان مثل قديم و از طريق جمع آوري آن از سطح آب ها بود.
سوخت هاي فسيلي
در آگوست 1859 ميلادي، ادوين دريک (مردي که سمت راست عکس سياه و سفيد مقابل ايستاده است)، در چاه خود در پنسيلوانيا به نفت برخورد کرد و راهي پيدا کرد که آن را از زير زمين به بالا پمپ کند. نفت پمپ شده در کانال هايي چوبي جاري مي شد. هنوز هم در مناطقي از دنيا که نفت در زير زمين پيدا شود، از اين روش براي استخراج آن استفاده مي کنند.
نفت و گاز طبيعي در زير زمين بين چين خوردگي هاي صخره ها، در مناطقي که سنگ هاي متخلخل وجود دارد و مي تواند نفت را در خلخل و فرج خود جا دهد، يافت مي شود. چين خوردگي هاي زمين در اثر حرکت لايه هاي زمين شکل گرفته اند؛ درست شبيه فرشي که در بعضي قسمت ها چين بخورد.
شرکت هاي نقتي براي رسيدن به نفت و گاز طبيعي، از سطح زمين تا عمق زمين، چاه مي زنند و در سکو هاي نفتي، نفت و گاز را به سطح زمين پمپ مي کنند (همان طور که در تصوير مقابل مي بينيد). مواد نفتي حاصل يا به وسيله ي کشتي يا از طريق لوله منتقل مي شوند.
پالايشگاه
نفت تا وقتي که به جاهاي مختلف براي استفاده فرستاده نشده در بشکه هاي بزرگ نگه داري مي شود. در پالايشگاه ها، نفت سياه و سنگين را با گرما دادن به مجموعه اي از محصولات تبديل مي کنند.
از نفت مواد مختلفي به دست مي آيد مانند کودهاي شيميايي براي زمين هاي کشاورزي، لباس هايي که مي پوشيد، مسواکي که استفاده مي کنيد، نايلون پلاستيکي شير، خودکار پلاستيکي که با آن مي نويسيد. همه ي اين ها از نفت مي آيند. صدها هزار محصول ديگر به جز اين ها از نفت به دست مي آيد. تقريباً تمام پلاستيک ها در اصل از نفت به دست مي آيند. فکر کن و ببين چيز ديگري به ذهن ات مي رسد که از نفت ساخته شده باشد؟
محصولات پالايشگاه ها شامل گازوييل، سوخت ديزلي، سوخت هواپيما ها و جت، نفت مصرفي در خانه ها، نفت مصرفي کشتي ها و نفتي است که از آن براي توليد برق در نيروگاه ها استفاده مي شود.
تقريبا 75 درصد نفت مصرفي ما براي حمل و نقل اختصاص داده مي شود يعني براي اتومبيل ها، هواپيما ها، اتوبوس ها، قطارها و موتورسيکلت ها. در بخش 18 بيش تر به مساله ي حمل و نقل خواهيم پرداخت.
گاز طبيعي
چيزي در حدود دو تا شش هزار سال قبل، اولين کشفيات گاز طبيعي در ايران صورت گرفت. نويسندگان بسيار قديمي وجود نفت را در خاورميانه به خصوص در منطقه ي باکو (آذربايجان کنوني)، گزارش داده اند. از اين گاز احتمالاً براي روشن نگه داشتن آتش هاي جاوداني در آتشکده ها استفاده مي شده است. (در آن هنگام ايراني ها به دين زرتشتي ايمان داشتند و آتش آتشکده ها هميشه روشن بود. نمونه اي از اين آتش هاي جاوداني امروز هم در يزد وجود دارد.)
گاز طبيعي از هوا سبک تر است و به طور عمده از گازي به نام متان ساخته شده است. متان ترکيب شيميايي ساده اي است که از اتم هاي کربن و هيدروژن ساخته شده و فرمول شيميايي آن CH4 است. يک اتم کربن به همراه چهار اتم هيدروژن. اين گاز شديداً قابل اشتعال است.
اگر در خانه بويي شبيه به تخم مرغ فاسد حس کرديد به اطرافيانتان خبر بدهيد و به سرعت از خانه خارج شويد. به هيچ عنوان چراغ يا وسايل الکتريکي را روشن نکنيد.
گاز طبيعي اغلب در نزديکي منابع زيرزميني نفت پيدا مي شود و از زير زمين به بالا پمپ شده و از طريق لوله هاي گاز به محل مخازن گاز منتقل مي شوند.
گاز طبيعي معمولاً بويي ندارد و قابل ديدن نيست ولي قبل از انتقال آن در لوله هاي گاز، آن را با مواد شيميايي ايي که بوي تندي دارد (بويي شبيه تخم مرغ فاسد شده دارد) مخلوط مي کنند تا تشخيص نشتي لوله ها ساده تر شود.
نکات ايمني:
اگر در خانه بويي شبيه به تخم مرغ فاسد حس کرديد به اطرافيانتان خبر بدهيد و به سرعت از خانه خارج شويد. به هيچ عنوان چراغ يا وسايل الکتريکي را روشن نکنيد. جرقه ي پريز برق به راحتي مي تواند باعث شعله ور شدن گاز شود. به خانه ي همسايه تان برويد و با 125 تماس بگيريد.
سوخت هاي فسيلي
صرفه جويي در سوخت هاي فسيلي
سوخت هاي فسيلي طي ميليون ها سال شکل گرفته اند. ما از سوخت هايي استفاده مي کنيم که بيش تر از 300 ميليون سال پيش، حتي قبل از دايناسورها، شروع به شکل گيري کرده است. اگر اين سوخت ها تمام بشوند، براي هميشه تمام شده اند.
پس بهتر است که اين سوخت ها را هدر ندهيم چرا که قابل بازگشت نيستند؛ آن ها دوباره توليد نخواهند شد. ما مي توانيم با استفاده ي بهينه از انرژي، در مصرف بهينه از انرژي، در مصرف سوخت هاي فسيلي صرفه جويي کنيم.

تحقيقات نشان داده که سوختگي ها عموما در منازل اتفاق مي افتد. همه ما درد ناشي از سوختگي هاي خفيف را تجربه کرده ايم و بيشتر مواقع کاملا نسبت به آن بي تف ...

نحوه آزاد شدن انرژي هسته‌اي مي‌دانيم که هسته از پروتون (با بار مثبت) و نوترون (بدون بار الکتريکي) تشکيل شده است. بنابراين بار الکتريکي آن مثبت است. اگ ...

چكيده: با شنيدن كلمه سوخت عمدتا اولين موضوعي كه به ذهن خطور ميكند سوختهاي فسيلي است. نيروي محركه صنعت و حمل و نقل جهان هستند كه در سالهاي اخير پيشرفت ...

نور آفتاب نور خورشيد، حاوي طيفي گسترده از اشعه‌هاي مرئي و نامرئي است. بخشي از اشعه‌ي نامرئي آفتاب، طيف ماوراء بنفش يا UN است كه طول موجي كوتاه‌تر از ط ...

● مقدمه: منشا سوختهاي گازي متفاوت است. برخي به طور طبيعي وجود دارند و برخي ديگر از تغيير شکل سوختهاي مايع و يا جامد تهيه مي شوند. سازنده ي اصلي مفيد آ ...

● سوختهاي فسيلي از کجا بدست مي آيند؟ ▪ سه نوع سوخت فسيلي اصلي وجود دارد که عبارتند از: ۱) ذغال سنگ ۲) نفت ۳) گاز طبيعي . هر سه نوع سوخت فوق صدها ميليو ...

۱) نفت خام: نفت خام به دلايل مختلف از جمله ويژگي و کيفيت خوب، هزينه نسبتا کم توليد، سوختن آسان، جابجايي آسان و عرضه آن با قيمت مناسب کماکان بهترين مصر ...

▪ سوخت ديزل نفت ديزل چنانکه از نامش پيداست، بعنوان سوخت در موتورهاي ديزلي يعني موتورهاي فشار سوز به مصرف ميرسد. مقدار گوگرد موجود در اين نوع نفت بيش ا ...

دانلود نسخه PDF - سوخت هاي فسيلي