up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله سنگ تبخيري PDF
QR code - سنگ تبخيري

سنگ تبخيري

تبخيريها عمدتا رسوبات شيميايي هستند که پس از تغليظ نمکهاي محلول در آب (بر اثر تبخير) رسوب کرده‌اند، کانيهاي تبخيري اصلي شامل گچ يا ژيپس ( 2H2O و CaSO4) و ايندريت (Caso4CaSO4) و نمک طعام يا هاليت (Nacl ) مي‌باشد.
نگاه اجمالي
کانيهاي تبخيري که بطور طبيعي پديد مي‌آيند بسيار زيادند که از اين ميان نمکهاي پتاسيم و منيزيم (سيلويت) کارناليت ، پلي هاليت ، کاينيت و کيزريت) از ترکيبات مهم برخي از رسوبات نمکي دريايي مي‌باشند. تبخيريها اهميت اقتصادي زيادي دارند و داراي استفاده‌ها و کاربردهاي وسيعي هستند. لايه‌هاي تبخيري از اجزاي مهم بسياري از ميدان‌هاي نفتي مي‌باشند.
معمولا سنگهاي پوشش مخازن هيدروکربني را تشکيل مي‌دهند، يا اينکه بر اثر دياپيريسم نمکي تله‌هاي ساختماني را تشکيل مي‌دهند. از نظر زمين‌شناسي ، تبخيريها در مطالعات آب و هواي قديم مفيد هستند چون آنها معمولا به نواحي خشک با عرض جغرافيايي پايين ، جائي که درجه حرارت خيلي بالا ، رطوبت نسبي پايين و تبخير خيلي بيشتر از بارندگي است، محدود مي‌شوند.
مطالعات ژئوشيميايي بر روي تبخيريها
وسيگلو پيشنهاد کرد که ژيپس در هنگامي که آب دريا در حدود 19% از حجم اوليه‌اش تبخير شده‌ باشد، رسوب مي‌کند و هنگامي که حجم تا 9.5% کاهش يابد، هاليت تا نمک طعام ظاهر مي‌شود. تبخير کانيهاي منيزيم و پتاسيم را توليد مي‌کند، وليکن برخي از نمکها نظير کيزريت و پلي هاليت که بطور طبيعي تشکيل مي‌شوند، بدست نيامده است. وانت هاف و همکارانش نشان دادند که ته نشست کانيها به نرخ تبخير و ترکيب آب ، بويژه اينکه تعادل ميان نمکهاي نيمه پايدار و محلول برقرار باشد، بستگي دارد.
محيطهاي رسوبي تبخيريها
در برخي موارد ضخامت تواليهاي تبخيري به 1000 متر يا بيشتر مي‌رسد که بيشتر حوضه‌هاي نمکي عظيم مي‌نامند. ساير تواليهاي تبخيري با رسوبات غير تبخيري ، بويژه سنگهاي آهکي و مارنها به صورت بين لايه‌اي هستند و در پلاتفرمهاي پايدار و فلات‌ها و حوضه‌هاي در حال فرونشيني يافت مي‌شوند. تبخيريهايي که در درياچه‌ها يا خليج‌هاي دريايي رسوب کرده‌اند ممکن است در حوضه‌هاي جدا شده ، ريفتهاي داخل کريتوني و حوضه‌هاي کششي قرار داشته‌ باشند.
رسوبات تبخيري معمولا به صورت سيکلي هستند. برخي از آنها از تعدادي لايه نازک تبخيري ، با چندين متر تا دهها متر ضخامت (بطور تيپيک از ژيپس و ايندريت با کمي يا بدون هاليت يا نمک طعام) با تناوبي از سنگ آهک و مارن تشکيل شده‌اند. رسوبات بسيار ضخيم نمک در حوضه‌هاي داخل کريتوني معمولا از ژيپس و ايندريت تشکيل شده‌‌است که به سمت بالا به نمک خيلي محلول ، با لايه‌هاي نازکي از نمکهاي تلخابي بسيار محلول (کلريدها و سولفاتهاي پتاسيم و منيزيم) تبديل مي‌شوند.
انواع سنگهاي تبخيري
ژيپس و ايندريت
سنگهاي ژييپس و ايندريت ، داراي ساختمانهاي مشخصي هستند و به جانشيني ، تبلور مجدد و انحلال حساس‌اند. شواهد زمين شناسي و رويدادهاي عهد حاضر نشان مي‌دهد که هم ژيپس و هم ايندريت ممکن است در سطح زمين ، در زير آب (در آبهاي کم عمق و عميق) و در خشکي (در سنجاهاي ساحلي و خشکي) رسوب کنند. با اين وجود ، در هنگام بالا آمدن ايندريت به ژيپس تبديل مي‌شود (ژيپس ثانويه).
نمک طعام
نمک طعام جز مهمي از تبخيريهاي پرکننده حوضه‌هاي بزرگ و کاني تبخيري اصلي در درياچه‌هاي نمکي و حوضچه‌هاي شور عهد حاضر است. تنوع زيادي در خصوصيات بافتي و لايه بندي نمک طعام وجود دارد که بيشتر به محيط رسوبگذاري بستگي دارد که آيا در زير آب در يک توده تقريبا پايدار تشکيل شده است، يا اينکه در يک حوضچه شوري که مکررا در معرض چرخه‌هاي سيلابي – خشک شدگي قرار گرفته ‌است، بوجود آمده‌اند. نمک طعامي که در آبهاي نسبتا عميق رسوب کرده ‌است بطور تيپيک داراي لايه بندي و لاميناسيون خوبي است.
نمکهاي پتاسيم و منيزيم
نمکهاي پتاسيم و منيزيم در برخي از رسوبات تبخيري دريايي يافت مي‌شوند و شامل سولفاتها ( کيزريت و کاينيت) و کلريدهاي سيلويت و کارناليت مي‌باشند. اين نمکهاي با حلاليت بالا در آخرين مرحله تبخير آب دريا تشکيل مي‌شوند، از اينرو تمايل دارند در بالاترين قسمتهاي چرخه تبخيري يافت شوند و به ندرت داراي ضخامت زيادي هستند. نظر به حلاليت بالاي آنها ، تغييرات کانيها از طريق تماس با شورابه‌هاي باقيمانده آبهاي تازه دريا و آبهاي جوي زيرزميني اجتناب ناپذير است.
تبخيريهاي درياچه‌اي
صرف نظر از نمک طعام و ژيپس - ايندريت ، تعدادي از کانيهاي تبخيري وجود دارند که فقط با غلظت بالايي در درياچه‌هاي شور يافت مي‌شوند. کاني شناسي تبخيريهاي درياچه‌هاي شور مي‌تواند بطور قابل ملاحظه‌اي از يک منطقه تا منطقه ديگر تغيير کند، زيرا ژئوشيمي آبهاي درياچه‌اي که تعيين کننده تبخيريهاي ته نشست شده مي‌باشد، خود بسيار متغير است و بيشتر به زمين شناسي محلي بستگي دارد.
اغلال و جانشيني در تبخيريها
چون تبخيريها از کانيهاي با قابليت انحلال نسبتا بالايي تشکيل شده‌اند، پيداکردن لايه‌هاي تبخيري در بيرون زدگيها يا در عمق کم در زير زمين که حل شده يا توسط ساير کانيها جانشين شده باشد، غير معمول نيست. انحلال تبخيريها منجر به ريزش و برشي شدن چينه‌هاي بالاي مي‌گردد.
تشخيص تبخيريهاي جانشيني بر اساس شواهد زيادي صورت مي‌گيرد. بلورهاي جانشيني ممکن است داراي بقايايي از کاني تبخيري اوليه باشند. بويژه در جايي که سيليس جانشين ژيپس و ايندريت مي‌شود، اين مورد ديده مي‌شود. شکل بلور کاني تبخيري اوليه يا در مورد ايندريت به شکل ندولي معمولا در کاني جانشيني باقي مي‌ماند و شکل دروغين را درست مي‌کند.

سنگ از نظر زمين شناسان به ماده ي سازنده ي پوسته و بخش جامد سست کره ي زمين گفته مي شود. سنگ ها از يک يا چند کاني درست شده اند و از نظر چگونگي پديد آمدن ...

دياژنز: سنگ زايي پس از انباشته شدن رسوب ها در محيط هاي رسوبي ممکن است فرايندهاي فيزيکي و شيميايي گوناگوني در آن ها رخ دهد که به سنگ شدن آن ها بينجامد. ...

گلسنگ نوعي پيکره گياهي بدون ريشه، برگ يا گل است؛ در واقع، مجموعه اي از جلبک و قارچ است که زندگي هر کدام وابسته به زندگي ديگري است. در اين همزيستي جلبک ...

سنگ آهک کربنات کلسيم(CaCO3) به ندرت به صورت آهک خالص در طبيعت پيدا مي‌شود. اين سنگ بيشتر به صورت آهک رسي ، آهک ماسه‌اي و دولوميت يافت مي‌گردد. ناخالصي ...

سنگ آهک نوعي سنگ رسوبي است که عمدتا از کلسيت معدني تشکيل شده‌است. اصول تهيه و بکارگيري آهک در واقع هدف از تهيه آهک، تبديل سنگ آن به حالت قابل مصرف و ت ...

وجود ۱۵۰۰ آتشفشان در کره زمين فوران توده هاي بزرگي از خاکستر در ايسلند در اثر فعال شدن يکي از آتشفشان هاي خفته اين منطقه باعث شده است نشريه علمي لايو ...

● مقدمه: منشا سوختهاي گازي متفاوت است. برخي به طور طبيعي وجود دارند و برخي ديگر از تغيير شکل سوختهاي مايع و يا جامد تهيه مي شوند. سازنده ي اصلي مفيد آ ...

کشور ما از لحاظ وجود مخازن هيدروکربوري جزء کشور هاي بسيار غني دنيا محسوب مي شود. ولي با وجود اين آگاهي ما دانشجويان زمين شناسي و ديگر هم وطنان درباره ...

دانلود نسخه PDF - سنگ تبخيري